nafas olish fiziologiyasi

DOCX 625.2 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1701239149.docx nafas olish fiziologiyasi reja: 1. umurtqasizlarning nafas olishi. 2. nafas olish akti. 3. nafas olish akti. 4. kislorod va karbonat angidridni qon bilan tashilishi. umurtqasizlarning nafas olishi. suvda yashaydigan umurtqasizlar erigan kislorodni to’g’ridan-to’g’ri suvdan oladi va biologik oksidlanish paytida hosil bo’ladigan karbonat angidridni ham suvga chiqaradi. bir hujayralilarga to’g’ridan-to’g’ri nafas olish xosdir, respiratorli gazlarni tananing butun yuzasi bo’ylab diffuziyasi bulutlarga (gubka), yassi chuvalchanglarga xosdir. ignatanlilarda gazlarni konvektiv tashish paydo bo’lgan, ularda kipriklarning harakati tufayli suyuqliklarning tselomik bo’shliq orqali oqishi kuzatiladi. bularda nafas olish funktsiyasi, ovqatlanish va ayiruv faoliyatidan hali ajralmagan. quruqlikda yashaydigan umurtqasizlarning orasida birinchi bor havo bilan nafas olish turi halqasimon chuvalchanglarda kuzatiladi. bunday nafas olish respirator a’zolar ishtirokisiz amalga oshiriladi. gazlar almashinuvi namlangan teri qoplamasi qatlami orqali amalga oshiriladi. mushaklarning qisqarishi tarkibida gemoglobin bo’lgan qonni chuqur joylashgan to’qimalargacha etkazib beradi. muhit bilan gazlar almashinuvining boshqa tipi qorinoyoqli mollyuskalarda uchraydi. ularda ixtisoslashgan nafas a’zolari - doimo namlangan barg …

an kelib chiqqan holda, kislorodni jadal istemol qilish (uchish paytida u, o’n va yuz martagacha ortadi) bilan belgilanadi. hasharotlarning nafas olish tizimi (10.1-rasm) tashqi havo bilan stigmalar orqali bog’langan. har bir stigma arterial bo’shliqqa va keyinchalik asosan tana segmentlariga mos ravishda bo’linadigan keng tarmoqlangan naychalarga va traxeyalarga olib boradi. bu tarmoqlar, hujayra membranalarigacha yoki hujayra ichidagi mitoxondriyalargacha kirib boradigan, tor kalta traxeolalar bilan tugaydi. traxeyali nafas olishning asosiy mexanizmi - gazlarning diffuziyasi bo’lib, u, hujayra va atmosfera o’rtasidagi partsial bosimning farqi tufayli ushlab turiladi. undan tashqari, respiratorli gazlarning transporti, xattoki doimiy bo’lmasa ham, konvektiv oqimlar bilan ta’minlanadi. traxeyalarda havoning harakati tananing ritmik qisqarishlari bilan chaqiriladi, ular hasharotlar asab tizimining bir qator gangliyalarida joylashgan markazlar tomonidan boshqariladi. uchish paytidagi ko’krak qafasi hajmining ritmik o’zgarishlari ham traxeya tizimining ventilyatsiyasiga yordam beradi. undan tashqari, nafas olish to’qimalari kislorodga bo’lgan ehtiyojiga qarab, stigmalarni yopilishiga bog’liq holda, hamda traxeyalar uchini faol va ular tarkibidagi suyuqliklarni …

gi energiyani kompensatsiya qiladi. ushbu mushaklarni uzunchoq miyadagi nafas olish markazi boshqaradi, bu markaz o’zining tashkiliyligi bo’yicha sut emizuvchilarning nafas olish markaziga yaqin bo’ladi. karbonat angidridni suvda erish darajasining yuqoriligi, uni suvdan olish osonlashtiradi. shu tufayli, baliqni respiratorli apparatining ishi organizmni kislorod bilan ta’minlashga xizmat qiladi. qondagi kislorod miqdori to’g’risidagi signallar jabra qon tomirlarining xemoretseptorlaridan keladi va baliqning nafas olish markazi faolligini boshqaradi, hamda uni, suv havzasining fiziologik optimal oksigenatsiyali zonalarini tanlashga majbur qiladi. ikki xil nafas oluvchi baliqlar bitta yoki ikkita qopchasimon ixtisoslashgan a’zo - o’pka yordamida nafas oladi. ko’pchilik amfibiyalar, havo bilan nafas olishga o’tgan bo’lsa ham, o’pkasi uncha rivojlanmagan bo’ladi. ular iste’mol qiladigan o2 va ajratilgan so2ning ko’p qismi o’pka orqali emas, balki namlangan teri orqali diffuziyalanadi. reptiliyalarning (sudralib yuruvchilar) tanasi dag’al teri bilan qoplanishi oqibatida suvda va teri orqali nafas olish imkoniyati yo’qoladi (suvda yashaydigan ayrim turlar va kaltakesaklardan tashqari). shunday qilib, nafas olish evolyutsiyasining ushbu …

lishni boshqarish mexanizmi sezilarli darajada o’zgaradi. qushlar o’pkasidagi havo va qon o’rtasidagi gazlar almashinuvi, havo kapillyarlari deb nomlangan «tsilindrsimon alveolalarda», bronxlarning oqava tizimida amalga oshadi. bu tizim shunday tuzilganki, unda o’pka, bir nechta havo qopchalari yordamida nafas olish va chiqarish paytida ham toza havo bilan ventilyatsiya qilinadi. nafas olishning bunday tipi qushlar o’rtasidagi gazlar almashinuviga yuqori samara beradi, u energiyani jadal sarflanishini, ayniqsa, uchish paytida qoplash uchun muhim ahamiyatga ega nafas olish akti. odam va sut emizuvchi hayvonlarda gaz almashinuvi uchun zarur bo’lgan alveolalar ventilyatsiyasi, nafas olish (inspiratsiya) va nafas chiqarish (ekspiratsiya) ning navbat bilan o’tishi oqibatida amalga oshadi. nafas olish paytida alveolalarga kislorod bilan to’yingan atmosfera havosi kelib tushadi, nafas chiqarish paytida esa atrof-muhitga, kislorodi kam bo’lgan, lekin karbonat angidridga boy bo’lgan havo chiqib ketadi. nafas olish va chiqarish paytida havoning harakatlanishi ko’krak qafasi hajmini ketma-ket kattalashishi va kamayishi bilan belgilanadi. ko’krak qafasining kengayishini chaqiruvchi ikkita mexanizm mavjud: 1) …

ng hajmini mos ravishda kattalashuvi va kichiklashuviga yordam beradi. inspiratorli mushak sifatida asosan diafragma mushagi xizmat qiladi. tinch holatda nafas olish paytida, o’pka ventilyatsiyasining barcha hajmini, amalda diafragma ta’minlaydi. nafas olish paytida, diafragma mushak tolalarining qisqarishi, uning ikkala qismini (gumbazini) yassilanishiga olib keladi. qorin bo’shlig’i chekinadi va ko’krak qafasi ko’ndalang yo’nalishda kattalashadi, uning asosi esa, kaudal qovurg’alarning ko’tarilishi hisobiga kengayadi. diafragma boshqa inspirator mushak, ya’ni tashqi qovurg’alararo mushaklar bilan sinergik ishlaydi. normal sharoitda ekspirator mushaklar vazifasini faqat ichki mushaklar o’ynaydi. bu mushaklarning tolalari qisqargan paytda, yuqorida joylashgan qovurg’a pastda joylashgan qovurg’a tomon tortiladi va ko’krak qafasi pastroq tushadi. nafas chiqarish uchun juda rivojlangan mushaklar zarur emas, chunki u, boshqa qo’shimcha kuchlar ta’sirida amalga oshiriladi. bular bilan bir qatorda, nafas olish apparati faoliyatini kuchaytirish uchun yordamchi inspirator va yordamchi ekspirator mushaklar ham qo’shiladi. yordamchi inspirator mushaklarga, qovurg’alarni ko’tarish qobiliyatiga ega bo’lgan, elka sohasi, kalla suyagi va umurtqa pog’onasi suyaklari ulangan barcha …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "nafas olish fiziologiyasi"

1701239149.docx nafas olish fiziologiyasi reja: 1. umurtqasizlarning nafas olishi. 2. nafas olish akti. 3. nafas olish akti. 4. kislorod va karbonat angidridni qon bilan tashilishi. umurtqasizlarning nafas olishi. suvda yashaydigan umurtqasizlar erigan kislorodni to’g’ridan-to’g’ri suvdan oladi va biologik oksidlanish paytida hosil bo’ladigan karbonat angidridni ham suvga chiqaradi. bir hujayralilarga to’g’ridan-to’g’ri nafas olish xosdir, respiratorli gazlarni tananing butun yuzasi bo’ylab diffuziyasi bulutlarga (gubka), yassi chuvalchanglarga xosdir. ignatanlilarda gazlarni konvektiv tashish paydo bo’lgan, ularda kipriklarning harakati tufayli suyuqliklarning tselomik bo’shliq orqali oqishi kuzatiladi. bularda nafas olish funktsiyasi, ovqatlanish va ayiruv faoliyatidan hali ajralmagan. q...

DOCX format, 625.2 KB. To download "nafas olish fiziologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: nafas olish fiziologiyasi DOCX Free download Telegram