yer va quyosh sistemasidagi planetalar

DOCX 34 pages 44.0 KB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 44.0 KB

File type DOCX

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

yer va quyosh sistemasidagi planetalar mundarija: kirish i.bob. yupiter ,saturn haqida ma`lumot. 1.1.uran va neptun haqida ma`lumot. 1.2.quyosh sestemasidagi mayda jismlar. ii.bob. quyosh sestemasining kelib chiqish sabablari haqida hozirgi zamon tasavvurlari 2.1. quyosh sistemasi. quyosh sistemasidagi sayyoralar va ularning tuzilishi. 2.2.kometalar. meteroitlar. asteroidlar. xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish quyosh tizimi, quyosh sistemasi — quyoshning gravitatsion taʼsir maydoni ichida harakatlanuvchi osmon jismlari (quyosh, sayyoralar, sayyoralarning yoʻldoshlari, kichik sayyoralar, kometalar, kosmik changlar) majmui. quyosh tizimi chegarasining koʻrinma oʻlchami pluton orbitasi (taxminan 40 a.b., q. astronomik birlik) bilan aniqlansada, ammo uning haqiqiy chegarasi eng yaqin yulduzgacha (230 ming a.b. gacha) boʻlishi mumkin. quyosh tizimining uzoq tashqi sohalari haqidagi maʼlumotlar quyoshga yaqinlashuvchi uzun davrli kometalar va shu sistemani qoplagan kosmik changlarni kuza-tishdan olinadi. quyosh tizimi hududidagi har qanday jism ham quyosh tizimiga kiravermaydi. quyoshning taʼsir doirasidagi har bir jismning quyosh tizimiga kirishi uchun avvalo uning musbat kinetik va manfiy potensial energiyalarining yigʻindisi, yaʼni toʻla energiyasi …

2 / 34

nuvchi fan — osmon mexanikasit asos boʻldi. quyosh tizimiga kiruvchi kosmik jismlarning fizik tabiatini oʻrganish, asosan, t.galileshtt teleskop kashf qilganidan boshlandi. 1609-yilda galileo galiley oʻzi yasagan kichik teleskopi yordamida oy, venera, yupiter va saturnni kuzatib, ajoyib kashfiyotlar qidsi. quyosh tizimi jismlarining harakatlarini boshqaruvchi asosiy jism quyoshdir. sayyoralar, asosan, ichki (merkuriy, venera, yer va mars) va tashqi (yupiter, saturn, uran va neptun) guruhlarga boʻlinadi va ular oʻz xususiyatlari bilan bir-birlaridan tubdan farq qiladi. ichki sayyoralarning oʻrtacha zichliklari 4,0—5,6 g/sm³, tashqi gigant sayyoralarniki 0,7—2,3 g/sm³boʻlishi ularning boshqa-boshqa moddalardan tashkil topganligini bildiradi. venera, mars, merkuriy va yupiter atmosferalari tekshirilganda ichki sayyoralar atmosferalari tashqilari-nikiga qaraganda ancha siyrak ekanligi maʼlum boʻldi. venerada s02dan ibo-rat juda zich (sathiga yaqin joyda yer sathidagidan 60 marta zich) atmosfera mavjud. mars atmosferasi ham, qisman, s02dan iborat. tashqi sayyo-ralar atmosferasi juda qalin va zich boʻlib, asosan, metan, ammiak va vodoroddan iborat. gigant sayyoralar ichki sayyoralarga qaraganda oʻz oʻqlari atrofida juda …

3 / 34

talari mars va yupiter sayyoralari orasida joylashgan minglab kichik sayyoralar mavjud. baʼzi sayyoralar ekssentritetlari katta boʻlgani uchun ular quyoshga merkuriyga nisbatan yaqin kelib, undan saturn orbitasi masofasiga teng masofaga uzoqlashadi. i.bob. yupiter ,saturn haqida ma`lumot. 1.1.uran va neptun haqida ma`lumot quyosh sistemasining planetalari ichida eng yirigi hisoblangan yupiter tabiati va tuzilishiga ko'ra jumboqlarga boyligi bilan astronomlar diqqatini o'ziga jalb etadi. yupiterning o'rtacha radiusi, yer radiusidan qariyb 11 marta katta bo'lib, 69 ming 150 kilometrni tashkil etadi. bu ulkan planeta quyosh atrofida o'rtacha 778 million kilometrli masofada aylanadi. planetaning quyosh atrofida aylanish tezligi sekundiga 13 kilometr bo'lib, 12 yilda bir marta aylanib chiqadi. boshqacha aytganda, yerdagi 60 yoshli odam yupiter yili bilan endi 5 yoshga to'lgan bo'lur edi. qizig'i shundaki, yupiterning o'z o'qi atrofida aylanishi, yer tipidagi planetalarning aylanishlaridan farq qilib, ekvator qismi tezroq — 9 soat 56 minutli davr bilan aylanadi. planetaning turli kenglamalari turlicha burchak tezlik bilan aylanishlariga sabab, …

4 / 34

obyektlar kuzatiladi. bular ichida tabiati haligacha jumhoqligini saqlayotgan obyektlar — eni bir necha ming kilometrgacha boradigan uning ekvatorga parallel qora-qizg'ish tasmalaridir. bu tasmalar oxirgi yillarda olingan natijalar asosida planeta atiriosferasining qalin bulutlari deb tushuntiriladi. ular planetaning parallellari bo'ylab yo'nalgan bo'lib, ekvatorga nisbatan simmetrik holda joylashgan. planeta bulutlarining bunday zanjirli strukturasi uning 40 gradusli kengligigacha borib, ayrim hollarda, diametri 1000 kilometrgacha boradigan qo'ng'ir yoki ko'kish dog'larni hosil qiladi. yupiterning qadimiy «tilsim»laridan boshqa biri 1878-yili topilgan uzunligi 80 ming, eni 13 ming kilometrga cho'zilgan katta qizil dog'idir . qizig'i shundaki, bu dog' planetaning sirt detallari qatori uning sutkalik aylanishida ishtirok qilishi bilan birga goh u yonga, goh bu yonga bir necha gradusgacha siljiydi. bunday hoi katta qizil dog' planeta sirti bilan bog'lanmagan, degan xulosaga olib keldi. rus olimi g.golitsin gipotezasiga ko'ra, katta qizil dog' planeta atmosferasining uzoq davom etadigan gigant uyurmasidir. olimning bu nazariyasi kelajakda bir necha omillar bilan tasdiqlanganligi bilan e'tiborga …

5 / 34

yerga yuborgan «radiogrammasi» da planeta atmosferasida geliy borligini ma'lum qilganda, astronomlar «yengil nafas» olishdi. bu olingan ma'lumotlar unda geliyning miqdori planeta atmosferasining 25% ini yoki 70 yer massasiga teng ekanligini ko'rsatdi. planeta atmosferasining asosiy qismini tashkil etgan vodorod esa uning atmosferasining 70% ini yoki 225 yer massasiga teng qismini tashkil qiladi. shuningdek, planetaga tegishli spektogrammalarning tahlili uning atmosferasida sezilarli miqdorda asetilen (c2h2) va etan (c2h6) borligini ma'lum qildi. gigant planeta atmosferasida suv bug'larining topilishi ham katta voqea bo'ldi, chunki olimlar uning bulutli qatlamlarining aniqlangan temperaturasi -120 °c — -130 °c dan past bo'lib, bunday temperaturada suv bug'lari doimo muz holatidagina bo'lishi mumkin deb taxmin qilardilar. planetaga xos sirlarni «fosh» qihshda 1973- yilning 4- dekabrida yupiterdan 130 ming kilometrli masofadan o'tgan «pioner-10» (aqsh) avtomatik stansiyasining xizmati katta bo'ldi. bu kosmik apparat yerdan uchirilgach, qariyb ikki yillik sayohatdan so'ng, yupiterda «mehmon» bo'ldi. avtomatik stansiya yupiterga 6,5 million kilometr yaqinlashgandayoq, planeta magnitosferasi unga …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yer va quyosh sistemasidagi planetalar"

yer va quyosh sistemasidagi planetalar mundarija: kirish i.bob. yupiter ,saturn haqida ma`lumot. 1.1.uran va neptun haqida ma`lumot. 1.2.quyosh sestemasidagi mayda jismlar. ii.bob. quyosh sestemasining kelib chiqish sabablari haqida hozirgi zamon tasavvurlari 2.1. quyosh sistemasi. quyosh sistemasidagi sayyoralar va ularning tuzilishi. 2.2.kometalar. meteroitlar. asteroidlar. xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish quyosh tizimi, quyosh sistemasi — quyoshning gravitatsion taʼsir maydoni ichida harakatlanuvchi osmon jismlari (quyosh, sayyoralar, sayyoralarning yoʻldoshlari, kichik sayyoralar, kometalar, kosmik changlar) majmui. quyosh tizimi chegarasining koʻrinma oʻlchami pluton orbitasi (taxminan 40 a.b., q. astronomik birlik) bilan aniqlansada, ammo uning haqiqiy chegarasi eng yaqin yuld...

This file contains 34 pages in DOCX format (44.0 KB). To download "yer va quyosh sistemasidagi planetalar", click the Telegram button on the left.

Tags: yer va quyosh sistemasidagi pla… DOCX 34 pages Free download Telegram