evolyutsion genetika

DOC 21 pages 320.5 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 320.5 KB

File type DOC

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

xvi bob mavzu:evolyutsion genetika reja: 1. evolyutsiyaning real ekanligini isbotlovchi genetik dalillar 2. evolyutsion genetikaning shakllanishi 3. poliploidiya va xromosoma qayta tuzilishlarining evolyutsion ahamiyati 4. gen mutatsiyalarining evolyutsion ahamiyati 5. tabiiy tanlanishning genotipga ta'sir etish shakllari 6. genetika va evolyutsiyaning yo'nalishlari 7. tur hosil bo'lish genetikasi 1. evolyutsiyaning real ekanligini isbotlovchi genetik dalillar populyatsion genetikaning yutuqlari elementar evolyutsion jarayonlarni tushunishga yordam beradi va hozirgi zamon mikro-evolyutsiya ta'limotining, ya'ni kelgusida yangi kenja tur va turlarning paydo bo'lishiga olib keladigan populyatsiyalarda sodir bo'ladigan genotipik qayta o'zgarishlar haqidagi ta'limotning tarkibiga kiradi. shuning bilan birga genetikaning bir butun organik dunyo taraqqiyotidagi qonuniyatlarini, ya'ni makroevolyu- tsiyani tadqiq qilishda ham ahamiyati kattadir. genetikada yig'ilgan katta faktik dalillar va ular asosida qilingan umumlashgan xulosalar bilan evolyutsion nazariyani shakllantiruvchi-evolyutsiyaning realligini isbotlovchi, evolyutsiyaning harakatlantiruvchi kuchlari va evolyutsiyaning qaysi yo'l bilan borganligini oydinlashtiruvchi uchta asosiy bo'limlariga katta hissa qo'shildi. o'z navbatida evolyutsion nazariyaning printsiplari eng muhim genetik tarkib va jarayonlarning …

2 / 21

, fiziologik, biokimyoviy tadqiqotlardan tashqari bu borada material genetika tomonidan to'planildi. n.i.vavilov va uning xodimlari tomonidan o'simliklarning sistematik guruhlarida irsiy o'zgaruvchanlikni o'rganishda olgan natijalari muhim ahamiyat kasb etadi. tadqiqotlarning natijasida n.i.vavilov tomonidan irsiy o'zgaruvchanlikda gomologik qatorlar qonuni kashf etildi. bu qonunning to'liq tafsiloti xii bobda keltirilgan. bu qonun o'simliklarning turli oilalarida ham o'z tasdig'ini topdi. irsiy o'zgaruvchanlikning parallel qatorlari hayvonlarda, jumladan, kemiruvchilarning har xil turlarining jun qoplamalarining rangida ham aniqlandi. xix asrning oxiri va xx asrning boshlarida rivojlangan tsitologiya fani barcha organizmlarning hujayralardan tuzilganligi va barchasida tuzilishning asosan bir xil ekanligini ko'rsatdi. bu esa kelib chiqishlikning umumiyligi printsipini bir hujayrali formalarni ham hisobga olgan holda barcha tirik mavjudotlarning qarindoshligini tasdiqlash imkonini berdi. keyinchalik bu xulosa biokimyoviy tadqiqotlar bilan mustahkamlandi. bu tadqiqotlarda barcha organizmlar uchun bir qator eng muhim metabolik jarayonlarning bir xil ekanligi isbotlandi. ammo 1930 yillarning oxiriga kelib, viruslarning tabiatini tadqiq etish tufayli qo'lga kiritilgan muvaffaqiyatlarga soya tashlandi. sababi, …

3 / 21

orotning oqsillar yordamida organizm belgilariga aylantirilishi universal ekanligi isbotlandi. bu kashfiyotlarga asoslangan molekulyar biologiyaning boshqa tadqiqotlari ularni rivojlantirib viruslardan tortib eukariotlargacha murakkab molekulyar mexanizmlar strukturasi va ularda kechadigan jarayonlar xarakterining bir xil ekanligi ko'rsatib berildi. bu fundamental molekulyar-genetik rejaning fizik, kimyoviy, biologik xususiyatlarining tahlili nima uchun bu rejani hayotning birlamchi formalarining keyingi barcha avlodlarida deyarli o'zgarishsiz saqlanib qolinganligining sababini tushunishga yordam beradi. bu holatni amerika genetigi g.stent quyidagicha izohlaydi: «kod jadvalining tarkibi tasodifan kelib chiqqan holda hozirgi vaqtda yashayotgan barcha tirik organizmlar umumiy ajdodining hujayrasida kodonlarning to'liq ahamiyati ifodalangan bo'lishi kerak, shu sababli kodonning keyingi o'zgarishlarining sodir bo'lishi mumkin emas edi. chunki kodonning ahamiyatini almashtiruvchi har qanday mutatsiya organizmni halokatga mahkum etgan bo'lur edi. bunday o'zgargan kodonlar o'zlarining oqsillarini buzilgan holda, ya'ni noaktiv shaklda sintez qilgan bo'lur edi». shunday qilib genetika evolyutsiyaning real ekanligini isbotlashda hal qiluvchi hissasini qo'shdi. ammo evolyutsion nazariya bilan genetikaning hamkorligi vujudga kelgunga qadar bir qancha …

4 / 21

irga amalga oshadi. organizmlar belgi va xossalarining evolyutsion o'zgarishlari birinchi navbatda genotiplarning o'zgarishlari bilan bog'liqligi tufayli populyatsiyalarda sodir bo'ladigan asosiy genetik jarayonlarni tushunish hozirgi zamon evolyutsion nazariyasi uchun juda muhimdir. genetika sohasida erishilgan yutuqlar irsiy o'zgaruvchanlikni klassifikatsiyalash va uning eng asosiy formalarini o'rganish hamda ularning evolyutsion jarayonning borishidagi rolini aniqlash imkonini beradi. evolyutsiyada o'zgaruvchanlikning turli holatda namoyon bo'lishini o'rganish evolyutsiyaning genetik asoslari haqidagi tasavvurlarning shakllanishiga olib keladi. charlz darvin (1809–1882) ch.darvin organik olam evolyutsiyasining asosiy omillari (faktorlari) - irsiy o'zgaruvchanlik, tabiiy tanlanish va irsiyat ekanligini ko'rsatgan edi. irsiy o'zgaruvchanlikning evolyutsiya omili ekanligini isbotlashda rus bo-tanigi s.i.korjinskiyning xizmatlari katta bo'ldi. korjinskiy rossiya-ning evropa qismi va sibirga uyushtirilgan qator ekspeditsiyalarda qatna-shib o'simlik turlarining o'zgaruvchanligi haqida katta ma'lumot to'pladi. ayniqsa, u madaniy formalarning o'zgaruvchanligini o'rganishga alohida e'tibor berib, ular keskin o'zgarishlar tufayli kelib chiqqan degan xulosaga kelgan edi. bunday holatlar darvinga ham ma'lum edi, ammo u bunga unchalik e'tibor bermagan edi. darvin tomonidan …

5 / 21

ega bo'ladi; irsiy o'zgaruvchanlik foydali, zararli va neytral bo'lishi mumkin. korjinskiy bilan bir vaqtda gollandiyalik xugo de friz ham o'zgaruvchanlikning yuqorida qayd etilgan xususiyatlarini kuzatgan edi. u avlodlarning har bir bo'g'inida 0,5 foizgacha normal tiplardan bo'ylarining balandligi, barglarining shakli va rangi bo'yicha keskin o'zgargan individlarni kuzatgan edi. bunday chetlanishlarni x. de friz mutatsiyalar deb atadi. mutatsiyalar qat'iy avloddan-avlodga berilib boradi. keyinchalik korjinskiy va x. de friz tomonidan ochilgan mutatsion o'zgaruvchanlikning o'ziga xos xususiyatlari ko'pgina botanika va zoologiya ob'ektlarida ham tasdiqlandi. har ikki olimning ishlari tabiiy tanlanish nazariyasi uchun genetik zamin yaratib berdi. yig'ilgan faktik dalillar asosida irsiy o'zgaruvchanlik evolyutsiyaning asosiy omillaridan biri ekanligi haqidagi fikrlar ilgari surildi. lekin shunga qaramay, darvinizm bilan boshqa yo'nalishlar o'rtasidagi munosabatlar keskin tus ola boshladi, natijada xx asrning birinchi choragida evolyutsion nazariyada tanglik (krizis) paydo bo'ldi. bu tanglikning asosiy sababi irsiy omillarning (genlarning) moddiy zarrachalik tabiati hamda mutatsion o'zgaruvchanlikning aniqlanishi bilan bog'liq ikki yangilikdan genetiklar …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "evolyutsion genetika"

xvi bob mavzu:evolyutsion genetika reja: 1. evolyutsiyaning real ekanligini isbotlovchi genetik dalillar 2. evolyutsion genetikaning shakllanishi 3. poliploidiya va xromosoma qayta tuzilishlarining evolyutsion ahamiyati 4. gen mutatsiyalarining evolyutsion ahamiyati 5. tabiiy tanlanishning genotipga ta'sir etish shakllari 6. genetika va evolyutsiyaning yo'nalishlari 7. tur hosil bo'lish genetikasi 1. evolyutsiyaning real ekanligini isbotlovchi genetik dalillar populyatsion genetikaning yutuqlari elementar evolyutsion jarayonlarni tushunishga yordam beradi va hozirgi zamon mikro-evolyutsiya ta'limotining, ya'ni kelgusida yangi kenja tur va turlarning paydo bo'lishiga olib keladigan populyatsiyalarda sodir bo'ladigan genotipik qayta o'zgarishlar haqidagi ta'limotning tarkibiga kiradi. shunin...

This file contains 21 pages in DOC format (320.5 KB). To download "evolyutsion genetika", click the Telegram button on the left.

Tags: evolyutsion genetika DOC 21 pages Free download Telegram