chettilinio‘zlashtirish nazariyasi

PPTX 24 pages 100.5 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 100.5 KB

File type PPTX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

chet tilini o‘zlashtirish nazariyasi va chet tillarni o‘qitish bugungi globallashuv va raqamli texnologiyalar davrida chet tillarini, ayniqsa ingliz tilini erta yoshdan o‘qitish ta’lim siyosatining muhim yo‘nalishiga aylanmoqda. ingliz tili bugun xalqaro muloqot, fan-texnika, axborot texnologiyalari, madaniy almashinuv va ta’lim integratsiyasi tili sifatida tan olingan. shu boisdan, maktabgacha ta’lim muassasalarida chet tilini o‘rganish jarayonini to‘g‘ri tashkil etish va bu jarayonning psixolingvistik hamda pedagogik asoslarini chuqur o‘rganish zarurdir. erta yoshdagi bolalarda til o‘rganish tabiiy va intuitiv jarayon sifatida kechadi. ular nutqni, so‘z birikmalarini, intonatsiyani, hatto grammatik tuzilmalarni taqlid va muloqot orqali o‘zlashtiradi. shu sababli “language acquisition” (tilni tabiiy o‘zlashtirish) va “language learning” (tilni ongli o‘rganish) tushunchalarini farqlash muhim ahamiyat kasb etadi. amerikalik olim stiven krashen (1982) o‘zining mashhur “second language acquisition theory” asarida bu ikki tushuncha o‘rtasidagi farqni quyidagicha izohlaydi: acquisition (o‘zlashtirish) — bu tabiiy muloqot orqali, o‘yin, qo‘shiq, hikoya, vizual materiallar yordamida tildagi birliklarni sezmasdan, ixtiyorsiz ravishda o‘zlashtirish jarayonidir. learning (o‘rganish) …

2 / 24

bosqichma-bosqich joriy etish, o‘qituvchilarning malakasini oshirish va zamonaviy kommunikativ metodlarni qo‘llash zarurligi ta’kidlangan. bu hujjatlar maktabgacha ta’limdagi ingliz tili o‘qituvchisidan quyidagilarni talab qiladi: bolalar yosh xususiyatlariga mos tabiiy til muhiti yaratish; o‘yin, qo‘shiq, she’r, hikoya, rasm, video kabi multimodal vositalar orqali tilni o‘zlashtirishni rag‘batlantirish; affektiv filtrni (ya’ni, bolaning emotsional to‘siqlarini) kamaytirish orqali qulay psixologik muhit yaratish; bolalarning nutqiy faolligini oshirishga yo‘naltirilgan interaktiv mashg‘ulotlar tashkil etish. til o‘zlashtirishning psixologik va lingvistik asoslari maktabgacha yoshdagi bolalarda til o‘zlashtirish jarayoni quyidagi psixologik va lingvistik omillar bilan belgilanadi: taqlid (imitation) – bola kattalar nutqini eshitadi, tovush va intonatsiyani qaytaradi. shu orqali fonetik va prosodik birliklar shakllanadi. takroriy eshitish (repetition) – bir xil so‘z va iboralarni ko‘p marotaba eshitish orqali bola ularni avtomatik tarzda eslab qoladi. kontekst asosida o‘rganish – bolalar so‘z ma’nosini tarjima orqali emas, balki kontekst orqali, ya’ni predmet, harakat yoki holat bilan bog‘lab anglaydi. emotsional tajriba – til o‘rganish jarayoni ijobiy his-tuyg‘ular …

3 / 24

tilini o‘rganishga nisbatan ijobiy munosabat hosil qiladi, ularning talaffuz, eshitish va so‘zlash ko‘nikmalari tabiiy ravishda rivojlanadi. til o‘zlashtirishning mohiyati til o‘zlashtirish — bu insonning ona tili yoki chet tilini tabiiy, muloqot va tajriba asosida egallash jarayonidir. til o‘zlashtirish (language acquisition) jarayoni bolaning ongida til tizimining tabiiy shakllanishi bilan kechadi: bola atrofidagi so‘zlarni eshitadi, ularni tushunadi, takrorlaydi va shu orqali o‘z nutqini rivojlantiradi. maktabgacha yosh davrida bu jarayon juda faol bo‘ladi, chunki miya plastiklik darajasi yuqori, eshitish, takrorlash va taqlid qilish qobiliyati eng kuchli bosqichda bo‘ladi. shu sababli chet tilini aynan shu yoshda o‘rgatish eng samarali natijalarni beradi (lenneberg, 1967). tilni o‘zlashtirish jarayonini turli olimlar turlicha izohlagan. quyida eng muhim ilmiy yondashuvlar tahlil qilinadi. behavioristik yondashuv (xulq-atvor nazariyasi) asoschilari: j. b. watson, b. f. skinner asosiy g‘oya: til — bu inson xulqining bir shakli bo‘lib, u stimulus – javob – mustahkamlash tamoyiliga asoslanadi. til o‘rganish – bu takrorlash va mukofot asosida …

4 / 24

faollashadi. maktabgacha yoshdagi bolalar uchun bu nazariya juda muhim, chunki ular yangi tovush tizimlarini, grammatik shakllarni tezda o‘zlashtirish qobiliyatiga ega. bola muloqot jarayonida qoidalarni tushuntirmasdan ham til tizimini sezadi va tabiiy ravishda ishlatadi. pedagogik qo‘llanish: o‘yin asosida o‘rganish (play-based learning); tabiiy kontekst yaratish (masalan, “this is my toy”, “give me the ball”); grammatikani tushuntirish emas, balki namuna asosida ko‘rsatish. misol: bola “i like apples” iborasini qayta-qayta eshitgach, o‘zi ham “i like bananas” shaklida yangi gap tuza oladi — bu transfer (uzatish) deb ataladi va lad faoliyati natijasidir. kognitiv yondashuv asoschilari: jean piaget, jerome bruner, david ausubel asosiy g‘oya: til o‘zlashtirish — bu tafakkur jarayonining bir qismi. bola tilni atrofdagi voqealarni anglash, ularni tushunish va ifodalash jarayonida o‘zlashtiradi. piaget (1970) fikricha, bola kognitiv rivojlanish bosqichlariga qarab so‘zlarni mantiqan bog‘lashni o‘rganadi. masalan, “big”, “small”, “more”, “less” kabi so‘zlarni bola taqqoslash orqali tushunadi. bruner (1983) esa til o‘rganishda scaffolding (tayanch o‘qitish) tushunchasini ilgari …

5 / 24

, natijada yangi ko‘nikma hosil bo‘ladi. maktabgacha ta’limda qo‘llanishi: juftlik va guruhli mashg‘ulotlar (“let’s build a house together!”); kattalar bilan interaktiv o‘yinlar (teacher–child dialogues); qo‘shma faoliyat (song games, storytelling, drawing together). bu yondashuv bolalarda muloqot, hamkorlik va ijtimoiy faollikni rivojlantiradi. krashen modeli (1982) stiven krashen til o‘zlashtirishni tushuntiruvchi eng mashhur **“monitor model”**ni taklif etgan. u beshta gipotezani o‘z ichiga oladi: acquisition vs learning hypothesis – tabiiy o‘zlashtirish va ongli o‘rganish farqli jarayonlar; natural order hypothesis – til elementlari ma’lum ketma-ketlikda o‘zlashtiriladi (masalan, “-ing” shakli, keyin “-s” ko‘plik shakli); monitor hypothesis – o‘quvchi o‘z nutqini tahrirlash uchun o‘rgangan grammatikani ishlatadi; input hypothesis – samarali o‘rganish uchun tushunarli kiritma (i+1) kerak; affective filter hypothesis – emotsional holat o‘rganishga ta’sir qiladi: stress past bo‘lsa, o‘zlashtirish kuchli bo‘ladi. maktabgacha ta’limda tatbiqi: stressdan holi muhit yaratish; o‘yin, qo‘shiq va hikoyalar orqali tushunarli kiritma berish; rag‘batlantiruvchi so‘zlar, quvnoq muhit (“good job!”, “well done!”) orqali affektiv filtrni …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "chettilinio‘zlashtirish nazariyasi"

chet tilini o‘zlashtirish nazariyasi va chet tillarni o‘qitish bugungi globallashuv va raqamli texnologiyalar davrida chet tillarini, ayniqsa ingliz tilini erta yoshdan o‘qitish ta’lim siyosatining muhim yo‘nalishiga aylanmoqda. ingliz tili bugun xalqaro muloqot, fan-texnika, axborot texnologiyalari, madaniy almashinuv va ta’lim integratsiyasi tili sifatida tan olingan. shu boisdan, maktabgacha ta’lim muassasalarida chet tilini o‘rganish jarayonini to‘g‘ri tashkil etish va bu jarayonning psixolingvistik hamda pedagogik asoslarini chuqur o‘rganish zarurdir. erta yoshdagi bolalarda til o‘rganish tabiiy va intuitiv jarayon sifatida kechadi. ular nutqni, so‘z birikmalarini, intonatsiyani, hatto grammatik tuzilmalarni taqlid va muloqot orqali o‘zlashtiradi. shu sababli “language acquisition” (t...

This file contains 24 pages in PPTX format (100.5 KB). To download "chettilinio‘zlashtirish nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: chettilinio‘zlashtirish nazariy… PPTX 24 pages Free download Telegram