узбек давлатчилигимиз хvi-хiх асрларда

DOC 63,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1403149617_43518.doc www.arxiv.uz ўзбек давлатчилигимиз хvi-хiх асрларда режа: 1. шайбонийлар давлат бошқаруви. 2. аштархонийлар сулоласида маъмурий бошқарув тизими 3. бухоро хонлиги давлат бошқарув тизими 4. хива хонлигида давлат бошқаруви 5. қўқон хонлигида бошқарув тизими темурийларга тегишли ерларни забт этиш натижасида шайбонийлар давлати вужудга келди. дастлабки даврларда шайбонийлар давлати анча кенг худудларни қамраб олган эди. мовороуннаҳр унинг ўзагини ташкил қилган. унинг таркибига хоразм, сирдарё соҳилидаги шаҳарлар, тошкент ва унинг атрофидаги ҳамда туркманистоннинг марв шаҳригача бўлган худудлар кирган. шайбонийлар давлатида энг олий давлат идораси даргоҳ ҳисобланган. унинг тепасида олий ҳукмдорхон турган. олий ҳукмронлик отадан болага эмас, балки сулоладаги энг улуғ намоёндага ўтган. кейинчалик бу анъана оилавий тахт ворислигига ўтган. даргоҳда хондан кейин сардор турган. у хоннинг энг ишончли ва яқин кишиси ҳисобланган ва давлатнинг ички ва ташки сиёсатига, ҳарбий масалаларда хоннинг энг яқин маслаҳатчиси бўлган. фармон ва ёрлиқларда сардорнинг исми биринчи қайд қилинган. юқори мансаблардан бири бу оталиқ бўлиб, у ҳокимиятнинг жойлардаги сиёсатини …

а олиб келди. бироқ бу жараён узоқ давом этмади. ҳар бир махаллий ҳоким мустақил бўлишни истарди ва улар ҳам ўз пулларини зарб қилишдан манфаатдор эдилар. давлат мустақил бекликларга бўлиниб кетиш йилларида бу тенденция кучайди ва марказий ҳокимиятнинг қзаифлашувига олиб келди. 1601 йилда ҳокимият тепасига аштархонийлар келдилар. бу пайтда мамлакатда феодал тарқоқлик авж олган эди. аштархонийлар феодал тарқоқлик ва ўзаро феодал урушларни тўхтата олмадилар. xvii аср бошларида ўзбек уруғ ва қабилаларининг сони 92 та эди. уларнинг ҳар бири ўзига мустақил эди. хонлар бу ўзбек қабилаларига қарам эдилар. бу пайтда бухородаманғитлар, хоразмдақўнғиротлар, фарғонадаминглар, шахрисабздакенагаслар ҳукмрон мавқени эгаллаган эди. қайси қабиланинг мавқеи юқори бўлса, шу қабила вакиллари марказий ҳокимиятдаги асосий лавозимларни эгаллаган. шу тариқа халқ ва давлат талонтарож қилувчи ва малакатни хароб қилувчи бошқарув аппарати таркиб топган. мамлакатдаги каттакатта ерлар бу мансабдорларга ва диний пешволарга инъом қилиб берилган. аштархонийлар даврида солиқларнинг қирққа яқин тури жорий қилинган. бу хол халқни ўта қашшоқланишига олиб келди. …

р жуда катта мавқега эга бўлиб, энг таъсирчан хон ҳам улар билан ҳисоблашишга мажбур эди. шайхулислом диний муассаса раҳбари эди. садрлар вақфларни бошқарган. судлов ишларида шайхулислом хоннинг энг яқин ёрдамчиси эди. бухоро пойтахтининг қозиси давлатнинг бош руҳонийси, олий суди ҳисобланган. уларни хоннинг ўзи тайинлаган. xix асрда бухоро хонлигига амир ҳокимлик қилган. у давлатнинг чекланмаган ҳукмдори эди. бу пайтда бухорода олий маъмурий ҳокимият қушбегига таъаллуқли эди. қушбеги бош вазир ҳисобланган. у бухоро вилоятининг ҳокими ҳам хисобланган. маҳаллий бошқарув вилоят беклари томонидан амалга оширилган. амлокдорлар давлат солиқларини ундиришган. қишлоқ жойларда ҳокимият доруғаларга берилган. бухоро амирлигида ҳам қозикалон амирга энг яқин киши эди. қозилик маъмурий жиҳатдан мустақил бўлган ва у аҳамияти жиҳатидан ҳоким ёки бек билан тенг бўлган. қозикалондан кейинги мавқеда раис ёки мухтасиб турган. унинг вазифаси бозор, маҳалла, масжид ва мадарасаларни текшириб, назорат қилиб туриш эди.солиқлар тизими аввалгидек бўлиб асосан ер солиғиҳирож, закот, қорамол закоти, сув пули, жой пули, боғ солиғи каби …

шбегидан кейинги иккинчи ўринда мехтар турган. унга хонликнинг шимолий қисмидаги ўтроқ аҳоли бўйсунар эди. илгариги ваколат ҳокими аҳамиятига эга бўлган ва хондан кейинги юқори унвон ҳисобланган иноқлик мартабаси xix асрда ўз аҳамиятини йўқотди. маҳаллий бошқарув уччала хонликда ҳам деярли бир хил бўлган. бу ерда ҳам вилоятлар маҳаллий бийлар томонидан идора қилинган. улар албатта хоннинг яқин кишиси ёки қариндоши бўлган. туман ва қишлоқлар ҳам аминлар ва оқсоқоллар қўлида эди. шариат ишлари ва усдлов ишлари ислом дини асосларига кирилган бўлиб унинг раҳнамоси шайхулислом ҳисобланган. турли хил жиноятлар юзасидан қозикалон ҳукм чиқарган. шаҳарда пойтахтнинг бош қозисига бўйсунадиган қозилар бор эди. хива худудидаги айрим қабилаларнинг ўз қозилари бўлган. масалан қорақалпоқларнинг ўз қозилари бор эди. қозикалондан кейин раис мансаби бўлиб, у катта мавқега эга эди. раис бозорлардаги тоштарозиларни, масжидмадрасаларни ишни юритиш бўйича текшириб, назорат қилиб борган. хива хонлигида алоҳида давлат бюджети бўлмаган. барча маблағ бевосита хоннинг шахсий мулки ҳисобланган. бу мулк халқдан ундириладигантурлитуман солиқлар ҳисобига …

либ турадиган ўзаро урушларда кўплаб одамлар билан ўлиб кетар шаҳар ва қишлоқлар ҳароб бўлар эди. бу уршлар халқ гарданига оғир юк бўлиб тушар эди. урушлар даврида халқдан қўшимча солиқлар йиғиб олинган. деҳқонлар бунд ан ташқари бир қанча мажбуриятларни ҳам бажарганлар. хонликлар ўртасида фаол савдосотиқ ишлари йўлга қўйилган. хива хонлиги билан россия ўртасида ҳам савдо ва дипломатик алоқалар йўлга қўйилган эдт. бироқ россия бу алоқалардан ғаразгўйлик билан, ўз манфаатлари йўлдиа фойдаланди. 1873 йилда хива хонлиги россия томонидан босиб олингач, ўз сиёсий мустақиллигини йўқотди ва россияга тамоман қарам бўлиб қолди. хива хонлиги ҳуқуқлари чеклаб қўйилди. йилига россияга катта миқдорда товон тўлаб турадиган бўлди. бу холат хива хонлиги худудидаги аҳолининг шундоқ ҳам оғир ҳаётига яна оғир бир зарба бўлиб тушди. гарчанд хива хонлиги сақланиб қолган бўлсада, у том маънода россиянинг мустамлакаси, рус давлати манфаати йўлида иш юритиши лозим бўлган қарам бир давлат эди. қўқон хонлигига 1710 йилда минглар уруғидан бўлган шоҳруҳбий томонидан асос …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "узбек давлатчилигимиз хvi-хiх асрларда"

1403149617_43518.doc www.arxiv.uz ўзбек давлатчилигимиз хvi-хiх асрларда режа: 1. шайбонийлар давлат бошқаруви. 2. аштархонийлар сулоласида маъмурий бошқарув тизими 3. бухоро хонлиги давлат бошқарув тизими 4. хива хонлигида давлат бошқаруви 5. қўқон хонлигида бошқарув тизими темурийларга тегишли ерларни забт этиш натижасида шайбонийлар давлати вужудга келди. дастлабки даврларда шайбонийлар давлати анча кенг худудларни қамраб олган эди. мовороуннаҳр унинг ўзагини ташкил қилган. унинг таркибига хоразм, сирдарё соҳилидаги шаҳарлар, тошкент ва унинг атрофидаги ҳамда туркманистоннинг марв шаҳригача бўлган худудлар кирган. шайбонийлар давлатида энг олий давлат идораси даргоҳ ҳисобланган. унинг тепасида олий ҳукмдорхон турган. олий ҳукмронлик отадан болага эмас, балки сулоладаги энг улуғ намоёнда...

Формат DOC, 63,0 КБ. Чтобы скачать "узбек давлатчилигимиз хvi-хiх асрларда", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: узбек давлатчилигимиз хvi-хiх а… DOC Бесплатная загрузка Telegram