saturn sayyorasi

PPT 2,3 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1699863465.ppt saturn sayyorasi saturn sayyorasi saturn (zuhal) planeta qadimgi rimning vaqt va taqdir xudosi - saturn nomi atalgan. bu planeta arablarda zuhal, greklarda kronos nomi bilan yuritilgan bo`lib, quyosh sistemasining qurollanmagan ko`z bilan ko`rish mumkin bo`lgan oxirgi planetasidir. shuning uchun ham, qadimda uzoq yillar zuhalning orbitasi quyosh sistemasining chegarasi deb ta`kidlangan. saturn kattaligi jihatidan faqat yupiterdan keyin turadi, uning diametri 120 ming 800 kilometr. quyoshdan o`rtacha uzoqligi 9,5 astronomik birlik, ya`ni quyoshdan 1 milliard 427 million kilometr narida yotadi. massasi yernikidan 95 marta ortiq. zichligi 0,7 g/sm3. uning sirtida erkin tushush tezlanishi 11 m/s2ga teng. orbitasi bo`ylab halqali bu sayyora sekundiga 9,6 kilometrli tezlik bilan uchib, 29 yil 5 oy 16 kun deganda quyosh atrofini bir marta to`la aylanib chiqadi. saturnning o`z o`qi atrofida aylanishi, yupiterniki kabi turli kengliklarda turlichadir. ekvator zonasining aylanish davri 10 soat 14 minut bo`lgani holda, qutbga yaqin rayonlari 10 soat 28 minutli davr bilan aylanadi. …

7 yilda yosh astronom xristian gyuygens o`zi yasagan teleskopini saturnga qaratib, uning atrofida chiroyli halqani ko`rdi. saturn atrofida halqaning kuzatilishi juda ko`pchilik olimlarning e`tiborini o`ziga tortdi. gap shundaki, to bunga qadar bironta ham sayyoraning atrofida halqa kuzatilmagan edi. shu sababdan zuhal halqasining tabiatini o`rganish uchun talay astronomlar birdaniga kirishdilar. italiyalik djovani kassini, ingliz robert guk, nemis iogani enke, amerikalik djorj bond va rus sof`ya kovalevskayalar shular jumlasidan edi. 1750 yilda saturnning halqasi haqida tomas rayt shunday yozgan edi. «agar biz saturnni yetarli darajada quvvatli teleskopda kuzatsak edi, u holda halqa, biz yo`ldoshlar deb ataydigan jismlardan ancha pastda yotuvchi cheksiz ko`p mayda sayyoralardan iboratligini ko`rar edik». keyingi tadqiqotlar halqa haqidagi tomas, raytning bu bashorati haq ekanligini tasdiqladi. 1857 yili mashhur ingliz fizigi djeyms klerk maksvell zuhalning halqasi monolit bulmay, qattiq zarrachalarning tangasimon uyushmasi ekanligini nazariy yo`l bilan isbotladi. ko`p o`tmay, maksvellning aytganlari, mashhur rus astrofizigi a.a.belopol`skiy va amerikalik dj.e.klerk tomonidan o`tkazilgan …

darajada tasdiqlab, halqa zarralarining kattaliklari bir necha santimetrgacha borib, o`rtacha bir santimetr atrofida ekanligini ma`lum qildi. avtomatik stantsiya, diametri 400 kilometrcha keladigan sayyoraning yangi yo`ldoshini topdi. spektroskopik va radiometrik kuzatishlarga tayanib aniqlangan halqa harorati esa, minus 200 gradusga yaqin chiqdi. 1980 yilning kuzida saturn yaqinidan aqsh ning boshqa bir stantsiyasi-«voyajer-1» o`tdi. og`irligi 825 kilogrammli bu stantsiya 1977 yilning 5 sentyabrida «titan-kentavr» uchiruvchi raketa yordamida erdan zuhalga tomon yo`l olgan edi. stantsiyaning sayyora yaqinidan turib olgan rasmlari, halqa o`nlab, hatto yuzlab mustaqil halqachalardan tuzilganini va uning tekisligida kattaligi 80 kilometrgacha bo`lgan mayda-mitti yo`ldoshlar ham aylanishini ma`lum qildi. spektroskopik va radiometrik metodlar yordamida kuzatishlar, sayyora sirtida harorat, tsel`siy shkalasida, minus 1800 atrofida ekanligini ma`lum qiladi. saturn sirtida ekvatorga parallel holda kuzatiladigan yo`l-yo`l tasmalar va undagi detallardan kam kontrastliligi bilan ajralib turadi. umuman olganda ham saturn turli kattalikdagi detallarga yupiterga nisbatan ancha «kambag`alligi» bilan farq qiladi. planeta atmosferasida yupiternikidagi kabi metan gazi bilan …

kassinining izlanishlari sermahsul bo`ladi. gyuygensdan so`ng ko`p o`tmay u, orqama-orqa saturnning to`rtta yo`ldoshini topdi. halqali gigant» atrofida topilgan ja`mi yo`ldoshlarining soni o`n sakkiztaga etdi. uning o`ninchi yo`ldoshini parij astronomik observaterining xodimi oduen dolfus 1966 yili topdi. sayyoraning o`ninchi yuldoshiga qadimgi rim afsonalarining ikki yuzlama xudosi yanus nomi berildi. saturn yo`ldoshlaridan eng yirigi - titan bo`lib, quyosh sistemasidagi planetalarning «oy»laridan kattaligi jihatidan ikkinchi o`rinda, ya`ni ganimeddan (yupiterning yo`ldoshi) keyin turadi. diametri 4850 kilometr. 1949 yildayoq j.koyper titanning spektrida metanning «iz»larini ko`rib, planetaning bu yo`ldoshi qalin atmosferaga ega ekanligini birinchi bo`lib aniqladi. keyinchalik titan atmosferasida etarlicha ko`p miqdorda vodorod kuzatildi. zuhalning bu yirik yo`ldoshi haqida olingan ma`lumotlar. 1979 yil 9 sentyabrda titandan 356 ming kilometrgina naridan o`tgan «pioner xi» avtomatik stantsiyasining tadqiqotlari bilan to`la tasdiqlandi. shuningdek bu kosmik apparat yordamida saturining yana bir yo`ldoshi topildi va kosmik stantsiya sharafiga «pioner qoyasi» degan nom oldi. saturn yo`ldoshlaridan yana biri-yapet (diametri 425 kilometr) sirt …

akchalari vaqt o`tishi bilan qo`shilishi buning yo`ldoshiga aylana olmaydi, degan savol ham astronomlarni «uyqusini olgan» muammolardan hisoblanadi. planetaning paydo bo`lishi, tushuntirishga qaratilgan gipotezalar ichida frantsuz astronomi roshning nazariyasi diqqatga sazovordir. bu nazariyaga ko`ra, planetalarning yo`ldoshlari markaziy sayyoradan ma`lum kritik masofada kichik oraliqda mustaqil yashay olmas ekanlar. saturn uchun hisoblangan bu kritik masofa, uning ikki yarim radiusiga (150 ming kilometrga) teng bo`lib chiqdi. agar planeta yo`ldoshlaridan biri unga, aniqlangan bu masofadan yaqin kelsa, sayyoraning tortish maydoni vujudga keltirgan ko`tarish kuchi ta`sirida yo`ldosh halokatga yuz tutib, parchalanib ketadi. hisobi joyida bo`lgan bu nazariyaga ko`ra, saturnning halqasi, planetaning yo`ldoshlaridan birining qadimda «ehtiyotsizlik» qilib unga yaqin kelgani tufayli bo`lsa kerak, degan gumonning tug`ilishiga sabab bo`ldi. keyinchalik, planetalar atrofidagi ikki yarim sayyora radiusiga teng kritik masofa hamma planetalar uchun ham o`rinli bo`lgan umumiy qonun ekanligi tasdiqlandi va bu kritik masofa chegarasi-gipoteza avtori sharafiga, rosh chegarasi deb yuritiladigan bo`ldi. darvoqe, yana shuni aytish joizki, zuhalning uchunchi …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "saturn sayyorasi"

1699863465.ppt saturn sayyorasi saturn sayyorasi saturn (zuhal) planeta qadimgi rimning vaqt va taqdir xudosi - saturn nomi atalgan. bu planeta arablarda zuhal, greklarda kronos nomi bilan yuritilgan bo`lib, quyosh sistemasining qurollanmagan ko`z bilan ko`rish mumkin bo`lgan oxirgi planetasidir. shuning uchun ham, qadimda uzoq yillar zuhalning orbitasi quyosh sistemasining chegarasi deb ta`kidlangan. saturn kattaligi jihatidan faqat yupiterdan keyin turadi, uning diametri 120 ming 800 kilometr. quyoshdan o`rtacha uzoqligi 9,5 astronomik birlik, ya`ni quyoshdan 1 milliard 427 million kilometr narida yotadi. massasi yernikidan 95 marta ortiq. zichligi 0,7 g/sm3. uning sirtida erkin tushush tezlanishi 11 m/s2ga teng. orbitasi bo`ylab halqali bu sayyora sekundiga 9,6 kilometrli tezlik bilan u...

Формат PPT, 2,3 МБ. Чтобы скачать "saturn sayyorasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: saturn sayyorasi PPT Бесплатная загрузка Telegram