mumtoz poetika

DOCX 8 pages 35.8 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 35.8 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

1-ma’ruza: mumtoz poetika reja: 1. mumtoz poetika. uning uch bo’limi. 2. ilmi badi’. 3. she’riy san’atlar. 4. xulosa. poetika adabiyotshunoslikning badiiylik haqidagi bo’limidir. adabiy asarda badiiylikni yuzaga keltiruvchi vositalar esa g’oyat xilma-xil: adabiy tur va janrlar, oqim va yo’nalishlar, uslub va metod, syujet va kompozitsiya, vazn va qofiya, badiiy tasvir vositalari va boshqalar. g’oyaviy mazmunning yorqin va ta’sirchan irodasi uchun xizmat qiluvchi mazkur badiiy vositalar poetikada o’rganiladigan masalalardir. har bir milliy yoki bir-biriga yaqin adabiyotlar o’tmish davrlarda o’z poetikasi – she’r yaratish qoidalari, obraz, tasviriy vositalar, adabiy janr va poetik shakllar haqidagi o’ziga xos qarashlar tizimini yaratgan. bunday o’ziga xoslik sharq, jumladan, mumtoz adabiyotimiz poetikasiga ham taalluqlidir. sharq she’riyati poetikasi uzoq asrlik tarixga ega. sharqda poetika «ilmi adab» deb atalgan. «ilmi adab» – adabiyot haqidagi ilmning nazariy asoslari dastlab o’rta asrlar arab adabiyotida yaratildi. keyinchalik fors-tojik va turkiy xalqlar adabiyoti zaminida yangi-yangi kashfiyot va xulosalar bilan boyib, so’z san’ati haqidagi …

2 / 8

-mo’’jam fi maoyir ash’or ul-ajam (1218-1233). 4. nosiriddin tusiy. meyorul-ash’or (1251-1252). 5. tojul xalaviy. daqoyiq ush-she’r (v asr). 6. vohid tabriziy. jam’i muxtasar (xv asr). 7. abdurahmon jomiy. risolai qofiya (xv asr). 8. husayn voiz koshifiy. badoyi’ ul-afkor fi sanoyi’ ul-ash’or (xv asr). 9. sayfi buxoriy. aruzi sayfiy (1490). 10. abdulloh mahmud husayniy. badoyi’u-s-sanoyi’ (1493). 11. alisher navoiy. mezon ul-avzon (xv asr). 12. zahiriddin muhammad bobur. risolai aruz (xvi asr). 13. ahmad taroziy. funun ul-balog’a (xv asr). nazariy tomondan mukammal ishlab chiqilgan va amaliy tajribalar bilan mustahkamlangan «ilmi adab»ning qonun-qoidalariga mumtoz adabiyot namoyandalari qat’iy rioya qilganlar. aks holda ularning yozgan asarlari adabiyot ixlosmandlari qoshida e’tibor topmagan. binobarin, mumtoz adabiyot asarlarini yaxshiroq anglash, uning g’oya va obrazlar olamiga «ichdan» nazar solish uchun «ilmlar uchligi»dan ma’lum darajada xabardor bo’lmoq lozim. mashhur sharqshunos olim ye.e.bertelьs o’zining «sharq filologiyasi va poetikasining asoslari» nomli qo’l yozma asarida mumtoz poetikani o’rganishning ahamiyati haqida shunday deb yozgan …

3 / 8

in (mahassin – arabcha go’zallik, bezak; ko’pligi – muhassinot – go’zalliklar) deb atalgan va ikki guruhga ajratilgan: 1) muhassinoti zotiyya (tub yoki tug’ma go’zalliklar); 2) muhassinoti oriziyya (yasama go’zalliklar). zotiy go’zalliklar, arab olimlarining obrazli ifodalashicha, go’zallarning tabiiy husniga, oriziy go’zalliklar esa ularning pardoz-andoz va bezaklariga o’xshash vositalardir. ular nasr va nazmda eng ko’p uchraydigan uch badiiy vosita: tashbeh, istiora va kinoyani zotiy go’zallik deb hisoblaganlar. ularning zotiy go’zallik deb nomlanishiga sabab shuki, mazkur vositalar so’z san’atining tug’ma xususiyati bo’lib, badiiy adabiyotni ularsiz tasavvur qilib bo’lmaydi. tamsil, tajnis, iyhom, husni ta’lil, mulamma’ va boshqalar oriziy go’zalliklar bo’lib, xuddi go’zalning pardoz-andozi yanglig’ maxsus yaratiladigan vositalardir. arab adabiyotida zotiy go’zalliklarni o’rganadigan bo’lim ilmi bayon, oriziy go’zalliklarni o’rganadigan bo’lim esa ilmi badi’ deb nomlangan. tasviriy vositalar haqidagi ilm fors-tojik va turkiy xalqlar adabiyotida yanada rivojlantirildi, ayni chog’da bir qator o’zgarishlarga ham uchradi. xususan, ilmi bayon va ilmi badi’ bo’limlari birlashtirilib, bir umumiy nom bilan …

4 / 8

larning shakli – talaffuz va yozilishiga asoslangan bo’lib, «badoyi’u-s-sanoyi’»da tarsi’, tajnis, ishtiqoq, raddul ajz, raddul matla’, tardu aks, takrir, mukarrar, kitobat, talmi’, tarix kabi ellikdan ortiq lafziy san’at namunalari keltirilgan. ma’naviy-lafziy san’atlar so’zning ham ma’nosi, ham shakli bilan aloqador san’atlardir, ularning miqdori unchalik ko’p emas. ma’naviy-lafziy san’atlarning namunasi sifatida tavfif, ta’dil, iqtibos, tazmin, baroati istihlol kabilarni ko’rsatish mumkin. tayanch so’z va iboralar: 1) poetika; 2) ilmi adab; 3) ilmi aruz; 4) ilmi qofiya; 5) ilmi badi’; 6) ilmi bayon; 7) muhassinot; 8) zotiy go’zalliklar; 9) oriziy go’zalliklar; 10 lafziy san’atlar; 11) ma’naviy san’atlar; 12) lafziy-ma’naviy san’atlar. 2-ma’ruza: ma’naviy san’atlar reja: 1. tashbeh va uning turlari: a) tashbehi mutlaq; b) tashbehi tasviyat; v) tashbehi izmor; g) tashbehi tafzil; d) tashbehi aks; ye) tashbehi mashrut; yo) tashbehi mo’’kad. 2. istiora. 3. tamsil. 4. tanosub. 5. talmeh. tashbeh – sharq adabiyotida keng tarqalgan san’atlardan biri bo’lib, «o’xshatish» ma’nosini ifodalaydi. ikki narsa yoki tushunchani …

5 / 8

lgan o’xshatish «tashbehi mufassal» deb ataladi. she’riyatda vajhi shibh qo’llanmasligi ham mumkin. masalan, muqimiyning: ko’zlariig cho’lpona o’xshar, qoralig’da sochlaring, orazing oydin munavvar, osmondir qoshlaring, – baytidagi «ko’zlaring cho’lpona o’xshar» degan tasvirda «ko’zlaring» – mushabbah, «cho’lpona» – mushabbah bih, «o’xshar» so’zi esa vositai tashbeh (odoti shibh) bo’lib, vajhi shibh tushirib qoldirilgan. bu xil o’xshatish «tashbehi mujmal» sanaladi. tashbeh san’atining bir necha turi mavjud bo’lib, ular tashbehi mutlaq, tashbehi mashrut, tashbehi tasviyat, tashbehi aks, tashbehi izmor, tashbehi tafzil va tashbehi mo’’kad nomlari bilan yuritiladi. tashbehi mutlaq. «aniq o’xshatish» ma’nosini ifodalovchi bu xil san’at go’yo, singari, -day, -dek kabi so’z yoki qo’shimchalar (odoti tashbeh) bilan qo’llangan, shuningdek, shart, kinoya, tasviyat, aks, izmor va tafzildan holi bo’lgan tashbehnianglatadi. masalan, xorazmiy «muhabbatnoma»sidagi: bo’yung sarvu sanubartek, beling – qil, vafo qilg’on kishilarga vafo qil,- baytida mahbuba bo’yi sarv bilan sanobarga o’xshatilganligi -tek qo’shimchasidan aniq ko’rinib turibdi. ayni vaqtda uning beli qilga tashbeh qilingani ham ochiq-oydin ko’zga …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mumtoz poetika"

1-ma’ruza: mumtoz poetika reja: 1. mumtoz poetika. uning uch bo’limi. 2. ilmi badi’. 3. she’riy san’atlar. 4. xulosa. poetika adabiyotshunoslikning badiiylik haqidagi bo’limidir. adabiy asarda badiiylikni yuzaga keltiruvchi vositalar esa g’oyat xilma-xil: adabiy tur va janrlar, oqim va yo’nalishlar, uslub va metod, syujet va kompozitsiya, vazn va qofiya, badiiy tasvir vositalari va boshqalar. g’oyaviy mazmunning yorqin va ta’sirchan irodasi uchun xizmat qiluvchi mazkur badiiy vositalar poetikada o’rganiladigan masalalardir. har bir milliy yoki bir-biriga yaqin adabiyotlar o’tmish davrlarda o’z poetikasi – she’r yaratish qoidalari, obraz, tasviriy vositalar, adabiy janr va poetik shakllar haqidagi o’ziga xos qarashlar tizimini yaratgan. bunday o’ziga xoslik sharq, jumladan, mumtoz adabiyoti...

This file contains 8 pages in DOCX format (35.8 KB). To download "mumtoz poetika", click the Telegram button on the left.

Tags: mumtoz poetika DOCX 8 pages Free download Telegram