lafziy va mushtarak san'atlar

DOCX 10 pages 47.1 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 47.1 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

lafziy va mushtarak san’atlar reja: 1. tajnis va uning turlari: a) tajnisi tomm; b) tajnisi murakkab; v) tajnisi aks. 2. ishtiqoq. 3. tarsi’. tajnis (yoki jinos) she’r baytida ma’no jihatidan har xil, ammo shakli bir xil yoki shaklan bir-biriga yaqin ikki so’zni keltirib, ular vositasida muayyan fikr, lavha yoki timsolni ta’sirchan ifodalash san’atidir. lutfiyning: ulkim ko’ngul oldi zulfi xoli, ko’nguldin emas xayoli xoli,- baytidagi qofiyadosh xoli so’zlari shaklan bir xil bo’lsa-da, lekin ikki xil ma’noni ifodalaydi: birinchi misrada mahbuba yuzidagi xolni bildirsa, ikkinchi misrada «xoli emas» iborasidagi ma’noni anglatadi. ayni vaqtda ikkinchi misradagi «xayoli» va «xoli» so’zlari ham shaklan bir-biriga yaqindir. bu ikki so’zni arab yozuvida ifodalasak, o’zaro yaqinlik yanada aniqrok ko’zga tashlanadi. «xayoli» so’zi tarkibidagi «yo» harfini tushirsak, bu so’z «xoli» so’zi bilan bir xil shaklga kiradi. bunday shaklan bir-biriga yaqin so’zlar ham shakldosh sanalib, ularni bir baytda qo’llash tajnis san’atini vujudga keltiradi. zindadil majnunning o’lmish ko’ngli chun laylog’a …

2 / 10

ariy» – yupiter sayyorasi nomi, ikkinchi misradagisi esa «xaridor» ma’nosini ifodalaydi) bo’lgani uchun mumosil tajnisi tomm, har ikki misradagi «chin» so’zlari sifat va ot turkumlariga mansub bo’lgani uchun mustavfiy tajnisi tomm hisoblanadi. xorazmiy o’z «muhabbatnoma» asarida tajnislarda unumli foydalanadi: oshar yeldin sening yelganda oting, quyosh yongluq jahonni tutti oting. agar desam seni rustam yarorsen, qiliching birla saflarni yarorsen. muhabbatdin tug’ar ming turli asror, ko’ngul asrorini jon birla asror. seni ko’rgan rux o’zindin yot bo’lur, ruxungni ko’rsa ming shoh mot bo’lur. tajnisi murakkab tomm (to’liq) tajnislarning bir turi murakkab (tarkibli) tajnis deb ataladi. bu xil tajnislarda shakldosh so’zlarning biri bir so’zdan, boshqasi ikki so’zdan iborat bo’lishi mumkin. masalan, xo’jandiy «latofatnoma»sidagi: yuzungni haq jahon gulzori qildi, yuzungni ko’rdiyu gul zori qildi,- baytidagi «gulzori» va «gul zori» so’zlari o’z tarkibiga ko’ra murakkab tajnisi tommni yuzaga keltirgan. shu dostondagi: labing la’li badaxshon, tishlaring – dur, sadaf og’zing qurutg’on tishlaringdur, ...jamolingni ko’rub gul g’uncha bo’lg’ay, …

3 / 10

ul shahg’a qulluq yozamen, alisher navoiyning: yo rab, ul shahdu shakar yo labdurur, yo magar shahdu shakar yolabdurur. jonima payvasta novak otqoli g’amza o’qin qoshig’a yolabdurur,- kabi ko’plab tuyuqari fikrimizga dalil bo’la oladi. tajnisi aks «teskari tajnis» ma’nosini anglatuvchi bu xil san’at bir baytda ikki shakldosh so’zning birini yoki uning bir qismini teskari qilib keltirishga asoslanadi. roz aytib zor qilsam aylamas yor e’tibor, iltijo qilsam visol istab etar ul intizor,- baytidagi «roz» va «zor» so’zlari shu xil shakldoshlikka ega. ulardan istalgan birini teskari qilib yozsak, ikki so’z tajnisi tomm xosil qiladi. ana shunday shakldoshlik tajnisi aks deb yuritiladi. hayotbaxsh esa ul hur aksidin boda, mahalli hayrat emas, hur aksidindur ruh. alisher navoiy qit’asidan olingan: ayni rifq ayla gumon faqrni, aning birdur harf ham ikkisig’a yaxshi gar etsang tahqiq. jam’i ham birdurur iynak fuqarovu rufaqo, siyg’ai mufradi ham ayni faqir o’ldi rafiq,- misralarida rifq va faqr, fuqaro va rufaqo, faqir va …

4 / 10

r nisbati samandardek kishiki, ishqing o’tig’a o’zin qilib mansub. iting hisobig’a kirgan hisob vaqtida, agarchi jurmi erur behisob, emas mahsub. kitobat etmaganingdin qalamda nol ermas ki tushti ko’ngli aro tob o’ylakim maktub. tolib ulkim topmasang dag’i bu baskim, aylamas bir nafas g’ofil seni matlub yodidin talab. necha bo’lg’ay manga hajr ichra tazallum, yo rab? ayla bu zulm aro holimg’a tarahhum, yo rab. dedilar, ahbob dardig’a habib aylar davo, vahki, men kuydum muhabbattin, emas voqif habib. istama tahsinki, shokirmen ne kelsa ollima, shukr qilmay naylay olursen qazoni yozg’urub. zihe tiling ana afsah takallumida fasih, sen amlah o’ldung, agar dilrabolar o’ldi malih. tulu’i subhi saodat yuzung sabohatidin, zihe kamoli sabohat, zihe jamoli sabih. saj’ saj’ nasriy asarlarda jumlalar oxiridagi so’zlarning o’zaro ohangdosh bo’lib kelishidir. saj’ she’riy asarlarda ham uchrab tursa-da, ko’proq nasrga xos badiiy san’at. masalan: «dehqonki dona sochar, yerni yormoq bila rizq yo’lin ochar. agar rostliq va salohi bordur, o’yi solih …

5 / 10

fosila, saj’li nasr esa nasri musajja’ deyiladi. saj’ nasriy asarni she’rga o’xshatib qo’ygani uchun ba’zan «saj’ qofiyali nasr» deb ham ta’riflanadi. biroq bu fikr to’g’ri emas, chunki saj’dagi ohangdoshlik qofiyaga nisbatan kengroq tushuncha. saj’dagi ohangdoshlik deganda ikki narsa ko’zda tutiladi: qofiyadoshlik va vazndoshlik. qofiyadoshlik deganda fosilalarning o’zaro raviydoshligi, vazndosh deganda esa fosilalardagi bo’g’inlarning soni, sifati hamda so’zdagi muayyan tartibi tushuniladi. qofiya, ma’lumki, she’riy misra yoki nasriy jumlalar oxirida keluvchi ohangdosh so’zlar bo’lib, qofiyaning asosini raviy deb ataluvchi harf tashkil qiladi. badiiy asarda so’z bilan so’z, so’z bilan qo’shimcha, qo’shimcha bilan qo’shimcha bir-biriga qofiya qilinishi mumkin. qofiyaga qo’yiladigan asosiy talab shuki, qofiya hosil qiluvyai ohangdosh qismlarning ma’nosi bir xil bo’lmasligi lozim. bir so’zni qofiya qilib bo’lmaganidek, bir xil qo’shimchalarni ham qofiya qilish mumkin emas. raviy so’z bilan so’z qofiyadosh bo’lib kelganda, o’zaklar oxirida, so’z bilan qo’shimcha qofiyadosh bo’lganda, o’zak bilan qo’shimcha oxirida, qo’shimcha bilan qo’shimcha qofiya bo’lib kelganda, qofiyadosh qo’shimchalar oxirida …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "lafziy va mushtarak san'atlar"

lafziy va mushtarak san’atlar reja: 1. tajnis va uning turlari: a) tajnisi tomm; b) tajnisi murakkab; v) tajnisi aks. 2. ishtiqoq. 3. tarsi’. tajnis (yoki jinos) she’r baytida ma’no jihatidan har xil, ammo shakli bir xil yoki shaklan bir-biriga yaqin ikki so’zni keltirib, ular vositasida muayyan fikr, lavha yoki timsolni ta’sirchan ifodalash san’atidir. lutfiyning: ulkim ko’ngul oldi zulfi xoli, ko’nguldin emas xayoli xoli,- baytidagi qofiyadosh xoli so’zlari shaklan bir xil bo’lsa-da, lekin ikki xil ma’noni ifodalaydi: birinchi misrada mahbuba yuzidagi xolni bildirsa, ikkinchi misrada «xoli emas» iborasidagi ma’noni anglatadi. ayni vaqtda ikkinchi misradagi «xayoli» va «xoli» so’zlari ham shaklan bir-biriga yaqindir. bu ikki so’zni arab yozuvida ifodalasak, o’zaro yaqinlik yanada aniqrok ...

This file contains 10 pages in DOCX format (47.1 KB). To download "lafziy va mushtarak san'atlar", click the Telegram button on the left.

Tags: lafziy va mushtarak san'atlar DOCX 10 pages Free download Telegram