tarixiy antropologiyada evolyusionizm nazariyasi

DOCX 98.3 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1509378383_69538.docx tarixiy antropologiyada evolyusionizm nazariyasi reja: 1. darvinning evolyusion gâoyasi 2. e.taylorning evolyusion nazariyasi 3. l.morganning urugâchilik tuzumini tarixiy nuqtai-nazardan tahlil etishi 1.darvinning evolyusion gâoyasi xix asrning oârtalarida buyuk ingliz biolog tabiatshunos olimi charlpz darvin oâzining evolyusion taolimotini yaratdi. bu taolimot organik evolyusiyaning sabablari va eng muâimi mexanizmlarini tushuntirib berganligidan, uning fandagi oârni va aâamiyati nafaqat biologiyada, balki odamzod yaratgan barcha fanlarda tengi yoâq va beqiyos boâlib chiqdi. shuning uchun âam mazkur evolyusion taolimot darvin xayotligi paytidayoq muallifining nomi bilan â«darvinizmâ» deb atala boshlandi. (bu yerda shuni taokidlab oâtish joizki, evolyusion taolimotning yoki darvinizmning asosi evolyusiya nazariyasi âisoblanadi). ch.darvin abu rayxon beruniyning ishlaridan yoki uning evolyusion fikrlari va qarashlaridan xabardor boâlganmi yoki ular âaqida eshitmaganmi bu bizga qoroni. lekin, ikkilanmasdan shuni aytish mumkinki, beruniy niâoyasiga yetkaza olmagan ishlar darvin taolimotida ilmiy tusga kiritilib nazariya shaklini oldi. ch.darvin taolimotida beruniyni evolyusiyaga oid fikrlarining birortasi âam chetda qolgani yoâq. shu bilan birga …

azkur monografik kitob darvinning koâp yillik ilmiy izlanishlari, birinchi navbatda uning dunyo boâylab oâtkazgan ilmiy safari taosirida (1831-1836y.) yuzaga keldi. safar davomida biologiyaning turli yoânalishlarida, ayniksa zoologiya, botaniqa, biogeografiya, shuningdek paleontologiya va geologiya soxalarida olim tomonidan olib borilgan koâzatuv va tajribalar, turli eksperiment va tadqiqotlar darvinda turlarni oâzgarishi âaqidagi fikrlarni paydo boâlishiga olib keladi. turlarni oâzgarishi âaqidagi fikrlar ilgari xam bor edi, lekin darvin birinchi boâlib turlarning oâzgarishini tiriklikning saqlanishini sharti va garovi sifatida koâra olishga muyassar boâldi. turlarni oâzgarishini taominlovchi tabiiy kuchlar bor, ular taosirida bir tur oârniga boshqa tur shakllanadi. yerda tiriklikning evolyusiyalanishi davomida birxil formalar urnini boshqalar egallaydi. ular yana boshqa koârinishdagi turlar bilan asta-sekinlik bilan almashadi. bu xilda toâxtovsiz ravishda (yer yuzida xayot paydo boâlganidan beri) boruvchi jarayon tiriklikning yuqolmasligini taominlab turadi. boshqacha qilib aytganda, tiriklikning saqlanishini asosiy va bosh sharti âamda garovi uning evolyusiyalanishidir. bu darvinning â«turlarni kelib chiqishiâ» asaridan kelib chiqadigan asosiy xulosadir. (mazkur …

ning saqlanishini taominlaydi. bu abadiy yangilanishning sababidir). aytilgan fikrlar evolyusiyaning sabablarini tushuntiradi. darvin evolyusiyaning sabablarini aytib berish bilan cheklanmasdan, evolyusiyaning mexanizmlarini âam ochib beradi. darvinni koârsatishicha, tabiiy evolyusiyaning mexanizmi â tirik mavjudotlarni (turlarni) asta-sekinlik bilan doimo oâzgarib turuvchi muâit sharoitlariga nisbatan moslangan xolda oâzgarib turishidir. âar bir tur malum muâitda yashaydi. âar qanday muâitning oâziga xos xususiyatlari va sharoitlari mavjud. shu bilan birga âar qanday muâit doimo bir xil boâlavermaydi. u maolum vaqtgacha oâzgarmay bir xil xolatda turun boâlishi mumkin. lekin paleontologiyaning dalillari koârsatadiki, tirik mavjudotlar yashaydigan muâitlar âamisha bir xil boâlmasdan oâzgarib turadi. muâit oâzgarmay turgan paytda uning tarkibidagi turlar âam bir xilligini saqlab oâzgarmay turadi. ammo, muâit oâzgarsa tur âam oâsha oâzgargan yangi sharoitlarga mos ravishda oâzgarib boshqa yangi shakl-koârinishlarga ega boâlishi kerak. agarda oâzgargan muâitga nisbatan tur adekvat ravishda oâzgarmasa u oâlimga maxkum. koâpincha shunday boâladi âam. kamdan-kam oâzgargan muâitga nisbatan maqsadga muvofiq turlar oâzgaradi, aksariyat ular …

gi tur belgilarini belgilaydi. ch.darvin organik olam evolyusiyasining mexanizmlarini ochar ekan, shu jarayonga olib keluvchi âarakatlantiruvchi kuchlar âaqida toâxtaydi. bu birinchi navbatda yashash uchun koârash va tabiiy tanlanish jarayonlari. ularga oid olim ilmiy konsepsiyalar âam ishlab chiqdi. (darvin asarlarida âamda evolyusion taolimotga oid darsliklarda ular nazariyalar deb eolon qilingan: â«yashash uchun koârash nazariyasiâ», â«tabiiy tanlanish nazariyasiâ», bundan tashkari biz â«suoniy tanlash nazariyasiâ» hamda â«monofiletik (bir ajdoddan yirik guruxlarni evolyusiyalanishi) evolyusiya nazariyasiâ» degan tushunchalarni âam uchratamiz. bu tushunchalar nazariyalar darajasida emas, balki konsepsiya shaklida qabul qilinsa maqsadga muvofiq boâlur edi, chunki ch.darvinning evolyusion taolimoti bitta yaxlit nazariyaga, u âam boâlsa evolyusion nazariyaga tayanadi. monofiletik tarzda boruvchi evolyusion jarayonni âarakatga keltiradigan asosiy kuchlar, xaqiqatda âam darvin koârsatib oâtganidek, yashash uchun koârash va uni asosida davom etuvchi tabiiy tanlanish hisoblanadi. (bu konsepsiyalar haqida keyingi mavzuda toâxtaladi). tabiiy tanlanish yangi turlarini âosil boâlishini taâminlovchi yakuniy jarayon, uning maâsuli albatta yangi tur boâladi. mazkur jarayonda …

ishdan iborat boâldi. boshqacha qilib aytganda, darvin tabiiy tanlanish mexanizmining â«kalitiâ»ni suoniy tanlashda ekanligini angladi. mazkur masalaga oid zikr qilingan muloxazalar shu xildagi yondashishni xaqiqatda âam yagona toâri ekanligini koârsatadi. sunâiy tanlash konsepsiyasini yaratilishiga (biz uni chalkashlikni oldini olib â«nazariyaâ» deb nomlamadik nazariya tarkibida, yaoni evolyusiya nazariyasida, boshqa nazariya boâlmaydi) darvinning yashagan davri, joyi, ijtimoiy-iqtisodiy shart sharoitlar katta taosir koârsatdi. xix asrni oârtalarida angliya sanoat va qishloq xoâjalik ishlab chiqarishi kuchli rivojlangan mamlakatga aylangan edi. qishloq xoâjaligida seleksiya ishlariga katta eotibor boâlganligidan âayvon va oâsimliklarning sanoat ishlab chiqarishga sifatli xomashyo yetkazib beruvchi zot va novlari yaratildi (bu borada qoâylarning dunyoga mashxur boâlgan jun yetkazuvchi zotlari diqqatga sazovor). seleksiyaga oid shu yoânalishdagi ishlarni chuqur oârganishdan tashqari (koâp xollarda darvin oâzi âam yangi zot va navlarning yaratilishida shaxsan qatnashib, qator zot va navlarni yaratgan), darvin bu masalaga oid koâp ilmiy adabiyotlarni va tarixiy maolumotlarni oârganib chiqdi. ch.darvinni hâar qanday gurux zot va …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "tarixiy antropologiyada evolyusionizm nazariyasi"

1509378383_69538.docx tarixiy antropologiyada evolyusionizm nazariyasi reja: 1. darvinning evolyusion gâoyasi 2. e.taylorning evolyusion nazariyasi 3. l.morganning urugâchilik tuzumini tarixiy nuqtai-nazardan tahlil etishi 1.darvinning evolyusion gâoyasi xix asrning oârtalarida buyuk ingliz biolog tabiatshunos olimi charlpz darvin oâzining evolyusion taolimotini yaratdi. bu taolimot organik evolyusiyaning sabablari va eng muâimi mexanizmlarini tushuntirib berganligidan, uning fandagi oârni va aâamiyati nafaqat biologiyada, balki odamzod yaratgan barcha fanlarda tengi yoâq va beqiyos boâlib chiqdi. shuning uchun âam mazkur evolyusion taolimot darvin xayotligi paytidayoq muallifining nomi bilan â«darvinizmâ» deb atala boshlandi. (bu yerda shuni taokidlab oâtish joizki...

DOCX format, 98.3 KB. To download "tarixiy antropologiyada evolyusionizm nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: tarixiy antropologiyada evolyus… DOCX Free download Telegram