намоз пиримқулов бошчилигидаги деҳқонлар исёни

DOCX 21,1 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1509450045_69564.docx намоз пиримқулов бошчилигидаги деҳқонлар исёни рус мустамлакачилари орасида «намоз ўғри», халқ ўртасида ботир» деб щуҳрат топган бу шахснинг фаолияти 1904-1907 иилларни ўз ичига олади. намоз пиримқулов ҳаёти ва фаолияти 1907 йилдаёқ халқ ўртасида достон бўлиб кетган эди. халқ бахшиси нурмон абдувой ўғли (1862-1939) «намоз» достонида уни афсонавий рустам полвонга ўхшатган эди намоз пиримқуловнинг ким, кимларга қарши курашганлигини v шундай таърифлаган: кеча-кундуз юргани дала-дашт бўлди, ўтгиз йигитларга ўзи бош бўлди, николайга неча кун кенгаш бўлди, то ўлгунча николай билан ғаш бўлди, намоздайин бир зўр ўтди жаҳонда. нурмон абдувой ўғли намозни курган ва у билан суҳбат-лашган замондош сифатида унинг рус мустамлакачиларига қарши курашини шундай сатрларда ифода этган: бургутдайин қабоғини уйгандир, бор кучини билагига йиққандир, тўрт ҳокимга ўзи ёлғиз теккандир, намоздайин валломат ўтди жаҳонда. нурмон бахши «тўрт ҳоким» деб самарқанд, кагтақўргон жиззах ва хўжанд туманлари бошлиқларини назарда тутган1 ' намоз пиримқулов ва унинг сафдошлари ҳақида самарқанд ва тошкент округ судлари, муҳим ишлар …

н 500 боғ беда келтиришни илтимос қилган, лекин қаршибой унинг бу илтимосини бажармаган. намоз ботир буни унутмай, ундан ўч олганини айтади. намоз ботирнинг одамлари 1905 йил 10 майда каттақўрғон бозоридан қайтаётган савдогарлар, чўпонлар ва деҳқонларни ўраб олишади, лекин фақат савдогарларнинг пул ва молларини мусодара қилишади. чўпон ва деҳқонларнинг пуллари, отлари ва молларига эса қўл ҳам тегизмай, қўйиб юборишади. намоз ботирнинг тарафдорларидан бири ҳамроқул дўстбобоев қўлга олинганда терговчига берган иқрорномасида у асосан бозорчи савдогар — бойларни талаганлигини тан ола-ди. улар пулларни сафдошларига тақсимлаб берган, моллар, буюмлар ва кийим-кечакларни эса камбағалларга бўлиб бе-ришган. пристав пётр широков намоз ботир тарафдорлари маҳал-лий маъмурият вакиллари — волост бошқарувчилари, мингбо-шилар, қишлоқ оқсоқоллари, юзбошиларга доимо таҳдид сол-гани, уларни калтаклагани, ўлдиргани ва мол-мулкини тортиб олгани ҳақида баёнот бериб, шундай ёзади: «қароқчилар уларни тутиб ушлаб бермоқчи бўлган қишлоқ маъмурларидан қат-тиқ ўч олардилар. халқ ҳам улардан қўрқарди. маҳаллий маъмурият эса улардан юрак олдириб қўйган». хўжа аҳрор волости оталиқ қишлоғида куппа-кундузи …

олардик. бизга бошпана бериш хусусида ҳеч ким монеълик қилмаган, чунки одамлар намоз ботирдан жуда ҳайиқишган»1. каттақўрғон туманбошисининг гувоҳлиги ҳам шундай: «намоз ўз ҳужумларидан сўнг, хавф-хатар пайдо бўлса, маҳаллий аҳоли ёрдамида яшириниб оларди. аммо ҳеч кимдан унинг турган жойи ҳақида маълумот ололмаганмиз. маълум қилишса ҳам, намоз кетгандан кейин бўларди»1. намоз ботир ва унинг та-рафдорларини халқ оммаси қандай ҳурмат қилгани, улар ҳақида турли афсоналар тўқигани ва ҳамиша мадад берганини самарқанд вилоят ҳарбий губернатори генерал-майор гескет ҳам тан олган эди: «намоз доимо чопқир отлари ёрдамида таъқибдан қочиб қутуларди. турли туманлардаги турли қиш-лоқларнинг аҳолиси унга бошпана берарди; одамларига, отла-рига қарашарди. намознинг соқчилик хизмати аъло даражада йўлга қўйилган. ҳар ёқда қўриқчи-даракчилари бор, аҳоли ўртасида ва ҳатто самарқанд шаҳрида ҳам унинг жосуслари кўп»2. маҳаллий маъмуриятда ҳам унга хайрихоҳ кишилар бўлгани диққатга сазовордир. чашмобдан хожи турсун, ургут-дан мирза қобил, сергелидан мулла рустам, даҳбеддан мулла ҳамид, ангордан ҳикмат маҳдум жунайдуллаев каби волост бошқарувчилари — мингбошилар намозни зарур ахборот, …

ернаторга намоз ботир устидан шикоят қилгани ҳам диққатга сазовордир. 1905 йилнинг октябрь ойида намоз ботир хўжаариқ волости бошқарувчиси лутфулла хўжаевнинг сотқинлиги туфайли қоратери қишлоғида пристав капитан голов томонидан қўлга олинади. уни сўроқ қилиш материаллари, гувохларнинг кўр-сатмалари ва терговдаги савол-жавоблардан шу нарса маълум бўладики, ўша 1905 йилда намоз ботирнинг ёши 28 да бўлган. урта бўйли, қора соқол, қора кўз ва хушбичим йигит бўлган. уйланган, фарзанди йўқ. жар қишлоғида ҳовли-жойи ва ери бўлган. касби-кори деҳқончилик. икки марта^ қозилар суди томонидан жазоланган (сабаби айтилмаган). йигитларининг ўртача ёши 20—25 ёшда ва турли миллатларга мансуб бўлган1. 1906 йил 7 феврадда самарқанд округ суди прокурори тошкент суд палатасининг прокурорига йўллаган ташвишли хабарида 2 февраль куни кечқурун вилоят турмасидан лаҳм орқали намоз ва 50 маҳбус қочгани, уларга маҳаллий аҳоли ёрдам бергани, холбек хўжаёров, тожиқул имомқулов ва абдувоҳид абдусо-диқовлар эса 2 февраль куни кечқурун турма девори ёнига отларни келтиришгани ва шу отлар ёрдамида маҳбуслар қочиб кетишга муваффақ бўлгани …

устамлака маъмурияти ўзининг синалган айғоқчиларини юборди. шундай иғвогар жосуслардан бири ширин муҳамедов бўлиб, у шу даражада «намозчи» бўлиб кетдики, казаклар билан отиш-маларда барча ҳужумларда ўрнак кўрсатгани учун юксак ишонч қозонди. у қўлга олинганида рус маъмурларидан баъзи-лари ҳатто ширин муҳамедовнинг рус жосуси эканлигини билмай, унга қаттиқ жазо беришни талаб қилишган. намоз ботирга қарши туркистон жанговар казак дивизияси қисмлари юборилди. лекин, намоз ботирнинг уруш кўрмаган, ҳарб илмида тажрибасиз йигитлари жуда кўп тўқнашувларда довдираб қолмай, партизан уруши услубларини қўллаб, казак-ларни доғда қолдиришди. халқ қасоскорларига қарши 2-уральск казак полки ҳам ташланди. туркистон ҳарбий округи штабининг 1905—1907 йилларга оид ҳужжатларида ва «туркестанские ведомости», «туркистон вилоятининг газета» саҳифа-ларида намоз ботир ва сафдошларининг миршаблар, аскарлар ҳамда казаклар билан жангу жадалларига оид қизиқарли маълу-мотлар кўп. 2-уральск казак полки зобити хорунжий казанцевы и орден билан мукофотлаш учун берилган тавсияномада унинг жасорат кўрсатгани таъкидланади. бу «жасорат» намоз ботир билан бўлган жангларда қатнашгани учун қайд этилган эди. 1-туркистон казак дивизияси қўмондони …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "намоз пиримқулов бошчилигидаги деҳқонлар исёни"

1509450045_69564.docx намоз пиримқулов бошчилигидаги деҳқонлар исёни рус мустамлакачилари орасида «намоз ўғри», халқ ўртасида ботир» деб щуҳрат топган бу шахснинг фаолияти 1904-1907 иилларни ўз ичига олади. намоз пиримқулов ҳаёти ва фаолияти 1907 йилдаёқ халқ ўртасида достон бўлиб кетган эди. халқ бахшиси нурмон абдувой ўғли (1862-1939) «намоз» достонида уни афсонавий рустам полвонга ўхшатган эди намоз пиримқуловнинг ким, кимларга қарши курашганлигини v шундай таърифлаган: кеча-кундуз юргани дала-дашт бўлди, ўтгиз йигитларга ўзи бош бўлди, николайга неча кун кенгаш бўлди, то ўлгунча николай билан ғаш бўлди, намоздайин бир зўр ўтди жаҳонда. нурмон абдувой ўғли намозни курган ва у билан суҳбат-лашган замондош сифатида унинг рус мустамлакачиларига қарши курашини шундай сатрларда ифода этган: ...

Формат DOCX, 21,1 КБ. Чтобы скачать "намоз пиримқулов бошчилигидаги деҳқонлар исёни", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: намоз пиримқулов бошчилигидаги … DOCX Бесплатная загрузка Telegram