etnologiyada evolyusionizm nazariyasi

DOCX 10 стр. 40,1 КБ Бесплатная загрузка

10 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 40,1 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 10

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (4 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 10

mavzu: etnologiyada evolyusionizm nazariyasi reja: 1. evolyusionizm 2. diffusionizm etnologiyada evolyusionist olimlar o‘zlarining bosh vazifalari deb: turli xalqlar madaniyatlarini qiyoslash, insoniyat madaniyati taraqqiyotining umumiy qonunlarini ochish va asoslash deb bilganlar. evolyusion g‘oyani turli mamlakatlar antropologlari: gerbert spenser, eduard taylor, teodor vays, genrix shurs (germaniyadan); sharl leturno (fransiya); lyuis genri morgan (aqsh) yuksaltirdilar. ularning tadqiqotlari tufayli madaniyat avvalgi ma’lum mazmunga ega bo‘lmagan alohida tur va xususiyatlar yig‘indisidan, insoniyat uchun umumiy tarixiy qonunlarga ega bo‘lgan mujassam, tizimi va tartibli ko‘rinishni oladi. etnologiyada evolyusion nazariya asoschisi deb haqli ravishda ingliz olimi eduard taylor (1833-1917) tan olinadi. u 1865 yili nashr qilingan “insoniyatning qadimgi tarixiga oid tadqiqotlar” asarida o‘z qarashlarini bayon etadi. olim asarida insoniyat madaniyatining ibtidoiy darajasidan hozirgi qadar yuksalib borishi, xalqlar madaniyatlaridagi farqlar esa haqiqiy xususiyatlarga emas madaniy taraqqiyotning notekis rivojlanishi natijasi ekanligini ta’kidlaydi. taraqqiyotning evolyusion nazariyasini taylor 1875 yilda nashr qilingan “ibtidoiy madaniyat” kitobida yanada batafsilroq yoritadi. unda j. de mestraning …

2 / 10

lmiy – tabiiy metodni qo‘llashga xarakat qiladi. shuning uchun olim tabiiy – ilmiy klassifikatsiyani etnologiya ehtiyojlariga moslashtirishga intilgan. u moddiy va ma’naviy madaniyatning ma’lum belgilarini tadqiq etib uni tabiatshunoslarning o‘simlik va hayvonlar turlariga qiyoslagan (o‘xshatgan). o‘z asarlari va maqolalarida taylor xususan madaniy borliq umuman insoniyat madaniyatining doimiy taraqqiyotda bo‘lishi nuqtai nazarni yoqlagan. o‘z nazariyasini tasdiqlash uchun olim katta hajimdagi, madaniyatning oddiy holatdan murakkab darajaga yuksalishini tasdiqlovchi dalillarni keltiradi. taylor madaniy jarayonlarning barchasidan ham, ibtidoiy xalqlarning diniy tasavvurlarini o‘rganishga alohida e’tibor qaratib, dinning animistik kelib chiqishi g‘oyasini ilgari surdi. qoloq xalqlar diniy tasavvurlarini o‘rganishda olim, insoniyat va uning madaniyati vujudga kelishi yagona ekanligi g‘oyasiga asoslanadi. u ayrim olimlarning “yovvoyilar” diniy tasavvurlari va udumlari turli bo‘lmag‘ir fikrlar aralashmasi emas, balki ularning aksari qismi mantiqli va tartibli ekanligini tasdiqlashga urinadi. taylorning yozishicha diniy tasavvurlar asosida jonlar va ruhlarga ishonch tuyg‘usi yotadi. olim bu tuyg‘ularni “animizm” (lotincha anima –jon, hayot) atamasi bilan ifodalaydi. u …

3 / 10

ulug‘ ilohlariga, eng so‘ngida, yagona xudoga ishonch paydo bo‘ladi. taylorning evolyusion qarashlari antropologiyada oldinga tashlangan muhim qadam bo‘ldi. ularni tarixiy jarayoni va madaniyatining ijobiy taraqqiyoti yagonalini asoslovchi batartib konsepsiya deb atash mumkin. ammo evolyusionizmning, xususan taylor nazariyasining nuqsonlari keyinchalik ma’lum bo‘ldi. olimning g‘oyalari o‘z zamonida antropologiyada juda tez tarqalib, uning qator davomchilari yetishib chiqdi. evolyusion nazariya klassiklaridan biri ingliz faylasufi, biologi, psixologi va sotsiologi gerbert spenser (1820-1903) bo‘ladi. uning birxillik (gomogen) dan madaniyatning ko‘pxillik (geterogen), ya’ni bosqichma-bosqich differensatsiya va integratsiya orqali o‘zgaribmurakkablashib borishi g‘oyasi “sotsiologiya asoslari” (1876-1896) asarida to‘la aksini topadi. spenser g‘oyasining asosi jamiyat va inson organizmining (tanasining) qiyoslanishida edi. jamiyat va madaniyatlarning turli tiplarini u ma’lum “ilohiy tana” tarzidagi, doimiy taraqqiyotdagi borliq sifatida izohlaydi. olimning fikricha jamiyat yoki madaniyatlar tashqi (gegrafik muhit, qo‘shni madaniyatlar); va ichki (insonning jismoniy tabiati, irqiy differensatsiya, ruhiy sifatlarining xilma-xilligi) omillari orqali taraqqiyot etadi. u birinchilardan bo‘lib “qoloq” madaniyatlarni jismoniy, aqlliy va ahloqiy taraqqiy …

4 / 10

ya ning ahamiyatini alohida belgilaydi. olimning antropologiyada morgan havaskor – olim, fidokor-tadqiqotchi sifatida faoliyat olib borib umrining deyarli 40 yilini dastlab aqsh hindu qabilalari, so‘ngra dunyoning boshqa xududdagi xadqlarni o‘rgandi. uning g‘oyalari mazmunli va ko‘pqirrali bo‘lganidan, ularni to‘lig‘icha izohlash mushkul. ammo morganning etnik muammolariga qarashlari: “qadimgi jamiyat” (1877) va “ibtidoiy jamiyat” (1871) asarlarida o‘z aksini topgan. asarlarda olim antropologiyasining 3 asosiy muammosi: urug‘chilik jamiyatining insoniyat tarixidagi o‘rni va ahamiyati, oila-nikoh munosabatlarining shakllanishi tarixi va insoniyat tarixini davrlashtirishni tadqiq qiladi. “qadimgi jamiyat” asarida ironezlarning o‘ziga xos jamoa tuzumiga asoslangan morgan ibtidoiy jamoa asosini urug‘ tashkil etgan degan xulosaga keladi. olim insoniyat tarixini 2 katta: 1) ilk-urug‘, fratriya va qabilalarga asoslangan ijtimoiy tuzum; 2) so‘ngi odamlarning xudud va mulkka turlicha munosabatiga aoslangan siyosiy tashkilotlar davriga bo‘ladi. u urug‘chilik qadimgi osiyo, amerika, yevropa, afrika, avstraliya jamiyatlari uchun ijtimoiy tuzumning universal asosi bo‘lganligini yozadi. ushbu davrda urug‘ jamoasi jamiyat tizimi va faoliyatining asosiy quroli …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 10 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "etnologiyada evolyusionizm nazariyasi"

mavzu: etnologiyada evolyusionizm nazariyasi reja: 1. evolyusionizm 2. diffusionizm etnologiyada evolyusionist olimlar o‘zlarining bosh vazifalari deb: turli xalqlar madaniyatlarini qiyoslash, insoniyat madaniyati taraqqiyotining umumiy qonunlarini ochish va asoslash deb bilganlar. evolyusion g‘oyani turli mamlakatlar antropologlari: gerbert spenser, eduard taylor, teodor vays, genrix shurs (germaniyadan); sharl leturno (fransiya); lyuis genri morgan (aqsh) yuksaltirdilar. ularning tadqiqotlari tufayli madaniyat avvalgi ma’lum mazmunga ega bo‘lmagan alohida tur va xususiyatlar yig‘indisidan, insoniyat uchun umumiy tarixiy qonunlarga ega bo‘lgan mujassam, tizimi va tartibli ko‘rinishni oladi. etnologiyada evolyusion nazariya asoschisi deb haqli ravishda ingliz olimi eduard taylor (1833-1917...

Этот файл содержит 10 стр. в формате DOCX (40,1 КБ). Чтобы скачать "etnologiyada evolyusionizm nazariyasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: etnologiyada evolyusionizm naza… DOCX 10 стр. Бесплатная загрузка Telegram