qofiya

PPTX 26 pages 144.5 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 144.5 KB

File type PPTX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

ilmi qofiya haqida ma’lumot. ilmi qofiya haqida ma’lumot reja: 1. mumtoz qofiya haqida umumiy ma’lumot. 2. mumtoz qofiya turlari. qofiyaning o’zak tarkibiga ko’ra farqlanuvchi turlari. mujarrad, muassas, murdaf va muqayyad (qaydli) qofiyalar. 3. qofiyaning tuzilishiga ko’ra turlari. mutlaq va muqayyad qofiyalar. qofiya qofiya (ar.) – misralar oxiridagi qo‘shimcha, so‘z va so‘z qo‘shilmalarining o‘zaro ohangdosh bo‘lib kelishi. qofiya mumtoz she’rshunoslikda vazn kabi she’riy ritmni vujudga keltiruvchi asosiy unsur bo‘lib, uning bayt so‘ngida qo‘llanilishi zaruriy talablardan biri bo‘lgan. sharq musulmon adabiyotshunosligida qofiya haqidagi nazariy qarashlar maxsus fan – ilmi qofiyada o‘z ifodasini topgan. qofiyalar o’zak tarkibiga ko’ra quyidagi turlarga ajratiladi: mujarrad qofiya murdaf qofiya muqayyad (qaydli) qofiya muassas qofiya mujarrad qofiya (ar.) – yakka, yolg‘iz, tanho. bunday qofiya turida raviy harfi cho‘ziq unlidan iborat bo‘lishi yoki raviy undosh bilan yakunlanib, undan oldin tavjih – qisqa unli kelishi asosiy talab hisoblanadi. bunday qofiyaning so’nggi bo‘g‘ini ko‘pincha aruzdagi cho‘ziq hijoga mos keladi. boshqacha aytganda, …

2 / 26

dan oldin cho‘ziq unlilardan biri – ridfi asliy, ba’zan esa ridfi zoyid keladi. bunday qofiyaning so’nggi bo’g’ini ko’pincha aruzdagi o’ta cho’ziq hijoga mos keladi. murdaf qofiya (ridfi asliyli) to bo‘ldi ko‘ngul ul ko‘zi usrukka giriftor, el ko‘ziga sog‘men, vale o‘z-o‘zuma bemor. bunda “giriftor” va “bemor” so‘zlari qofiya, “r” – raviy, undan oldin to‘rgan “o” unlisi – ridfi asliy. murdaf qofiya (ridfi zoyidli) chun kinavu qatlin angladim rost, qildim neki mumkin erdi darxost . bunda “rost” va “darxost” so‘zlari qofiya, “t” harfi – raviy, “o” – ridfi asliy, “s” - ridfi zoyiddir. muqayyad (qaydli) qofiya qaydli qofiya deb ham ataladi. bunday qofiya turida o‘zak tarkibida qisqa unlidan so‘ng qator undosh keladi. bunda qisqa unli hazv, raviydan oldin turgan undosh qayd deb ataladi. muqayyad qofiya forsiy va turkiy she’riyatda u qadar keng qo‘llanilmagan. bunday qofiyaning so’nggi bo’g’ini ko’pincha tarkibida qisqa unli bo‘lgan o’ta cho’ziq hijoga mos keladi. 11 muqayyad (qaydli) qofiya ey …

3 / 26

va “mujovir” so‘zlari qofiya bo‘lib, daxil ikki xil undoshdan: “h” va “v” undoshlaridan iborat ekanligini kuzatish mumkin. qofiyalar tuzilishiga ko’ra ikki turga bo’linadi: muqayyad qofiya mutlaq qofiya muqayyad qofiya (ar.) – bog‘langan, kishanlangan. raviy harfi bilan tugallanadi. muqayyad qofiyada o‘zak raviy harfi bilan yakunlanganligi, ya’ni o‘zakda raviydan keyin hech qanday harf qo‘llanilmaganligi uchun zamonaviy she’rshunoslikda muqayyad qofiyani “o‘zak qofiya” deb atash an’anasi ham mavjud. elga sharaf bo‘lmadi joh-u nasab, lek sharaf keldi hayovu adab. bunda “nasab” va “adab” so‘zlari qofiya bo‘lib, raviy “b” harfidir. qofiya raviy harfi bilan tugallanayotganligi uchun ushbu qofiya turi muqayyad qofiya hisoblanadi. mutlaq qofiya (ar.) – yetuk, to‘liq. mutlaq qofiyada raviy harfidan keyin qofiyaning boshqa harflari (vasl, xuruj, mazid, noyira) ham ishtirok etadi. qoshi yosinmu deyin, ko‘zi qarosinmu deyin, ko‘ngluma har birining dardu balosinmu deyin? bunda “qarosinmu”, “balosinmu”so‘zlari mutlaq qofiya bo‘lib, ulardagi “o” unlisi raviydir. raviydan keyin kelgan “s” undoshi – vasl, “n” undoshi – xuruj, …

4 / 26

oyin ul-maoniy” kulliyotidan o‘rin olgan g‘azallarning deyarli teng yarmini (1294 g‘azal) radif qo‘llanilgan baytlar tashkil qiladi. shoir radiflari bir bo‘g‘indan 9 bo‘g‘ingacha bo‘lgan so‘zlarni o‘z ichiga oladi. masalan, shoirning dilbaro, sendin bu g‘amkim, menda bordur, kimda bor? furqatingdin bu alamkim, menda bordur, kimda bor? – bayti bilan boshlanuvchi g‘azalida radif “menda bordur, kimda bor?” so‘zlaridan iborat bo‘lib, 7 bo‘g‘indan iborat. hojib hojib (ar.) – pardador, berkituvchi. mumtoz she’r unsurlaridan biri. she’riy misralarda qofiyadan oldin aynan takrorlanib keluvchi so‘z yoki so‘zlar qo‘shilmasi. hojib qo‘llangan she’r mahjub deb ataladi. mumtoz poetikaga doir manbalarda hojibning bir ma’noda qo‘llanilishi zaruriy shartlardan hisoblangan. 23 alisher navoiy ijodida hojib alisher navoiy ijodida hojib ko‘proq “xamsa” tarkibidagi dostonlarda qo‘llanilgan. masalan, “layli va majnun” dostonidan olingan chek aynima ishq to‘tiyosin, ur qalbima ishq kimiyosin! – baytida “ishq” so‘zi hojib bo‘lib kelgan. asosiy adabiyotlar: yusupova d. aruz vazni qoidalari va mumtoz poetika asoslari. o‘quv qo‘llanma. – t.: ta’lim-media, 2019. …

5 / 26

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qofiya"

ilmi qofiya haqida ma’lumot. ilmi qofiya haqida ma’lumot reja: 1. mumtoz qofiya haqida umumiy ma’lumot. 2. mumtoz qofiya turlari. qofiyaning o’zak tarkibiga ko’ra farqlanuvchi turlari. mujarrad, muassas, murdaf va muqayyad (qaydli) qofiyalar. 3. qofiyaning tuzilishiga ko’ra turlari. mutlaq va muqayyad qofiyalar. qofiya qofiya (ar.) – misralar oxiridagi qo‘shimcha, so‘z va so‘z qo‘shilmalarining o‘zaro ohangdosh bo‘lib kelishi. qofiya mumtoz she’rshunoslikda vazn kabi she’riy ritmni vujudga keltiruvchi asosiy unsur bo‘lib, uning bayt so‘ngida qo‘llanilishi zaruriy talablardan biri bo‘lgan. sharq musulmon adabiyotshunosligida qofiya haqidagi nazariy qarashlar maxsus fan – ilmi qofiyada o‘z ifodasini topgan. qofiyalar o’zak tarkibiga ko’ra quyidagi turlarga ajratiladi: mujarrad qofiya murdaf ...

This file contains 26 pages in PPTX format (144.5 KB). To download "qofiya", click the Telegram button on the left.

Tags: qofiya PPTX 26 pages Free download Telegram