ma’naviy san’atlar

PPTX 39 pages 177.0 KB Free download

39 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 177.0 KB

File type PPTX

Pages 39

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 39

mavzu: ma’naviy san’atlar reja 1. ma’naviy san’atlar haqida umumiy ma’lumot. 2. o‘xshatish va dalillash asosidagi san’atlar: tashbih, talmih, husni ta’lil, tamsil, irsol ul-masal, laff va nashr. 3. ifoda usullari asosidagi san’atlar. badiiy san’atlarning ikkinchi katta guruhi ma’noning birlamchiligiga asoslanib, badi’ ilmida ma’naviy san’atlar deb yuritiladi. y.is’hoqov tasnifida qiyosiy-assotsiativ usullar (tashbih, talmih, tansiq us-sifot va b.), istioraviy-ramziy tasvir usullari (majoz, istiora, kinoya va b.), fikrni dalillash (motivirovka) yo‘llari (husni ta’lil, tamsil, irsoli masal va b.), emotsional-mubolag‘ali tasvir usullari (mubolag‘a, tashbihning ayrim turlari, ruju’, murojaat, savol-u javob va b.) kabi guruhlarga kiritilgan. z.mamajonov tasnifida o‘xshatish asosidagi san’atlar (tashbih, tamsil, talmih, irsol ul-masal, laff va nashr), majoz asosidagi san’atlar (istiora, kinoya, tashxis, intoq), belgini kuchaytirish asosidagi san’atlar (mubolag‘a, tafrit, iyg‘ol va b.), ifoda usullari asosidagi san’atlar (mulamma’, tajohuli orif, mazhabi kalomiy, husni ta’lil, ruju’, savolu javob, nido va b.) degan guruhlar mavjud. tashbih tashbih (ar. – o‘xshatish) – ikki narsa yoki tushunchani ular …

2 / 39

abbah, “shirin” – mushabbahun bih, “go‘zallikda” – vajhi shabah, “kabidir” – odoti tashbeh hisoblanadi. agar ulardan vajhi shabah tushirib qoldirilsa, bunday o‘xshatish tashbihi mujmal va agar odoti tashbih ham qatnashmasa, bunday o‘xshatish tashbihi muyaqqad deb ataladi. tashbihi muyaqqad tashbihi mufassalga qaraganda o‘xshatish belgisining kuchliligi bilan ajralib turadi. masalan, ey nasimi subh, ahvolim diloromimg‘a ayt, zulfi sunbul, yuzi gul sarvi gulandomimg‘a ayt turkiy adabiyotimizda tashbihning quyidagi turlari qo‘llanilgan: tashbihi sarih yoki mutlaq (aniq o‘xshatish): navoiy sham’dek yig‘lab, kuyub holimni sharh aylay, ul oy bazmida bir tun rost oshiqlarg‘a bor o‘lg‘ach. (navoiy) tashbihi mashrut (shartli o‘xshatish) og‘iz ichra tilingdek g‘unchada gul bargi tar bo‘lg‘ay, vale bu shart ilakim, bargi gul ichra shakar bo‘lg‘ay. qadingg‘a sarvi ra’no o‘xshag‘ay, lek ul zamonkim sarv xiromon bo‘lg‘ayu gul bergay, ul guldin samar bo‘lg‘ay… tashbihi aks (teskari o‘xshatish) su ko‘zgusini bog‘ aro aylarda shitob, siymob qilur erdi taharruk bila tob. day qildi bu simobni andoq ko‘zgu kim …

3 / 39

at. bunda ko‘proq qur’oni karim suralarida aks ettirilgan afsona va hikoyalar qahramonlari: payg‘ambarlar, farishtalar nomlari; adabiy asar qahramonlari nomlari, joy nomlari nazarda tutiladi. talmeh arabcha „lama'ot" (chaqmoq chaqnashi) so'zidan olingani bejiz bo‘lmay, qorong'u kechada yashin chaqnaganda atrof yorishib, ilgari ko'rinmay turgan narsalar ko'rinib ketganiday, biror mashhur shaxs yoxud voqeaga ishora aytilmoqchi bo’lgan fikr yoki tasvirlanayotgan manzaraning aniqroq va jonliroq chiqishiga yordam beradi. sulaymon saltanatlik podshosen, masih anfoslik, yusuf liqosen. (xorazmiy) xoki taning barbod o‘lur oxir jahonda necha yil, sayr et sulaymondek agar, taxting qurub bod ustina. (ogahiy) tamsil tamsil (ar. – misol keltirish, dalillash) – she’r baytining birinchi misrasida ifodalangan fikrga dalil sifatida ikkinchi misrada hayotiy bir hodisani misol qilib keltirishga asoslangan badiiy san’at. bunda birinchi misradagi fikr bilan keltirilgan misol o‘rtasidagi munosabat, ya’ni mantiqiy aloqa ko‘pincha qiyosiy yo‘nalishda bo‘ladi. tamsil san’ati mohiyatiga ko‘ra irsoli masal san’atiga o‘xshab ketsa-da, fikrning, maqsadning isboti uchun hayotiy dalillar keltirishi bilan undan farqlanadi, chunki …

4 / 39

irsoli masal (ar. – maqol yoki matal yuborish) – baytda maqol, matal va hikmatli so‘zlarni keltirishga asoslangan she’riy san’at. ilmi badi’ga doir deyarli barcha manbalarda ushbu san’at haqida ma’lumotlar keltiriladi. atoulloh husayniy irsoli masal san’atining lug‘aviy ma’nosiga e’tibor qaratib, “irsol” so‘zi “yubormoq, jo‘natmoq” ma’nosini bildirishini, baytda masal keltirishdan maqsad esa uni muayyan kishiga jo‘natish ekanligini ham aytib o‘tadi. o‘lturur soat manga ayturki: “yig‘la! xush kelur” “o‘chkuga jon qayg‘usi, qassobqa jir bu g‘ame”. (taroziy) o‘qlaring ko‘nglumga tushkach kuydi ham ko‘z, ham badan kim, kuyar o‘lu qurug‘ chun naysitong‘a tushti o‘t. (navoiy) laff va nashr laff va nashr (ar, “yig‘ish va yoyish”) – bunda shoir biror narsa yoxud hodisani oldin sanaydi, so‘ng shu tartibda ularga tegishli o‘xshatishlarni tizib chiqadi. qoshing, erning, yuzung, ey rashki rizvon, hilol-u kavsar-u bog‘i jinondur. (lutfiy) yoz fasli, yor vasli, do‘stlarning suhbati, she’r bahsi, ishq dardi, bodaning kayfiyati. (bobur) mubolag‘a mubolag‘a (ar. – kattalashtirish, kuchaytirish) – adabiy asarda …

5 / 39

bo‘lishi mumkin emas. masalan, “farhod va shirin” dostonida shirinning oti yiqilay deganda, farhodning otni va shirinni yelkasiga ko‘tarib bir necha chaqirim yo‘l bosishini aqlan qabul qilish mumkin bo‘lsa ham, bunday voqea hayotda yuz berishi mumkin emas: ko‘tardi orqasig‘a bodponi, nechukkim bodpo ul dilraboni... chu ikki-uch yig‘och gom urdi shaydo, bo‘lub ollinda qasru havz raydo. iyhom iyhom (arabcha «shubhaga solish», «adashtirish») – she’rda ikki ma’noli so‘zni qo‘llash san’ati. bu ma’nolardan biri aniq sezilsa ham, ikkinchi ma’no payqalmasligi mumkin. iyhom va tajnisning farqi shundaki, iyhomni faqat bir so‘z hosil qiladi, tajnisda esa bir xil shaklli bir necha so‘z ishtirok etadi. falak yore nakard, ey do‘ston, dushman muzaffar shud… (mazmuni: falak do‘stlik qilmadi, dushmanim muzaffar bo‘ldi) (mo‘min mirzo) munajjim qosh-u ko‘zung ko‘rgach, aytur kim: “ushbu oy boshinda fitnalar bor” (lutfiy) ishqing o’tin gar navoiy desakim aylay raqam, so’zidin kuyar qalam, qurur qaro, erir davot. (navoiy) tashxis tashxis (ar. – jonlantirish, shaxslantirish) – hayvonlar, …

Want to read more?

Download all 39 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma’naviy san’atlar"

mavzu: ma’naviy san’atlar reja 1. ma’naviy san’atlar haqida umumiy ma’lumot. 2. o‘xshatish va dalillash asosidagi san’atlar: tashbih, talmih, husni ta’lil, tamsil, irsol ul-masal, laff va nashr. 3. ifoda usullari asosidagi san’atlar. badiiy san’atlarning ikkinchi katta guruhi ma’noning birlamchiligiga asoslanib, badi’ ilmida ma’naviy san’atlar deb yuritiladi. y.is’hoqov tasnifida qiyosiy-assotsiativ usullar (tashbih, talmih, tansiq us-sifot va b.), istioraviy-ramziy tasvir usullari (majoz, istiora, kinoya va b.), fikrni dalillash (motivirovka) yo‘llari (husni ta’lil, tamsil, irsoli masal va b.), emotsional-mubolag‘ali tasvir usullari (mubolag‘a, tashbihning ayrim turlari, ruju’, murojaat, savol-u javob va b.) kabi guruhlarga kiritilgan. z.mamajonov tasnifida o‘xshatish asosidagi san’atlar ...

This file contains 39 pages in PPTX format (177.0 KB). To download "ma’naviy san’atlar", click the Telegram button on the left.

Tags: ma’naviy san’atlar PPTX 39 pages Free download Telegram