evolyutsiya nazariyasi

DOC 146 pages 9.0 MB Free download

146 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 9.0 MB

File type DOC

Pages 146

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 146

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’limi vazirligi farg’ona davlat universiteti tabiiy fanlar fakulteti biologiya kafedrasi m.shermatov, a.mirzaliyev evolyutsiya nazariyasi fanidan o’quv - uslubiy majmua farg’ona - 22 mundarija o’quv materiallari bet ii. ma’ruza materiallari iii. seminar mashg’ulotlari materiallari iiii. mustaqil ta’lim mashg’ulotlari iiv. glossariy iv. ilovalar namunaviy fan dasturi ishchi fan dasturi tarqatma materiallar testlar baholash mezonlari ma’ruza mavzulari № 1-mavzu: evolyutsion ta’limotga kirish. reja: 1) evolyutsion ta’limot fanining maqsad va muammolari. 2) evolyutsiya nazariyasining asosiy prinsiplari. 3) evolyutsiya jarayonini o’rganish usullari. 4) evolyutsion ta’limotning boshqa fanlar bilan bog’liqligi va o’rganadigan muammolari. 5) evolyutsion ta’limotning ahamiyati. evolyutsion ta’limotning mazmuni. inson qadim zamondan beri organik olamning ikki xossasiga ajablanib qaragan. bu xossalardan biri uning nihoyatda xilma-xilligidir. hozirgi vaqtda o’simliklarning 500000 dan, hayvonlarning 1500000 dan, zamburug’larning 100000 dan ortiq turi mavjud. agar shular qatoriga qadimgi geologik era va davrlarda yashab, so’ngra qirilib ketgan 7 000 000 hayvon, 300 000 o’simlik turini …

2 / 146

ik olamning evolyutsiyasi organizmlarning takomillashishga intilishi (j.b. lamark), alohidalanishi (vegener), mutatsion o’zgaruvchanlik (de friz), muhitga nisbatan adekvat moslashuvchi o’zgaruvchanlik (t.d. lisenko) asosida amalga oshadi, degan g’oyalar shular jumlasidandir. organik olamning evolyutsiyasi faqat yagona omil ta’siri natijasidan iborat, deb tushuntirish o’lik va tirik tabiatning o’ziga xos xossalarini chuqur anglamaslik, materiyaning mexanik, fizik-kimyoviy harakat formalari bilan biologik xarakat formalari o’rtasidagi farqqa tushunib yetmaslik oqibatidir. organik olamning rivojlanishi ba’zi olimlar tomonidan e’tirof etilgan va uni bir tomonlama tushunishga urinish bo’lgan bo’lsa ham, lekin har bir hayvon va o’simlikning o’zi yashayotgan muhit sharoitiga moslashganligi to’g’risidagi masala xix asrning yarmigacha aniqlanmadi. angliyalik buyuk tabiatshunos olim charlz darvin 1859 yili o’zining «tabiiy tanlanish yo’li bilan turlarning kelib chiqishi yoki yashash uchun moslashgan zotlarning saqlanib qolishi» degan mashhur asarini nashr ettirdi. bu asarda u hozir mavjud bo’lgan barcha o’simliklar, hayvonlar, odam to’satdan yaratilmay, balki million yillar davom etgan tarixiy rivojlanish mahsuli ekanligini isbotlab berdi. shu bilan bir …

3 / 146

. kovalevskiy, i.i. mechnikov, v.o. kovalevskiy, k.a. timiryazev, i.m. sechenov, a. n. seversov (rossiya) va boshqalar evolyutsion ta’limotni himoya qildilar va uni biologiya fanining turli sohalariga tatbiq etib, mazmunini yangi dalillar bilan boyitdilar. natijada xix asrning ikkinchi yarmida biologiya fanining yangi sohasi evolyutsion ta’limot vujudga keldi. evolyutsion ta’limot keyinchalik genetika, ekologiya, molekulyar biologiya, bioximiya kabi fanlar yutug’i zaminida mazmunan yanada boyidi va oqibatda xx asrning ikkinchi yarmida evolyutsiyaning sintetik nazariyasi yaratildi. evolyutsion ta’limot organik olamning tarixiy rivojlanishini va uni idora etishning umumiy qonuniyatlarini o’rgatuvchi fandir. evolyutsiya tabiatdagi turli narsa, hodisalarga mansub. masalan, astronomiyada sayyoralar va yulduzlar evolyutsiyasi, geologiyada yer evolyutsiyasi, biologiyada esa organik olam evolyutsiyasi to’g’risida fikr yuritiladi. ma’lumki, yerda hayot azaldan bo’lmay, bundan 3-4 milliard yil muqaddam, jonsiz materiyadan vujudga kelgan. biologik evolyutsiyaning sodir bo’lish jarayoni va natijasi xilma-xildir. biologik zvolyutsiya natijasida populyatsiyalarning genetik tarkibi, moslanishlarning shakllanishi, turlar vujudga kelishi va nobud bo’lishi, biogeotsenoz hamda biosferaning bir butun holda …

4 / 146

rgan hodisalar haqida mulohaza yuritiladi. evolyutsiya jarayonini o’rganish usullari. evolyutsiyani tarixiy prinsipga asoslanib tadqiq qilish taqqoslash usuldan keng foydalanishni taqozo etadi. odatda, biologiyaning ko’p sohalarida taqqoslash usulidan keng foydalaniladi. chunonchi, anatomiya yordamida organizmlar tuzilishidagi o’xshashlik va farqqa qarab, ular o’rtasidagi qon-qarindoshlik aniqlanadi. xuddi shunga o’xshash, taqqoslash usuli embriologiyada ham qo’llaniladi va turli organizmlar guruhlarida ontogenetik rivojlanishning dastlabki davrlaridagi o’xshashlik va farqqa asoslanib, tekshirilayotgan organizmlar dastlab bir yoki har xil tarmoqdan tarqalganligi to’g’risida xulosa chiqariladi. taqqoslash usuli molekulyar biologiyada ham keng qo’llanilmoqda. xususan, bir qancha organizmlar turlarini, oqsil va nuklein kislotalar molekulalarini taqqoslab, ular filogenetik jihatdan bir-biriga qanchalik yaqinligi aniqlanmoqda. makroevolyutsiyani tadqiq qilishda paleontologiya, morfologiya, biogeografiya usullaridan molekulyar biologik usuldan ham keng foydalaniladi. lekin shuni qayd etish kerakki, taqqoslash usuli organik olam evolyutsiyasini bilishda katta ahamiyatga ega bo’lsa ham, biroq uning yordamida u yoki bu xil organizmlarning kelib chiqish sabablarini aniqlab bo’lmaydi. bu muammo faqat genetik usul bilan aniqlanadi. genetik va …

5 / 146

ya, biogeografiya, bioximiya, sitologiya, gistologiya, genetika, paleontologiya, molekulyar biologiya ekologiya, seleksiya, chorvachilik, o’simlikshunoslik, parazitologiya, mikrobiologiya va shu kabi boshqa fanlar bilan uzviy bog’liqdir. evolyutsion ta’limotning muayyan fan sohalari bilan bog’liqligi ikki tomonlamadir. bir tomondan, u xususiy biologiya fanlarida to’plangan dalillarni xulosalab, umumbiologiya qonunlarini yaratadi. ikkinchi tomondan, bu qonunlar biologiyaning sohalari uchun nazariy asos bo’lib xizmat qiladi. yirik evolyutsionist k. a. timiryazev o’simliklar bilan hayvonlarning hayoti to’g’risidagi fanlar faqat evolyutsion ta’limot asosida ijobiy rivojlanishi mumkin, deb ta’kidlagan edi. i. i. mechnikov shamollash jarayoni va immunitet tabiatini tushunish faqat organizmning hayotiy reaksiyalariga evolyutsion nuqtai nazardan yondoshilganda to’g’ri hal etilishi mumkin, degan. to’g’ri, boshqa biologiya fanlari, chunonchi, qiyosiy va eksperimental morfologiya, fiziologiya, ekologiya, genetikadagi kabi, evolyutsion ta’limotning ham tasviriy, analitik, sintetik, tajriba usullari keng qo’llaniladi. evolyutsiya jarayonini o’rganishda yuqoridagilardan tashqari, tabiiy populyatsiyalarni har tomonlama tahlil qilib, ularning tarkibini, mavsumiy va mahalliy sharoitga qarab o’zgarishini aniqlash, uni eksperimental sharoitda tadqiq qilish usullaridan foydalaniladi. bu …

Want to read more?

Download all 146 pages for free via Telegram.

Download full file

About "evolyutsiya nazariyasi"

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’limi vazirligi farg’ona davlat universiteti tabiiy fanlar fakulteti biologiya kafedrasi m.shermatov, a.mirzaliyev evolyutsiya nazariyasi fanidan o’quv - uslubiy majmua farg’ona - 22 mundarija o’quv materiallari bet ii. ma’ruza materiallari iii. seminar mashg’ulotlari materiallari iiii. mustaqil ta’lim mashg’ulotlari iiv. glossariy iv. ilovalar namunaviy fan dasturi ishchi fan dasturi tarqatma materiallar testlar baholash mezonlari ma’ruza mavzulari № 1-mavzu: evolyutsion ta’limotga kirish. reja: 1) evolyutsion ta’limot fanining maqsad va muammolari. 2) evolyutsiya nazariyasining asosiy prinsiplari. 3) evolyutsiya jarayonini o’rganish usullari. 4) evolyutsion ta’limotning boshqa fanlar bilan bog’liqligi va o’rganadigan muammolari. 5) evolyuts...

This file contains 146 pages in DOC format (9.0 MB). To download "evolyutsiya nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: evolyutsiya nazariyasi DOC 146 pages Free download Telegram