lafziy san'atlar

DOC 92.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662840343.doc she'r san'atlari lafziy san`atlar reja: 1. ishtiqoq 2. iltifot 3. izdivoj 4. mukarram 5. muvozina 6. muzoraa 7. nido 8. qaytariq 9. saj` 10. tasdir 11. tasbe 12. tardi aks 13. ta`did 14. tarse` 15. takrir "she`riyat — bu, olam hayotlning tirik tomiri, uning qoni, uning olovi, uning shu`lasi va quyoshidir ". (v.belinskiy) she`riy san`atlar mumtoz adabiyotimizda qofiya ilmi kabi alohida ilm sifatida o`rganib kelingan. bu ilm arablarda "balog`at ilmi", forsiy va turkiylarda "ilmi sanoye` " – san`at ilmi jon o`rganilgan. she`riy san`atlarga she`rni ta`sirchangligini, badiiyligini, qimmatini oshiruvchi vosita sifatida ajaralgan. bu haqida alohida ilmiy asarlar ham yaratilgan. jumladan, rashididdin votvotniag "hadoyiq us -sehr fiy dahoyiq ush-she`r" asarida bu xususida alohida to`xtalib o`tilgan. xudoydod taroziyning "funun ul-balog`a" asarida 100 ga yaqin she`riy san`atlar, atoulloh husayniyning "badoyi us -sanoye` " asarida 143 ga yaqin she`riy san`atlar haqida ma`lumotlar keltirilgan. she`riy san`atlar 3 ta tavsifiy guruh bo`yicha o`rganiladi : l. lafziy …

darz yetkazmoq" ma`nolarini anglatadi. ishtiqoq badiiy san`atining o`ziga xos xususiyati shundaki, ijodkor bayt yoki ba`zi gaplarda o`zagi bir bo`lgan so`zlarni ikki yoki undan ortiq keltirishni zarur deb biladi. darhaqiqat, isritiqoq qo`llanishning fikriy hissiy samara berishdagi ahamiyati shundaki, odaida uning radifsimon jarangdoshligiga va ayni choqda, qarama-qarshi ma`no tashishi bilan ko`zga tashlanadi. ganja vatan, ko`ngli oning ganj hez, hotiru, ganjiru tili ganj rez. (alisher navoiy) sochilgan sochingdek sochilsa siring, anor yuzlaringni kimga tutasan? san na javr etmak tilarsan istagumdir oni man, kim muhibg`a ha na mahbub aylasa mahbub erur. (ogahiy) iltifot - arabchadan "lutf" demakdir. bu san`atda shoir bayonu tasvir vaqlida gap shaxsini o`zgartirib boradi. bu nutqqa xilma-xillik bag`ishlab, uni zerikarli bo`lishidan saqlaydi, kitobxon e`tiborini qattiq jalb qilib, uning zavqini kuchaytiradi. shahni ul jom qildi bodaparast, ichmayin boda andin bo`ldi mast. bu baytda gap shaxsi birinchi shaxsdan ikkinchi shaxsga ko`chirilgan. iltifotda she`rning ovoz maromi birdan keskin o`zgarib ketadi. voy, yuz ming voy, …

to`rt yuz qui kamar bazaar ban, la`lu durdin bezab kamar bari. birinchi baytning birinchi misrasida "mehr" aniqlanmish, "sipehr" aniqlovchi, ikkinchi baytda esa "kamar" aniqlanmish, "bazar" aniqlovchidir. mukarrar -"qayta-qayta", "ust-ustiga" ma`nolarini ifodalaydi. shu nom bilan ataluvchi lafziy san`at esa baytning har ikkala misrasida juft so`z qo`llanishini nazarda tutadi. atoulloh husayniy o`zining "badoye -us -sanoye` " asarida "rasltidi vatvot depturkim, shuaro mukarrar deb andoq she`mi ayturkim, bit baytta bir lafzni kehirurlar va o`zga baytta aning ta`sirida o`shul lafzni yana kehirurlar" , -deb ta`kidlaydi va asjadiy she`ridan misol keltiradi. ushbu san`atda bir baytning ikki misrasida keltirilgan ikki juft so`z keyingi bayt misralarida ham takrorlanishi kerak. furqatingdin xasta ko`nglum qatra-qatra qon erur, olloh-olloh, bu ne hajru behadu poyon erur. tola-tola nay o`qung ko`ksimda go`yo sindikim, tevraluptur notavon ko`nglumda bir-bir tolalar. mukarrar lafziy san`ati xv asrdan keyingi o`zbek she`riyatida furqat ijodida uchraydi. avval-avval iutfingiz haddin ziyo.d erdi menga, emdi-emdi marhamat komrog`ingizga dog`man. halqa-fialqa zulfikim ul …

e keiib oxirda nihoyat senga. (alisher navoiy) 4. olti so`zli misralar muvozinasi: alg`il o`gut manclin o`g`ui er dam tila, bo`yda ulug` bilg`a bo`lur bilking ula. (mahmud qoshg`ariy) 5. yetti so`zli misralar muvozinasi: har yerda bahor o`lsa,chaman bo`lsa kerak," har yerda chaman: gulu suman bo`lsa kerak. muzoraa -asli arabcha shakli "muzore" dir. uning lug`aviy ma`nolaridan biri o`xshashdir. bu badiiy san`at ekin ekuvehi, dehqon, aruz she`riy tizimidagi muzore` baxrining nomi kabi ma`nolarni ifodalasa-da, badiiy vosita sifatida uning o`ziga xos xususiyatini o`xshashlikdagina, uyg`unlikdagina ekanligini nazarda tutish lozim. muzoraaning bayt, band yoki misralardagi o`rin masofalarga k) ra quyidagi turlari mavjud: 1. yondosh muzoraa mukarrar tajnis kabi yonma-yon kelgan tovush, talaffuzi uyg`unlashgan ikki so`zdan yuzaga keladi: odami ersang, demagil odami, oniki yo`q xakq g`amidin g`ami. (alisher navoiy) 1. yaqin muzoraa deb, tovush talaffuzi jihatidan o`xshash bo`lgan so`zaro ishtirok etgan ikki yoki uch so`zga aytiladi. ammo bu badiiy san`atni yuzaga keltiruvchi muzoraa orasida bir boshqa so`z …

kim bu o`zi, qani, kim? jon ol udi berib ion, va qancha-qancha qurbon. necha bu bexudliq ila yilu oy, voy, agar kelmasang o`zingga, yoy. saj` -badiiy san`ati asli arabcha so`z bo`lib, uning lug`aviy ma`nosi bulbul, qumri, to`ti, musicha singari sayroqi qushlar galasi ovozlarining bir-biriga moslashib, jo`r bo`lishib ketishi hamda ularning turli xil holat va maqomlarda kuylanganligini ifodalaydi. adabiyotshunoslikda esa saj` deb, keng ma`nodagi adabiyotda satru misra, baytu gap ichida so`zlami lafzdoshlashtirish usuliga aytiladi. bu san`at vositasi bilan yozilgan asariarda ikki yoki undan ortiq iboralarning oxirgi so`zi, gap qurilishidagi sintagmalari o`zaro qofiya va ritmda ohangdoshlik xususiyatiga ega bo`lishi taqozo etiladi. "saj" -shunday xususiyatga egaki, u jumla yoki gap bo`laklariga ohangdorlik, ravonlik bo`lib, tasvirning emotsional kuchini oshiradi, uning o`quvchi yoki tinglovchi tomonidan esda qolishini osonlashtiradi" (b.sarimsoqov.o`zbek adabiyotida saj` . toshkent:1978, 118-119-betlar). sharq filologlari saj` badiiy san`atini quyidagi turlarga bo`lib o`rganadilar: l. saj`i mutavoziy (to`liq saj`) 2. saj`i mutarraf (qofiyali saj`) 3. saj`i …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "lafziy san'atlar"

1662840343.doc she'r san'atlari lafziy san`atlar reja: 1. ishtiqoq 2. iltifot 3. izdivoj 4. mukarram 5. muvozina 6. muzoraa 7. nido 8. qaytariq 9. saj` 10. tasdir 11. tasbe 12. tardi aks 13. ta`did 14. tarse` 15. takrir "she`riyat — bu, olam hayotlning tirik tomiri, uning qoni, uning olovi, uning shu`lasi va quyoshidir ". (v.belinskiy) she`riy san`atlar mumtoz adabiyotimizda qofiya ilmi kabi alohida ilm sifatida o`rganib kelingan. bu ilm arablarda "balog`at ilmi", forsiy va turkiylarda "ilmi sanoye` " – san`at ilmi jon o`rganilgan. she`riy san`atlarga she`rni ta`sirchangligini, badiiyligini, qimmatini oshiruvchi vosita sifatida ajaralgan. bu haqida alohida ilmiy asarlar ham yaratilgan. jumladan, rashididdin votvotniag "hadoyiq us -sehr fiy dahoyiq ush-she`r" asarida bu xususida alohida to`...

DOC format, 92.0 KB. To download "lafziy san'atlar", click the Telegram button on the left.

Tags: lafziy san'atlar DOC Free download Telegram