lafziy she’riy san’atlar

DOC 84.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662840536.doc she'r san'atlari lafziy san'atlar "she'riyat — bu, olam hayotlning tirik tomiri, uning qoni, uning olovi, uning shu'lasi va quyoshidir ". (v.belinskiy) she'riy san’atlar mumtoz adabiyotimizda qofiya ilmi kabi alohida ilm sifatida o'rganib kelingan. bu ilm arablarda "balog'at ilmi", forsiy va turkiylarda "ilmi sanoye' " – san’at ilmi jon o`rganilgan. she'riy san’atlarga she'rni ta'sirchangligini, badiiyligini, qimmatini oshiruvchi vosita sifatida ajaralgan. bu haqida alohida ilmiy asarlar ham yaratilgan. jumladan, rashididdin votvotniag "hadoyiq us -sehr fiy dahoyiq ush-she'r" asarida bu xususida alohida to'xtalib o'tilgan. xudoydod taroziyning "funun ul-balog'a" asarida 100 ga yaqin she'riy san'atlar, atoulloh husayniyning "badoyi us -sanoye' " asarida 143 ga yaqin she'riy san'atlar haqida ma'lumotlar keltirilgan. she'riy san'atlar 3 ta tavsifiy guruh bo'yicha o'rganiladi : l. lafziy san'atlar. 2.ma'naviy san'atlar. 3. lafziy-ma'naviy san'atlar (harfiy san'atlar). lafziy san'atlar -so'zning shakli bilan bog'liq holatda vujudga keladigan san'atlar. ma'naviy san'atlar-so'zning mazmuni va ichki o'ziga xos xususiyatlari asosida vujudga keladi lafziy- ma’naviy san'atlar. …

undan ortiq keltirishni zarur deb biladi. darhaqiqat, isritiqoq qo'llanishning fikriy hissiy samara berishdagi ahamiyati shundaki, odaida uning radifsimon jarangdoshligiga va ayni choqda, qarama-qarshi ma'no tashishi bilan ko'zga tashlanadi. ganja vatan, ko'ngli oning ganj hez, hotiru, ganjiru tili ganj rez. (alisher navoiy) sochilgan sochingdek sochilsa siring, anor yuzlaringni kimga tutasan? san na javr etmak tilarsan istagumdir oni man, kim muhibg'a ha na mahbub aylasa mahbub erur. (ogahiy) iltifot - arabchadan "lutf" demakdir. bu san'atda shoir bayonu tasvir vaqlida gap shaxsini o'zgartirib boradi. bu nutqqa xilma-xillik bag'ishlab, uni zerikarli bo`lishidan saqlaydi, kitobxon e'tiborini qattiq jalb qilib, uning zavqini kuchaytiradi. shahni ul jom qildi bodaparast, ichmayin boda andin bo'ldi mast. bu baytda gap shaxsi birinchi shaxsdan ikkinchi shaxsga ko'chirilgan. iltifotda she'rning ovoz maromi birdan keskin o'zgarib ketadi. voy, yuz ming voy, yuz bo'ldim firibi qirqqa, hokimi dizzax mutiyu payravi jurqundiman. izdivoj -atamasi arabcha so'z bo'lib, uning lug'aviy ma'nosi "er-u xotin bo'lisir , "juftlab …

iqlanmish, "bazar" aniqlovchidir. mukarrar -"qayta-qayta", "ust-ustiga" ma'nolarini ifodalaydi. shu nom bilan ataluvchi lafziy san'at esa baytning har ikkala misrasida juft so'z qo'llanishini nazarda tutadi. atoulloh husayniy o'zining "badoye -us -sanoye' " asarida "rasltidi vatvot depturkim, shuaro mukarrar deb andoq she'mi ayturkim, bit baytta bir lafzni kehirurlar va o'zga baytta aning ta'sirida o'shul lafzni yana kehirurlar" , -deb ta'kidlaydi va asjadiy she'ridan misol keltiradi. ushbu san'atda bir baytning ikki misrasida keltirilgan ikki juft so'z keyingi bayt misralarida ham takrorlanishi kerak. furqatingdin xasta ko'nglum qatra-qatra qon erur, olloh-olloh, bu ne hajru behadu poyon erur. tola-tola nay o'qung ko'ksimda go'yo sindikim, tevraluptur notavon ko'nglumda bir-bir tolalar. mukarrar lafziy san'ati xv asrdan keyingi o'zbek she'riyatida furqat ijodida uchraydi. avval-avval iutfingiz haddin ziyo.d erdi menga, emdi-emdi marhamat komrog'ingizga dog'man. halqa-fialqa zulfikim ul mohi tobonindadur, ching'a boqsam doldek xurshid aning yonindadur. muvozina-arabcha so'zdan oligan bo'lib; "tenglik, qiyoslash, bezash, bir-biriga mos" demakdir. u tuzilishiga ko'ra ham, misraga …

qoshg'ariy) 5. yetti so'zli misralar muvozinasi: har yerda bahor o'lsa,chaman bo'lsa kerak," har yerda chaman: gulu suman bo'lsa kerak. muzoraa -asli arabcha shakli "muzore" dir. uning lug'aviy ma'nolaridan biri o'xshashdir. bu badiiy san'at ekin ekuvehi, dehqon, aruz she'riy tizimidagi muzore' baxrining nomi kabi ma'nolarni ifodalasa-da, badiiy vosita sifatida uning o'ziga xos xususiyatini o'xshashlikdagina, uyg'unlikdagina ekanligini nazarda tutish lozim. muzoraaning bayt, band yoki misralardagi o'rin masofalarga k) ra quyidagi turlari mavjud: 1. yondosh muzoraa mukarrar tajnis kabi yonma-yon kelgan tovush, talaffuzi uyg'unlashgan ikki so'zdan yuzaga keladi: odami ersang, demagil odami, oniki yo'q xakq g'amidin g'ami. (alisher navoiy) 1. yaqin muzoraa deb, tovush talaffuzi jihatidan o'xshash bo'lgan so'zaro ishtirok etgan ikki yoki uch so'zga aytiladi. ammo bu badiiy san'atni yuzaga keltiruvchi muzoraa orasida bir boshqa so'z ishtiroki ham bo'ladi: "... u shunday bir podshohki, qachon sen ko'nglungga zavolsiz jamolni, nuqsonsiz kamolni keltirsang, uning jamolu kamolini ko'rgan bo'lasan" . (sino) 3. yiroq muzoraa …

so'z bo'lib, uning lug'aviy ma'nosi bulbul, qumri, to'ti, musicha singari sayroqi qushlar galasi ovozlarining bir-biriga moslashib, jo'r bo'lishib ketishi hamda ularning turli xil holat va maqomlarda kuylanganligini ifodalaydi. adabiyotshunoslikda esa saj' deb, keng ma'nodagi adabiyotda satru misra, baytu gap ichida so'zlami lafzdoshlashtirish usuliga aytiladi. bu san'at vositasi bilan yozilgan asariarda ikki yoki undan ortiq iboralarning oxirgi so'zi, gap qurilishidagi sintagmalari o'zaro qofiya va ritmda ohangdoshlik xususiyatiga ega bo'lishi taqozo etiladi. "saj" -shunday xususiyatga egaki, u jumla yoki gap bo'laklariga ohangdorlik, ravonlik bo'lib, tasvirning emotsional kuchini oshiradi, uning o'quvchi yoki tinglovchi tomonidan esda qolishini osonlashtiradi" (b.sarimsoqov.o'zbek adabiyotida saj' . toshkent:1978, 118-119-betlar). sharq filologlari saj' badiiy san'atini quyidagi turlarga bo'lib o'rganadilar: l. saj'i mutavoziy (to'liq saj') 2. saj'i mutarraf (qofiyali saj') 3. saj'i mutavozin (vazndosh saj') saj'i mutavoziy -ibora yoki gap oxiridagi so'zlar hijoyu bo'g'inda, qofiya(raviy)da bir-birlariga mos bo'lib keladi., jondin seni ko'p sevarmen, ey umri aziz, sondin seni ko'p sevarmen, ey …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "lafziy she’riy san’atlar"

1662840536.doc she'r san'atlari lafziy san'atlar "she'riyat — bu, olam hayotlning tirik tomiri, uning qoni, uning olovi, uning shu'lasi va quyoshidir ". (v.belinskiy) she'riy san’atlar mumtoz adabiyotimizda qofiya ilmi kabi alohida ilm sifatida o'rganib kelingan. bu ilm arablarda "balog'at ilmi", forsiy va turkiylarda "ilmi sanoye' " – san’at ilmi jon o`rganilgan. she'riy san’atlarga she'rni ta'sirchangligini, badiiyligini, qimmatini oshiruvchi vosita sifatida ajaralgan. bu haqida alohida ilmiy asarlar ham yaratilgan. jumladan, rashididdin votvotniag "hadoyiq us -sehr fiy dahoyiq ush-she'r" asarida bu xususida alohida to'xtalib o'tilgan. xudoydod taroziyning "funun ul-balog'a" asarida 100 ga yaqin she'riy san'atlar, atoulloh husayniyning "badoyi us -sanoye' " asarida 143 ga yaqin she'riy s...

DOC format, 84.0 KB. To download "lafziy she’riy san’atlar", click the Telegram button on the left.

Tags: lafziy she’riy san’atlar DOC Free download Telegram