tarixiy antropologiyada evolyusionizm nazariyasi

DOCX 98.3 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1509378383_69538.docx tarixiy antropologiyada evolyusionizm nazariyasi reja: 1. darvinning evolyusion g‘oyasi 2. e.taylorning evolyusion nazariyasi 3. l.morganning urug‘chilik tuzumini tarixiy nuqtai-nazardan tahlil etishi 1.darvinning evolyusion g‘oyasi xix asrning o‘rtalarida buyuk ingliz biolog tabiatshunos olimi charlpz darvin o‘zining evolyusion taolimotini yaratdi. bu taolimot organik evolyusiyaning sabablari va eng mu’imi mexanizmlarini tushuntirib berganligidan, uning fandagi o‘rni va a’amiyati nafaqat biologiyada, balki odamzod yaratgan barcha fanlarda tengi yo‘q va beqiyos bo‘lib chiqdi. shuning uchun ‘am mazkur evolyusion taolimot darvin xayotligi paytidayoq muallifining nomi bilan «darvinizm» deb atala boshlandi. (bu yerda shuni taokidlab o‘tish joizki, evolyusion taolimotning yoki darvinizmning asosi evolyusiya nazariyasi ‘isoblanadi). ch.darvin abu rayxon beruniyning ishlaridan yoki uning evolyusion fikrlari va qarashlaridan xabardor bo‘lganmi yoki ular ‘aqida eshitmaganmi bu bizga qoroni. lekin, ikkilanmasdan shuni aytish mumkinki, beruniy ni’oyasiga yetkaza olmagan ishlar darvin taolimotida ilmiy tusga kiritilib nazariya shaklini oldi. ch.darvin taolimotida beruniyni evolyusiyaga oid fikrlarining birortasi ‘am chetda qolgani yo‘q. shu bilan birga …

izlanishlari, birinchi navbatda uning dunyo bo‘ylab o‘tkazgan ilmiy safari taosirida (1831-1836y.) yuzaga keldi. safar davomida biologiyaning turli yo‘nalishlarida, ayniksa zoologiya, botaniqa, biogeografiya, shuningdek paleontologiya va geologiya soxalarida olim tomonidan olib borilgan ko‘zatuv va tajribalar, turli eksperiment va tadqiqotlar darvinda turlarni o‘zgarishi ‘aqidagi fikrlarni paydo bo‘lishiga olib keladi. turlarni o‘zgarishi ‘aqidagi fikrlar ilgari xam bor edi, lekin darvin birinchi bo‘lib turlarning o‘zgarishini tiriklikning saqlanishini sharti va garovi sifatida ko‘ra olishga muyassar bo‘ldi. turlarni o‘zgarishini taominlovchi tabiiy kuchlar bor, ular taosirida bir tur o‘rniga boshqa tur shakllanadi. yerda tiriklikning evolyusiyalanishi davomida birxil formalar urnini boshqalar egallaydi. ular yana boshqa ko‘rinishdagi turlar bilan asta-sekinlik bilan almashadi. bu xilda to‘xtovsiz ravishda (yer yuzida xayot paydo bo‘lganidan beri) boruvchi jarayon tiriklikning yuqolmasligini taominlab turadi. boshqacha qilib aytganda, tiriklikning saqlanishini asosiy va bosh sharti ‘amda garovi uning evolyusiyalanishidir. bu darvinning «turlarni kelib chiqishi» asaridan kelib chiqadigan asosiy xulosadir. (mazkur mavzu olimning boshqa yirik monografiyalarida ‘am o‘z …

n cheklanmasdan, evolyusiyaning mexanizmlarini ‘am ochib beradi. darvinni ko‘rsatishicha, tabiiy evolyusiyaning mexanizmi – tirik mavjudotlarni (turlarni) asta-sekinlik bilan doimo o‘zgarib turuvchi mu’it sharoitlariga nisbatan moslangan xolda o‘zgarib turishidir. ‘ar bir tur malum mu’itda yashaydi. ‘ar qanday mu’itning o‘ziga xos xususiyatlari va sharoitlari mavjud. shu bilan birga ‘ar qanday mu’it doimo bir xil bo‘lavermaydi. u maolum vaqtgacha o‘zgarmay bir xil xolatda turun bo‘lishi mumkin. lekin paleontologiyaning dalillari ko‘rsatadiki, tirik mavjudotlar yashaydigan mu’itlar ‘amisha bir xil bo‘lmasdan o‘zgarib turadi. mu’it o‘zgarmay turgan paytda uning tarkibidagi turlar ‘am bir xilligini saqlab o‘zgarmay turadi. ammo, mu’it o‘zgarsa tur ‘am o‘sha o‘zgargan yangi sharoitlarga mos ravishda o‘zgarib boshqa yangi shakl-ko‘rinishlarga ega bo‘lishi kerak. agarda o‘zgargan mu’itga nisbatan tur adekvat ravishda o‘zgarmasa u o‘limga maxkum. ko‘pincha shunday bo‘ladi ‘am. kamdan-kam o‘zgargan mu’itga nisbatan maqsadga muvofiq turlar o‘zgaradi, aksariyat ular yangi o‘zgargan sharoitlarga mos kelmasdan xalok bo‘ladi. boshqacha aytganda, ‘ar mu’itning «o‘zining» turlari bor. o‘tmishga nazar tashlasak, …

n asarlarida ‘amda evolyusion taolimotga oid darsliklarda ular nazariyalar deb eolon qilingan: «yashash uchun ko‘rash nazariyasi», «tabiiy tanlanish nazariyasi», bundan tashkari biz «suoniy tanlash nazariyasi» hamda «monofiletik (bir ajdoddan yirik guruxlarni evolyusiyalanishi) evolyusiya nazariyasi» degan tushunchalarni ‘am uchratamiz. bu tushunchalar nazariyalar darajasida emas, balki konsepsiya shaklida qabul qilinsa maqsadga muvofiq bo‘lur edi, chunki ch.darvinning evolyusion taolimoti bitta yaxlit nazariyaga, u ‘am bo‘lsa evolyusion nazariyaga tayanadi. monofiletik tarzda boruvchi evolyusion jarayonni ‘arakatga keltiradigan asosiy kuchlar, xaqiqatda ‘am darvin ko‘rsatib o‘tganidek, yashash uchun ko‘rash va uni asosida davom etuvchi tabiiy tanlanish hisoblanadi. (bu konsepsiyalar haqida keyingi mavzuda to‘xtaladi). tabiiy tanlanish yangi turlarini ‘osil bo‘lishini ta’minlovchi yakuniy jarayon, uning ma’suli albatta yangi tur bo‘ladi. mazkur jarayonda yangi formalarning shakllanish sirlari darvin tomonidan suoniy tanlash yordamida izchillik bilan tushuntirildi. tabiiy tanlanish rolini evolyusiyaning mexanizmida suoniy tanlash jarayoni misolida payqash darvinning daxoligidan kelib chiqadi. faqat shu xilda yondoshishgandagina evolyusiyaning asl mexanizmi o‘rganilishi mumkin. ch.darvinning daxoligi …

tarkibida, yaoni evolyusiya nazariyasida, boshqa nazariya bo‘lmaydi) darvinning yashagan davri, joyi, ijtimoiy-iqtisodiy shart sharoitlar katta taosir ko‘rsatdi. xix asrni o‘rtalarida angliya sanoat va qishloq xo‘jalik ishlab chiqarishi kuchli rivojlangan mamlakatga aylangan edi. qishloq xo‘jaligida seleksiya ishlariga katta eotibor bo‘lganligidan ‘ayvon va o‘simliklarning sanoat ishlab chiqarishga sifatli xomashyo yetkazib beruvchi zot va novlari yaratildi (bu borada qo‘ylarning dunyoga mashxur bo‘lgan jun yetkazuvchi zotlari diqqatga sazovor). seleksiyaga oid shu yo‘nalishdagi ishlarni chuqur o‘rganishdan tashqari (ko‘p xollarda darvin o‘zi ‘am yangi zot va navlarning yaratilishida shaxsan qatnashib, qator zot va navlarni yaratgan), darvin bu masalaga oid ko‘p ilmiy adabiyotlarni va tarixiy maolumotlarni o‘rganib chiqdi. ch.darvinni h‘ar qanday gurux zot va navlarda xayvon va o‘simliklarning o‘ta xilma-xilligi ‘ayratga soldi. masalan, kaptarlarning o‘sha paytda 150 ga yaqin zotlari maolum edi. (ularning ko‘pi xindistonda so‘nggi 3-4 asr davomida yaratilgan bo‘lishiga qaramasdan, yevropada yetishtirilgan qator kaptar zotlari ‘am tarqalgan edi). kaptarlarning barcha zotlari bitta yagona ajdod – …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "tarixiy antropologiyada evolyusionizm nazariyasi"

1509378383_69538.docx tarixiy antropologiyada evolyusionizm nazariyasi reja: 1. darvinning evolyusion g‘oyasi 2. e.taylorning evolyusion nazariyasi 3. l.morganning urug‘chilik tuzumini tarixiy nuqtai-nazardan tahlil etishi 1.darvinning evolyusion g‘oyasi xix asrning o‘rtalarida buyuk ingliz biolog tabiatshunos olimi charlpz darvin o‘zining evolyusion taolimotini yaratdi. bu taolimot organik evolyusiyaning sabablari va eng mu’imi mexanizmlarini tushuntirib berganligidan, uning fandagi o‘rni va a’amiyati nafaqat biologiyada, balki odamzod yaratgan barcha fanlarda tengi yo‘q va beqiyos bo‘lib chiqdi. shuning uchun ‘am mazkur evolyusion taolimot darvin xayotligi paytidayoq muallifining nomi bilan «darvinizm» deb atala boshlandi. (bu yerda shuni taokidlab o‘tish joizki, evolyusion taolimotning ...

DOCX format, 98.3 KB. To download "tarixiy antropologiyada evolyusionizm nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: tarixiy antropologiyada evolyus… DOCX Free download Telegram