evolyutsion ta'limot

ZIP 63 pages 276.0 KB Free download

63 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 276.0 KB

File type ZIP

Pages 63

Updated Jun 2026

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 63

evolyutsion ta'limot reja: 1. darvingacha bulgan davrda evolyusion goyalarning rivojlanishi. 2. yerda xayotning rivojlanishi 3. tabiatda metafizika davri. 4. transformizm goyalarini paydo bulishi. 5. fransiyada transformizmning kreotsionizmga karshi kurash. kirish organik dunyoning tarixiy tarakkiyot konunlarini urganadigan fan evalyusion ta'limot deyiladi. bu fanning nomi x1x asr urtalarida xayvon va usimliklarning evalyusiyasi tugrisida ta'limot yaratgan mashxur ingliz olimi charlez darvin sharafiga kuyilgan. charliz darvinning ta'limoti tugrisida shunday degan edi. â«darvinning unutilmas xizmati shundan iboratki, u â«xayvon va usimliklarning turlarini xech narsa bilan boglanmagan, tasodifiy paydo bulgan, â«xudo yaratganâ» va uzgarmaydigan deb karashga xotima berdi va turlarning uzgaruvchanligini va ular urtasidagi irsiyatni isbotlab, biologiyani birinchi marta ularok tamomila ilmiy asosga kuydi. darvinizm fani organik dunyoning tarixiy tarakkiyot konunlarini belgilash uchun biologiya va kishlok xujaligi, polentologiya, geografiya fanlaridan foydalaniladi. darvinizm kishlok xujalik fanlari bilan boglik bulib, uy xayvonlari, xamda usimliklarning yangi zot va turlarini navlarini yaratish soxasidagi inson amalga oshirayotgan tajribalarni umumlañtiradi. shu sababli …

2 / 63

da ilmiy asosda isbotlab beraolmadilar. usimlik va xayvonlarning evalyusiyasini birinchi marta 1859 yilda ch. darvin uzining âtabiiy tanlanish yuli bilan turlarning kelib chikishi yoki yashash uchun kurashda tanlangan zotlarning saklanib kolishiâ nomli asarida bayon etdi. shundan keyin biologiya fanidan keskin uzgarish ruy berdi va dunyo uzgarmas deb da'vo kilgan metafizik tasavvurni rad etdi. ch. darvinning ana shu ta'limoti asosida evalyusion polentologiya, evalutsion embriologiya kabi fanlar vujudga kelib, darvin ta'limotini tugriligini isbotladi. ammo idealistlar uz fikrlaridan kaytmay darvin ta'limotiga karshi chikib biologiya fani eskirdi deb da'vo kilaboshladilar. xix asr oxiri xx asr boshlarida darvin ta'limotini rivojlantirishda rus olimlaridan v. o. kovalevskiy, a.o. kovolevskiy, i.i. mechnikov, i.m. sechenov, k.a. temiryazev va michurinlar katta xissa kushdilar va darvinizmni rivojlantirdilar. xx asr urtalariga kelib darvinizm ya'ni biologiya fani, uzining yangi davrini boshladi. biologiya, biofizika fanlari vujudga keldi. molekulyar biologiya faning vujudga kelishi esa genetika fanini rivojlantirdi. kosmik biologiyani paydo bulish esa insoniyat oldiga biologiyani …

3 / 63

a stixiyali karshi chikdilar. ular xamma narsa vujudga keladi va yukoladi, dunyoni xudo yaratgan emas, u xarakat natijasida paydo bulgan dedilar. dunyodagi xamma narsalarni olov, suv, xavo va yer belgilab beradi deb uylar edilar. ular tabiatni bir butun deb tushunishga urindilar xamda barcha xodisalar bir-biriga boglik deb tushunishga xarakat kildilar. gretsiyada katta savdo shaxarlari falsafiy maktablar vujudga kelib unda siyosiy ishlar fales, faylasuflar bor edi. materialistik faylasufi geraklit ta'limotida rivojlanib, u dunyoni xudo yaratgan emas, kotib kolgan narsa yuk, xamma narsa xarakatda, tabiatdagi xamma narsa boshkasiga aylanadi degan goyani ilgari surdi. ammo u xodisalar orasida eng asosiysi olov deb tushunadi va olov uchib davoga va suv, yerga aylanadi, yer yana suyulib suvga, suv esa parlanib yulduzlarga aylanadi degan fikrni aytdi. sisitsiyalik empedokn (e.o.483-423) ta'limotiga kura 4ta moxiyatning olov, yer, suv, xavo xamma mavjudotni paydo kiladi. u tirik mavjudotlar-kuyosh, mavjud bulmagan paytdan bunyod bulgan. kuchli yomgirlardan sung balchikdan usimliklar paydo bulib …

4 / 63

engillari xavoga kutarilgan. pastga tushganidan-yer, osmonga kutarilganidan-osmon, olov va xavo paydo bulgan. yer yuzidan balchiksimon modda bulgan, uning suyuk kismidan dengiz, kattik kimslaridan esa moddalar xayotni yuzaga keltira boshlagan. shundan xayvonlar paydo bulib, vujudi issiklari yukoriga parvoz kilgan, tanasida yer oralashmasi borlari esa yerda yashab kolishgan. eng seram moddalardan tashkil topgan suv xayvonlari suvda yashab kolgan. sungra esa yer sovib yirik xayvonlar xosil bulishi tuxtagan. ana shu xayvonlar uziga xoslari bilan juftlashib yangi organizmlarni paydo kilgan. xatto demokrit odamni kelib chikishi va ijtimoiy xayotni rivojlanishini izoxlab berishga urindi. dastlabki kishilar xayvonlarga uxshab xayot kechirgani, birga ov kilishi, sovuk va ochlikdan kirilib ketishi, keyinchalik esa olovdan foydalanganligi va gorda yashaganliklarini ta'kidlab utdi. gretsiyada empedokl va demokrit tomonidan yaratilgan goyalar rimda xam tarkaldi. rim foylasufi- lukretsiy kar ( e.o. asr) uzining ânarsalar tabiati xakidaâ kitobida xamma narsalarni xudo yaratgan kishilarga karshi chikib, olam abadiy va uzgaruvchan, tirik mavjudotlar yerga osmondan tushgan emas, …

5 / 63

rda sezuvchi jon-xayvonlarda. akilli jon âodamda. aristotel uzini jon tugrisidagi fikrida: kupayishda urgochi organizm fakat embrionning rivojlanishi uchun kerakli modda passiv materiyani beradi. erkak esa juftlashishda embrion uchun xayotbaxsh asosni- entelekxiyani beradi deydi. uni fikricha bulutlar, kovak ichlilar, mollyuskalar va xashoratlar uz-uzidan paydo buladi. idealistik goyaning preformistlari. aristotelni materialistik karashi shundaki, u befark atrofdagi narsalarni organizmga ta'sir etib unda sezgi xosil kilishini, sezgi esa xotirani shakllantirishni, takrorlash esda olib kolishini va nixoyat tajribadan fan va san'at vujudga kelshini aytdi. grek olimlarini yukoridagi dunyokarashlari eramizdan oldingi v asr mobaynida davom etib keldi va tabiat soxasida materialistik va idealistik okimlarni xosil bulishiga olib keldi. yerda xayotning rivojlanishi. yer taxminan 4.7 mlrd yil ilgari paydo bulganyu xozirgi tirik mavjudotni paydo bulganiga 1 mlrd yil bulganligi taxmin kilindi. dastlabki tirik mavjudotni proterozoy erasidan oldin yashagan. ammo dastlabki xayotning boshlanishi viruslar ekanligini tugrisida rus olimi d. i. ivanovskiy ma'lumoti bor. kristall xoldagi virusni esa sun'iy …

6 / 63

iz xayvonlarni vakilidir. trilobitlar-paleozoyda yashagan bugimoyoklilar vakilidir. ular kembriy oxirida kirilib bitgan, urniga asta-sekin marjonlar egallay boshlagan. yelkaoyoklilar-silur davridan boshlandi. uning oxirida esa umurtkali xayvonlar yuzaga keldi. usimliklar xam dastlab suvda keyin psilofitlar kuruklikda rivojlana boshladi. undan devon davri oxiriga kelib, kirkbugimlar, plaunlar. endi ularda fotosintez xodisasi boshlandi. toshkumir davriga kelib, daraxtsimon kirk bugimlar vujudga keldi. - mezozoy erasining (u 1500 mln yil davom etdi) trias davrida-sudralib yuruvchilar tarakkiy etdi. ularning vakili tattoriyalar xozir xam yangi zellandiya yashaydi keyin ixtizovr va pleziozavr suv xayvonlari xosil buldi. - yura davrida sekvoya, mament kabi yirik daraxtlar va dinozavrlar, brontazavr, kabi yirik xayvonlar vujudga keldi. oxirida esa dastlabki kushlar vujudga keldi. (ularni sudralib yuruvchilarga uxshab tishlarini bulishi). - bur davrida yopik urugli usimliklar xayvonot olami yanada rivojlandi. -kaynazoy erasida (bundan 70 mln yil ilgari boshlangan). uglamchi davrida yerda tog jinslari xosil bulishi kuchaydi. subtropik usimliklari kishlovchi va baxorgi usimliklar xosil buldi. xozirgi kushlar …

Want to read more?

Download all 63 pages for free via Telegram.

Download full file

About "evolyutsion ta'limot"

evolyutsion ta'limot reja: 1. darvingacha bulgan davrda evolyusion goyalarning rivojlanishi. 2. yerda xayotning rivojlanishi 3. tabiatda metafizika davri. 4. transformizm goyalarini paydo bulishi. 5. fransiyada transformizmning kreotsionizmga karshi kurash. kirish organik dunyoning tarixiy tarakkiyot konunlarini urganadigan fan evalyusion ta'limot deyiladi. bu fanning nomi x1x asr urtalarida xayvon va usimliklarning evalyusiyasi tugrisida ta'limot yaratgan mashxur ingliz olimi charlez darvin sharafiga kuyilgan. charliz darvinning ta'limoti tugrisida shunday degan edi. â«darvinning unutilmas xizmati shundan iboratki, u â«xayvon va usimliklarning turlarini xech narsa bilan boglanmagan, tasodifiy paydo bulgan, â«xudo yaratganâ» va uzgarmaydigan deb karashga xotima berdi va turlarning uzgaruvc...

This file contains 63 pages in ZIP format (276.0 KB). To download "evolyutsion ta'limot", click the Telegram button on the left.

Tags: evolyutsion ta'limot ZIP 63 pages Free download Telegram