iх-хii асрларда узбек давлатчилиги cиёсий, ижтимоий ва иктисодий хаёт

DOC 151.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1664180717.doc iх-хii асрларда узбек давлатчилиги cиёсий, ижтимоий ва иктисодий хаёт режа: 1. iх аср бошларидаги мовароуннахрнинг сиёсий ахволи. 2. самонийлар давлатининг ташкил топиши. 3. корахонийлар давлатининг ташкил топиши, ахолиси этник таркиби, турмуш тарзи. 4. хоразмшохлар давлати. ижтимоий иктисодий ахволи. 5. урта осиё халклари хаётида iх-хii асрларда юз берган уйғониш (ренесанс) даври, аждодларимизнинг жахон цивилизациясига кушган хиссаси viii аср охири iх аср бошида халифаликни ларзага келтирган оғир сиёсий вазият аббосийларнинг моввароуннахр ва хуросонда олиб бораётган сиёсатини узгартиришга мажбур этди. эндиликда улар шаркий вилоятларни бошкаришда давлат ишларига махаллий зодагонларни жалб килиш ва улар кули билан бу вилоятларни халифалик тасарруфида тутиб туришга харакат киладилар. натижа аббосийлар уйлагандек булиб чикмади. махаллий зодагонлар мовароуннахр ва хуросоннни аста-секин уз тасарруфига олибгина колмадилар, балки халифалик марказида хамда хокимиятни бошкаришда тобора купрок роль уйнайдиган булиб колдилар. улар масалан, 813 йилда маъмуннинг халифа булишида катта роль уйнадилар. булар орасида мовароуннахрлик сомонхудот хам бор эди. маъмун унинг ёрдамини унутмади. унинг …
2
ллигининг баркарорлиги, авваломбор, марказлашган мустахкам хокимиятнинг карор топишига боғлик эди. шунинг учун улар буни яхшигина англаган ихчам давлат маъмуриятини ташкил этадилар. бу маъмурият подшо даргохи ва девонлар хокимиятидан иборат эди. даргохда амир харами хамда сарой аоёнлари навкар ва хизматчилар турар жойлари булган. н.наршахийнинг маълумоти буйича сомонийлар давлатини девони вазир, девони мустафий, девони амид ал-мулк, девони сохиби шурат, девони сохиби муаййид ёки барид, девони мушриф, девони муалликайи хос, девони мухтасиб, девони авкоф ва девони казо номлари билан юритиладиган девонлар бошкаруви идора этган. улар орасида вазир девони бош бошкарув махкамаси хисобланган ва давлатнинг маъмурий, сиёсий ва хужалик тартиботи унинг бевосита назорати остида булган. барча девон бошликлари вазирга тобе эди. муставфий девони хазина (молия), кирим-чикимлар, амид ал-мулк девони-давлат хужжатлари ва элчилик алокалари, сохиби шурат девони-харбий, хусусан амирнинг туркий гвардияси ва унинг таъминоти. сохиби муаййид девони - мактубот ва ахборот, яъни почта, мушриф - сарой иш бошкарувчиси, муалликайн хос девони - давлат мулклари, мухтасиб …
3
аги махаллий бошкармалар билан доимий алокада булган. вилоятларда, матбуот ва ахборот (почта) девонидан ташкари, барча девонларнинг вакиллари булган. вилоят девонлари, бир томондан, махаллий хокимга, иккинчи томондан марказий махкаманинг тегишли девонига буйсунар эди. вилоят хокимлари баъзан вазир деб юритилган. улар сулолавий хонадонга тегишли амирзодалар ёки собик махаллий хукмдорлар хамда зодагон дехконлардан тайин этилган, булардан ташкари, хар бир шахарда раис - шахар бошлиғи хамда мухтасиб-назоратчи булган. уларни хокимнинг бевосита узи махаллий аслзодалар ёки купинча олий табака рухонийларнинг нуфузли вакилларидан тайинлаган. мансабдорларнинг хизмат хаки учун давлатнинг йиллик даромад бюролари (бюджети)нинг деярли ярми сарф этилган. самонийлар даврида кудратли марказлашган давлатнинг вужудга келиши натижасида мовароуннахр ва хуросонда маълум баркарорлик карор топди. бу холат мамлакат иктисодий ва маданий хаётига катта таъсир курсатди. самонийлар сулоласининг купгина намоёндалари адабиётга, илм-фанга, меъморчиликка хомийлик килдилар. халкнинг мустакиллик учун кураши натижасида iх асрнинг охирларида урта осиёда ерли самонийлар давлати вужудга келди, бу - араб халифалигига карамликдан кутулиш, мустакилликни кулга киритиш эди. …
4
ининг тотеми аждоди ибтидоси хисобланган. “буғра” эса яғмоларнинг тотемаси булган. у оғир юк кутарадиган бичилган туя маъносини англатган. подшолик даражасига кабила тотемларининг номлари билан нисбат берилишига караганда, корахонийлар давлатининг асосини жикиллар билан яғмолар ташкил этган. давлатни бошкаришда корахонийлар кабилавий удумининг оғалик тартибига катъий риоя килинган. бу удумга мувофик кабила бошликлари орасида энг ёши улуғини “арслонхон” ёки “буғрохон” даражасига кутариб, хукмдор, яъни корахон килиб сайлашган. одатда у “тамғачхон”, яъни хонлар хони деб юритилган. 992 йил улар мовароуннахрга хужум бошлаб, уни босиб олади. шундай килиб, х аср охирида сомонийлар давлати урнида иккита янги давлат ташкил топди: бири - кошғардан амударёгача чузилган шаркий туркистоннинг бир кисмини, еттисув, шош, фарғона ва кадимги суғдни уз ичига олган - корахонийлар давлати, иккинчиси эса шимолий хиндистон чегарасидан тортиб каспий денгизининг жанубий кирғокларигача булган вилоятларни камраб олаган ғазнавийлар давлати эди. гарчи амударё бу икки турк давлатлари уртасидаги чегара деб белгиланган булса-да, аммо корахонийлар хуросонни забт этилган юртнинг ажралмас …
5
н деган жойда ғазнавийлар билан салжукийлар кушинлари тукнашадилар. булиб утган шиддатли жангда махмуд ғазнавий какшаткич зарбага учрайди. салжукийлар ғазнавийлар давлатининг асосий кисми хисобланган шимолий ва ғарбий вилоятларини эгаллаб оладилар. улар тасарруфида ғазна, кобул, кандахор ва панжоб вилоятларигина колиб, у кичик феодал давлатга айланади. саркарда ва хукмдор туғрулбек замонида (1038-1063) хоразм, ирок ажами (ирокнинг эрон худудидаги кисми), озарбайжон, курдистон ва кухистон забт этилади. 1055 йилда салжукийлар бағдодда уз сиёсий хукмронликларини урнатадилар. халифа эса факат диний ишлардагина мутасадди булиб колади. рай шахри салжукийлар давлатининг пойтахтига айлантирилади. салжукийлар билан корахонийлар уртасидаги муносабатлар даставвал яхши булса-да, аммо кейинчалик кескинлашиб кетади. хоразм томондан улар хутталон, чағониён, жанд ва савронга юриш килиб, корахонийлар билан бир неча бор тукнашадилар. бу икки турк давлатлари уртасида шиддатли жанглар булиб утади. хатто, 1130 йилда салжукийлар султони санжар мовароуннахрга лашкар тортиб корахонийлар давлатининг пойтахти самаркандни ишғол этади.натижада корахонийлар султон санжарга тобе булиб коладилар. салжуклар бутун хуросонни, хоразмни, ғарбий эронни, озарбайжон ва …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "iх-хii асрларда узбек давлатчилиги cиёсий, ижтимоий ва иктисодий хаёт"

1664180717.doc iх-хii асрларда узбек давлатчилиги cиёсий, ижтимоий ва иктисодий хаёт режа: 1. iх аср бошларидаги мовароуннахрнинг сиёсий ахволи. 2. самонийлар давлатининг ташкил топиши. 3. корахонийлар давлатининг ташкил топиши, ахолиси этник таркиби, турмуш тарзи. 4. хоразмшохлар давлати. ижтимоий иктисодий ахволи. 5. урта осиё халклари хаётида iх-хii асрларда юз берган уйғониш (ренесанс) даври, аждодларимизнинг жахон цивилизациясига кушган хиссаси viii аср охири iх аср бошида халифаликни ларзага келтирган оғир сиёсий вазият аббосийларнинг моввароуннахр ва хуросонда олиб бораётган сиёсатини узгартиришга мажбур этди. эндиликда улар шаркий вилоятларни бошкаришда давлат ишларига махаллий зодагонларни жалб килиш ва улар кули билан бу вилоятларни халифалик тасарруфида тутиб туришга харакат кил...

DOC format, 151.5 KB. To download "iх-хii асрларда узбек давлатчилиги cиёсий, ижтимоий ва иктисодий хаёт", click the Telegram button on the left.