quyosh turkumining tuzilishi va tarkibi

DOCX 13 pages 388.7 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 388.7 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

2 - mа`ruzа mаvzu: quyosh turkumining tuzilishi va tarkibi i. mа`ruzа rеjаsi: 1. quyosh turkumining tuzilish. 2. quyosh turkumining asosiy xususiyatlari . 3. quyosh turkumining tarkibi. ii. tаyanch so‘zlаr vа ibоrаlаr: quyosh, sayyora, asteroid, meteorit, kometa, galaktika, termoyadroviy reaktsiya, merkuriy, venera, yer , mars, yupiter, saturn, uran, neptun, pluton. iii. mаqsаd: tаlаbаlаrdа quyosh turkumining tuzilishi, quyosh turkumining asosiy xususiyatlari, quyosh turkumining tarkibi bilan tanishish. iv. mаvzuni vа аlоhidа sаvоllаrni o‘rgаnish uchun fоydаlаnilgаn vа tаvsiya etilаyotgаn аdаbiyotlаr ro‘yxаti: 1. тоshmuxamedov b.t.-umumiy geologiya, noshir, toshkent, 2011 2. toshmuxamedov b.t. “umumiy geologiya” darslik. – toshkent; imr, 2008, 351 b. 3.toshmuxamedov b.t., shermuxamedov t.z., tulyaganova n.sh. «umumiy geologiya»dan amaliy mashg'ulotlar (uslubiy qo'llanma). – toshkent, toshdtu, 2010. 4.тulyaganova n.sh. – umumiy va tarixiy geologiya fanidan amaliy mashg`ulotlar to`plami. 1 qism. «voris» nashriyoti. toshkent – 2013. 5. долимов т.н., троицкий в.и. – эволюцион геология. т., университет, 2005. 6. тоshmuxamedov b.t umumiy geologiya,tosh.dtu, 2006 y. v. mustaqil …

2 / 13

ashkil etishi asta-sekin aniqlanib borildi. somon yo'li - osmonda bizga ko'rinadigan yulduzlardan tashkil topgan yorug’-yorug’ halqa bo'lib, bizning galaktikamiz esa yulduzlarning gigant orolidir. osmonda barcha yulduzlarning soni hisoblab chiqilgan, u 2•109 ni tashkil etadi. galaktikadagi hamma yulduzlar uning markazi atrofida aylanib turadi. galaktikamizning ichki qismidagi yulduzlar aylanishining burchak tezligi deyarli bir xil bo'lib, uning tashqi qismlari esa sekin aylanadi. quyosh sistemasi galaktika markazi atrofida taxminan 250 km/s tezlik bilan 200 mln yilda to'la aylanib chiqadi, buni gallaktik yil deb atashadi rasm 2. quyosh sistemasi. quyosh turkumining quyidagi asosiy xususiyatlari bor: 1. turkumning markazi quyosh bo'lib, atrofida sayyoralar aylanadi; 2. quyosh turkumidagi materiyalarning salkam hammasi quyoshda joylashgan; 3. katta sayyoralarning aylanish orbitasi ellepsdir, asteroidlar cho'ziq elleps shaklida aylanadi; 4. sayyoralarning aylanish orbitasining yuzasi quyoshni ekvatoriga mos keladi; 5. hamma harakat bir yo'nalishda bo'ladi; 6. sayyoralar orasidagi masofa arifmetik progressiya ko'rinishida ortib boradi; 7. sayyoralar ichki va tashqiga bo'linadi. ichki sayyoralar tashqisidan …

3 / 13

arkaziy va eng massiv jismidir. uning massasi yer massasidan 330000 marta katta va hamma planetalarning umumiy massasidan 750 marta ortiq, hajmi bo'yicha esa yerdan 1300000 marotaba katta. quyosh kuchli manba bo'lib, u elektromagnit to'lqinlari spektrining hamma diapazonida nurlanadi. bundan tashqari nurlanish quyosh sistemasidagi hamma jismlarni yoritib ularni qizdiradi, planetalar atmosferalarning fizik holatiga ta'sir ko'rsatadi. yerdagi hayot uchun zarur bo'lgan yorug’lik va bizga eng yaqin yulduz bo'lib, boshqa yulduzlardan farqli o'laroq, uning diskini ko'rishimiz mumkin. yer atmosferasidan tashqarida quyosh nurlariga o'ralgan 1 m2 sirtga quyoshning 1,36 kvt yorug’lik energiyasi to'g’ri keladi. bu sonni radiusi yerdan quyoshgacha bo'lgan masofaga teng shar sirti yuziga ko'paytirib, quyoshning to'la nurlanish quvvati 4•1023 kvt.ga teng ekanini topamiz. quyosh yuzasidagi harorat 60000с, bu energiyaning taxminan 1/2000.000.000 qismigina yerga etib keladi. quyosh moddasining o'rtacha zichligi - 1400 kg/m3. bu qiymat suvning zichligi bilan o'lchovdosh va yer sirti yaqinidagi havoning zichligidan ming marta katta. gaz qonunlariga muvofiq bosim temperaturaga …

4 / 13

planetalar yoki asteroidlar, asosan mars va yupiter orbitasi oralig’ida aylanadi va bevosita qaraganda ko'rinmaydi. birinchi kichik planeta 1801 yilda kashf etilgan. ulardan eng kattalari tserrera-diametri 1003 km, pallada-diametri 490 km, vetsa- diametri 390 km, yunona-diametri 190 km nomlari bilan ataladi. hozirgi vaqtda 10000 dan ortiq asteroidlar ma'lum. milliardlab yillar davomida astroidlar, vaqti-vaqti bilan bir-birlari bilan to'qnashadilar. asteroidlarning umumiy massasi, yer massasining atiga 0,1 qismiga teng keladi. eng yorug’ asteroid - vesta, oltinchi yulduz kattaligidagi yulduzlardan yorug’ bo'lmaydi. eng katta astroid - tserera. bolidlar. tabiatda juda kam uchraydigan va osmonda uchib o'tadigan olov shar bolid deyiladi. bu hodisa, atmosferaning qalin qatlamlariga meteor deb ataladigan jismlar yirik qattiq zarralarning kelib kirishi tufayli sodir bo'ladi. bolidlar ko'pincha sezilarli darajadagi ko'rinmas diametrga ega bo'lib, ba'zida hatto kunduzi ham ko'rinadi. dindor kishilar bularni og’zidan olov chiqarib nafas oluvchi ajdarlar deb talqin qilganlar. meteoridlarni hosil bo'lishi haqida ikki xil fikr mavjud: 1. meteoridlar quyosh sistemasining bir …

5 / 13

ley kometasi davriy kometalardan qatoriga kiradi. yer gruppasidagi planetalar - merkuriy, venera, yer va mars gigant planetalardan zichligining kattaligi, o'z o'qi atrofida sekin aylanishi, atmosferasining ancha yirikligi, yo'ldoshlarining bo'lmasligi yoki kam bo'lishi bilan farq qiladi. merkuriy - quyoshning “kenjasi” bu sayyora, quyosh sistemasidagi to'qqizta pleneta ichida quyoshga eng yaqini bo'lib, qadimda rimliklar uni sayohatchilarning panohi, savdo - sotiq xudosi nomi bilan merkuriy, arablar esa uni utorud deb atashgan. utorudning orbitasi boshqa sayyoralarnikidan farq qilib, cho'zinchoq aylana (ellips) shaklidadir. shuning uchun ham bu sayyoraning quyoshdan uzoqligi 0,31 dan to 0,47 astronomik birlikkacha cho'zilib turadi, o'rtacha uzoqligi esa 58 million kilometrni tashkil qiladi. merkuriyning diametri 4880 killometr bo'lib, uning sirtida tortish kuchi еrnikidan 2,5 marta kam. utorud o'z orbitasi bo'ylab sekundiga 48 kilometr tezlik bilan harakatlanib, quyosh atrofida 88 kunda to'la aylanib chiqadi. qizig’i shundaki, quyosh oilasi “kenja” sining bir kuni uning ikki yiliga teng, boshqacha qilib aytganda planetaning bir kechayu-kunduzi yerning …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "quyosh turkumining tuzilishi va tarkibi"

2 - mа`ruzа mаvzu: quyosh turkumining tuzilishi va tarkibi i. mа`ruzа rеjаsi: 1. quyosh turkumining tuzilish. 2. quyosh turkumining asosiy xususiyatlari . 3. quyosh turkumining tarkibi. ii. tаyanch so‘zlаr vа ibоrаlаr: quyosh, sayyora, asteroid, meteorit, kometa, galaktika, termoyadroviy reaktsiya, merkuriy, venera, yer , mars, yupiter, saturn, uran, neptun, pluton. iii. mаqsаd: tаlаbаlаrdа quyosh turkumining tuzilishi, quyosh turkumining asosiy xususiyatlari, quyosh turkumining tarkibi bilan tanishish. iv. mаvzuni vа аlоhidа sаvоllаrni o‘rgаnish uchun fоydаlаnilgаn vа tаvsiya etilаyotgаn аdаbiyotlаr ro‘yxаti: 1. тоshmuxamedov b.t.-umumiy geologiya, noshir, toshkent, 2011 2. toshmuxamedov b.t. “umumiy geologiya” darslik. – toshkent; imr, 2008, 351 b. 3.toshmuxamedov b.t., shermuxamedov t.z...

This file contains 13 pages in DOCX format (388.7 KB). To download "quyosh turkumining tuzilishi va tarkibi", click the Telegram button on the left.

Tags: quyosh turkumining tuzilishi va… DOCX 13 pages Free download Telegram