badiiy san’atlar va qofiya ilmi

PDF 39 pages 5.0 MB Free download

39 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 5.0 MB

File type PDF

Pages 39

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 39

badiiy san’atlar va qofiya ilmi umidjon qodirov https://t.me/attestatsiya_01 kanali uchun maxsus https://t.me/attestatsiya_01 badiiy san’atlar  sharq adabiyotida she’riyat ilmi uchga bo`linadi:  1. ilmi aruz 2. ilmi bade’ 3. ilmi qofiya shundan ilmi bad’ qismi badiiy san’atlar qismi hisoblanadi. badiiy san’atlar ikki xil bo`ladi: 1. ma’naviy san’atlar ( tashbeh, tamsil, mubolag`a….) 2. lafziy san’atlar (tajnis, iyhom, tanosib…..) takrir (arabcha — takrorlash)  takrir (arabcha — takrorlash) san’ati — muayyan she’rda u yoki bu so‘zni takror qo’llashdir. “layli, layli! — debon chekib un, el deb: “majnundir, ushbu majnun”. ko’ni bo’l, ko’ni qil, otin ko’ni, ko’ni teyu bilsun haloyiq seni tardi aks (arabcha — teskari qilib takrorlash)  tardi aks (arabcha — teskari qilib takrorlash) — she’rning birinchi misrasida keltirilgan ikki so‘z yoki so‘z birikmalarini keyingi misrada o‘rnini almashtirib takrorlashdan iborat san’atdir. allegoriya (majoz)  allegoriya (majoz)- ramzning bir ko’rinishi bo’lib, voqea-hodisa yoki narsa buyumning mavhum tushunchasi o’rnida aniq tasvirni ifodalovchi ramziy …

2 / 39

oqeani unga aloqasi yo’q boshqa voqea bilan tasvirlash.  garchi shuncha mag’rur bo’lsa ham  piyolaga egilar choynak  shunday ekan, manmanlik nechun,  kibr-u havo nimaga kerak musajja’  baytning ichki qofiyaga ega bo’lishi. xatti aro uzoring sabza ichida dola ul chashmi nurxumoring doladagi g’azola iyhom  baytda biri aniq, biri yashirin bo’lgan ikki ma’noli so’zni qo’llash usulidir. birinchi mano e’tiborni tortadi  ulus ichinda turur o’z begim qiyo ko’zluk, xayoli to’qtamish andin ko’ngil saroyida. irsoli masal  she’riyatda biror xalq maqoli yoki iborasini keltirib asar tasirchanligini oshirish  xunob ichar vaqtimda xush kelding, ko’ngilkim, xalq aro, yaxshi masaldurkim: “kelur yaxshi kishi osh ustuna”. istiora  badiy asarlarda so’zlarni o’z ma’nosida emas, balki, majoziy manoda qo’llash(metafora). bu narsa hodisalar o’rtasidagi o’xshashlikni nazarda tutadi. arabcha so’z bo’lib “biror narsani omonatga olmoq” degan manoni bildiradi.  keldi ochilur chog’i o’zliging namayon qil, parchalab kishanlarni har tomon parishon qil. ishtiqoq  arabchadan …

3 / 39

osh, so’ng irn(lab), keyin esa yuz sanaladi,ikkinchi misradagi “nashr” ya’ni mahbuba a’zolari haqidagi hukmlar tartibi birinchi misradagi so’zlarga muvofiq keladi, ya’ni birinchi turgan “qosh” so’ziga ikkinchi misrada birinchi bo’lib turgan”hilol” tashbehi, ikkinchi turgan irn(lab) so’ziga ikkinchi bo’lib kelgan kavsar tashbehi, uchinchi turgan “yuzung” so’ziga esa uchinchi-bog’i jinon tashbehi mos bo’lib tushadi litota  tasvir ob’yaektini ataylab kichraytirib, zaiflashtirib tasvirlash usuli, ya’ni behad kichraytirilgan mubolag’adir. bo’ying savu sanubardek, beling qil, vafo qilg’on kishilarga vafo qil. mubolag’a  tasvirlanayotgan narsa, shaxs va voqea-hodisaning muayyan jihatlarini bo’rttirib, kuchaytirib tasvirlash usuli.  mubolag’a quyidagi turlarga bo’linadi:  tablig’- tasavvur qilish mumkin-u, amalga oshirish qiyin bo’lgan tasvir usuli. ey sabo, holim borib sarvi xiromonimg’a ayt, yig’larimning shiddatin gulbargi xandonimg’a ayt  ig’roq-tasavvur qilish qiyin, amalda mutlaqo bo’lmaydigan bo’rttirilgan tasvir usuli. otlar kishnar, qizlar kuylar, tinmay ishlar dehqonlar, quyosh oltin buloqdir, qaynar, toshar... ko’k tiniq  g’uluvv-tasavvur qilish juda qiyin bo’lgan, amalda bo’lishi sira mumkin bo’lmagan …

4 / 39

o’llagan badiiy tasviriy vositalaridan qaytgandek bo’lib, keyingi misra yoki baytda unga qaraganda kuchliroq ifoda she’riy san’atning keltirish yoki oldingi fikrni aniqlashtirish, to’ldfirish usulidir. o’n sakkiz yil dema, yuz sakson yil o’lsa, uldurur husn shohi, ul balolarkim, ko’z-u qoshindadur. (a. navoiy) tadrij  voqea, mano yoxud vaziyatni asta sekinlik bilan darajama-daraja rivojlanish jarayonida ko’rsatish san’ati. agar oshiqligim aytsam, kuyib jon-u jahon o'rtar, u ishq sirin bayon etsam hattoki honumon o'rtar. tajnis  she’riyatda shekl jihatidan bir xil, ammo ma’no jihatdan har xil so’zlarni ishlatish. : ulkim ko’ngul oldi zulfi xoli, ko’ngludin emas xayoli xoli. (lutfiy) tajohuli orif  baytda aks ettirilayotgan bironta obrazli iborani aniq aytmasdan o’zini bilib bilmaslikka olgandek ko’rsatish san’ati hisoblanadi.  nahot shuncha ma’sum, shuncha pok sevishmoqda alam bor shuncha? talmeh she’rda mashhur tarixiy shaxslar, mashhur maqol yoki qissalarga ishora qilish, mashhur adabiy qahramonlar nomini keltirish. jomi jam birla xizr suyi nasibimdir mudom, soqiyo, to tarki joh aylab …

5 / 39

z kiritadi; faqat buning sharti bor: yaratilayotgan asardagi bosh g‘oyaga mos bo‘lishi, uning mohiyatini chuqurroq va ta’sirchanroq ochishi lozim. mashrab o‘zining: sensan sevarim, xoh inon, xoh inonma, qondur jigarim, xoh inon, xoh inonma. g‘am shomi firoqingda kabob etti falakni ohi saharim, xoh inon, xoh inonma – tarzida boshlanuvchi g‘azalida lutfiyning mashhur: sensan sevarim, xoh inon, xoh inonma, qondur jigarim, xoh inon, xoh inonma – baytini aynan keltiradi. tazod  manga sensiz tirilgandin o‘lim yuz qatla ortuqdur,  bu so‘zda, haq bilur, ko‘nglum tilim birla muvofiqtur. bu yerda «tirilmoq» va «o‘lmoq» so‘zlari o‘zaro zid qo‘yilgan. tashbeh  tashbeh hozirgi adabiyotshunoslikda o‘xshatish deb yuritiladi. u shunday san’atki, unda so‘zlarda ifodalangan ikki yoki undan ortiq narsa va hodisa, xususiyatlar o‘rtasida mavjud bo‘lgan o‘xshashlik, sifat va belgidagi umumiylik qiyoslanadi, o‘zaro solishtiriladi, tasvirlanayotgan narsa-hodisaning ayrim xususiyati yorqin, chuqurroq va ta’sirliroq ochib beriladi. adiblar tashbehdan o‘z g‘oyalari, fikr va istaklarini badiiy ta’sirchan ifodalash uchun foydalanishadi. tashbehning …

Want to read more?

Download all 39 pages for free via Telegram.

Download full file

About "badiiy san’atlar va qofiya ilmi"

badiiy san’atlar va qofiya ilmi umidjon qodirov https://t.me/attestatsiya_01 kanali uchun maxsus https://t.me/attestatsiya_01 badiiy san’atlar  sharq adabiyotida she’riyat ilmi uchga bo`linadi:  1. ilmi aruz 2. ilmi bade’ 3. ilmi qofiya shundan ilmi bad’ qismi badiiy san’atlar qismi hisoblanadi. badiiy san’atlar ikki xil bo`ladi: 1. ma’naviy san’atlar ( tashbeh, tamsil, mubolag`a….) 2. lafziy san’atlar (tajnis, iyhom, tanosib…..) takrir (arabcha — takrorlash)  takrir (arabcha — takrorlash) san’ati — muayyan she’rda u yoki bu so‘zni takror qo’llashdir. “layli, layli! — debon chekib un, el deb: “majnundir, ushbu majnun”. ko’ni bo’l, ko’ni qil, otin ko’ni, ko’ni teyu bilsun haloyiq seni tardi aks (arabcha — teskari qilib takrorlash)  tardi aks (arabcha — teskari qilib takrorlash) — she’rn...

This file contains 39 pages in PDF format (5.0 MB). To download "badiiy san’atlar va qofiya ilmi", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiy san’atlar va qofiya ilmi PDF 39 pages Free download Telegram