санамаларнинг жанрий табиати

DOC 276.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1404904046_54962.doc санамаларнинг жанрий табиати санамаларнинг айтилиш тартиби. санамалар – шовқин асосида саноқ, ритмида айтиладиган қўшиқлар силсиласи. у ўтмишда ҳам, ҳозир ҳам болалар ўйин фаолиятини бошқариб келаётган фаол ҳодиса. айни замонда, болалар ижодкорлиги намуналари сифатида кенг тарқалган. чиндан ҳам, санамалар кўп вазифали бўлиб, болаларда оҳанг туйғусини тарбиялаш асосида эстетик завқни оширса, ёддан айтиш ёки ёдлашга мўлжалланганлиги билан хотирасини мустаҳкамлайди; оғзаки ижро этилиши туфайли болалар нутқини ривожлантирса, ҳар сўзга амал ва итоат қилишга мажбурият сездириш туфайли сўзнинг ижтимоий қудратини, демакки, сўз ва иш бирлигини, ички интизом туйғусини ҳис қилиш, шу асосда мажбурият ва бурч туйғусини тарбиялашни таъминлайди. энг муҳими, ички интизом туйғуси негизида амал қилувчи ҳаёт низомини ўзлаштиришларига йўл очади. бинобарин, санамалар халқ педагогикасида узоқ замонлар давомида болаларнинг ўз-ўзини тарбиялаш воситаси бўлиб синалган ўйин ва унинг поэтик дебочаси сифатида алоҳида аҳамиятга эга. шу сабабли уларнинг генетик асослари, жанрий белгилари ва чегараларини ойдинлаштирувчи илмий хусусиятларини умумлаштириш зарурияти тобора сезилиб туради. тўғри, рус фольклоршунослигида …

истилоҳ даражасига кўтарила олмаганлигини асослаб берди. қолаверса, у «саноқ» атамасида лингвистик оҳанг устуворлигини акс эттирувчи маъно борлигини, шунингдек, «санаш» ҳам сўзлашув нутқига хослигини таъкидлаб, жанр табиатини тўла-тўкис ифода этувчи «санама» истилоҳини илмий таомилга киритишни таклиф этган эди. бу асосли таклиф бўлганлиги боис илмий атама сифатида фольклоршуносликда истифода этила бошланди. зеро, санама истилоҳи ҳодиса моҳиятини аниқ ва теран акс эттиради . бундан ташқари, у русча-«считалка», туркманча-«санавоч», тожикча-«шумурак», татарча-«санамыш» сингари истилоҳларга тенг муқобил бўла олади. «санама» истилоҳи «сана» – ўзак, буйруқ, феъли ва -ма ясовчи қўшимчаларидан иборат грамматик қисмларнинг ўзаро қўшилувидан ҳосил қилинган. дастлабки қисми буйруқ феъли шаклида бўлса-да, аслида гоҳ ошкора, гоҳ оҳанг замирида, гоҳ маъносиз сўзлар аксида ўйинга алоқадорлик тартибини ифода этишни билдирса, -ма аффикси ўзакка қўшилиб, ҳодиса моҳиятини лўнда ва ихчам, тўла ва теран ифода этувчи истилоҳий маъно касб этган. одатда, ўйинда навбатда қолувчи болаларни аниқлаш вазифасини ўтовчи санамаларни айтиш тартиби ҳам ўзгача. шу сабабли санама ижрочилиги ғоят масъулиятли …

ар, ўйинга раҳна солинганини дарров пайқайдилар. шунинг учун ҳам ўйин дебочасидаги бундай камчиликлар ўйиннинг яхши кайфият билан бошланмаслигидан далолат беради. демак, санама вазифаси ўйинда болалар навбатини белгилашдан иборат бўлибгина қолмай, унинг ижросида оҳанг ва бадииятга эътиборни ҳам жалб этади. санамалар ижросининг бошқа болалар фольклорида фарқли томонларини кўрсатувчи қуйидаги белгилари мавжуд: 1. санаш-ўйинбошининг болаларни навбатга чиқаришда адолатлиликни белгиловчи асосий воситаси. санаш сардорнинг қўл ҳаракати билан айтилаётган санама ритми уйғунлиги асосида амалга оширилади. агар шу уйғунлик тўғри бажарилмаса, ижро билан санаш орасидаги боғлиқликка раҳна солинса, ўйин иштирокчиларида норозилик пайдо бўлади. 2. санама матнида рақам, сўз ва сўқма сўз қатъий вазифа бажаради. поэтик маъно ва хусусият касб этади. ўйинбоши матндаги ҳар бир сўзни баланд овозда, айрича талаффуз этиб саноқда болаларни табиий равишда навбатга чиқара олиши зарур. чунки ижрода ҳар бир сўз (айрим ҳолларда, ҳатто бўғин ҳам) онабошининг нафақат ифодали ўқиш заруриятини талаб этмай, болаларнинг тўғри санаш воситаси вазифасини ҳам бажаради. санаманинг, энг аввало, …

л кулги чиқаришга қаратилган бўлади: авак - дувак, чилдир - чувак. ҳожи - бужи, тамара - гужи. пуф, сен чиқ! санамалар даврада турли ёшдаги ўйинчилар диди ва савиясига мос равишда ўртача овозда шовқин солинган ҳолда ижро этилиши лозим . унда ритм матнга мос келмоғи, ифодавийлик алоҳида мақомга эришган бўлмоғи, пауза ва ижро узвийлигига риоя этилмоғи лозим. санама ижроси бошқа турдаги ўйин муқаддималаридан онабошининг қўл ҳаракатлари билан тўлдирилиб борилиши жиҳатидан ҳам фарқланади. санама айтишнинг маълум мақсад ва вазифалари мавжуд. бу жараённинг асосий талаби қуйидагилардан иборат: 1. онабошининг санама қофиясини ижрода маромига етказа олиши, мисралардаги сўз ва бўғинларни тўғри, меъёрий ритмик туроқларга ажрата олиши, шу асосда саноқ оҳангини юзага келтириб, ишонарли ритмик-композицион бутунликка эриша олиши шарт. 2. санама айтишда ижро оҳанги билан қўл ҳаракатини мослашга эришиш. г.с.виноградов ва f.жаҳонгиров санама айтиш тартибига қисман ёндашганлар. f.жаҳонгиров онабоши ва иштирокчининг ўйин жараёнидаги вазифаларини тўғри эътироф этган. бироқ олим ўйинбошининг «бир, икки, ўн олти» санамасида …

иш сусаяди, ҳатто у ўйинни тарк этиши мумкин. шу ўринда санама айтишнинг ахлоқий-тарбиявий аҳамияти хусусида ҳам тўхталмоқ жоиз. кўпгина тадқиқотларда бу масалага атрофлича муносабат билдирилмаган. бундай тартибнинг ахлоқий аҳамияти шундан иборатки, у болаларни доимо адолатли ва танти бўлишга, шунингдек, кимгадир ён босиш, кимнидир асоссиз равишда навбатга қолдиришга интилиш каби хусусиятларни йўқотиш руҳида тарбиялайди. санама айтиш тартибида санаш оҳанги билан қўл ҳаракатининг мослиги муҳим аҳамиятга эга. шунинг учун ҳам санамада қўл ҳаракати жуда кўп қўлланилади. шу аснода онабошида «дирижёр»лик малакалари шаклланиб боради. бинобарин, қўл ҳаракати иштирокига кўра санама айтиш кўринишлари қуйидагича хилма-хилликка эга: 1. тикка ҳолатда: а) саф тортиб туриб санама айтиш; б) доира ёки ярим доира ҳосил қилиб туриб санама айтиш. 2. ўтирган ҳолатда: а) қаторга тизилиб, ўтириб олиб санама айтиш; б) ўтириб олиб, оёқларни олдинга чўзганча санама айтиш; в) доира ёки ярим доира шаклида тизилиб ўтирганча санама айтиш. тикка ҳолатда саф тортиб туриб санама айтиш кўриниши хусусиятларини г.с.виноградов ҳам …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "санамаларнинг жанрий табиати"

1404904046_54962.doc санамаларнинг жанрий табиати санамаларнинг айтилиш тартиби. санамалар – шовқин асосида саноқ, ритмида айтиладиган қўшиқлар силсиласи. у ўтмишда ҳам, ҳозир ҳам болалар ўйин фаолиятини бошқариб келаётган фаол ҳодиса. айни замонда, болалар ижодкорлиги намуналари сифатида кенг тарқалган. чиндан ҳам, санамалар кўп вазифали бўлиб, болаларда оҳанг туйғусини тарбиялаш асосида эстетик завқни оширса, ёддан айтиш ёки ёдлашга мўлжалланганлиги билан хотирасини мустаҳкамлайди; оғзаки ижро этилиши туфайли болалар нутқини ривожлантирса, ҳар сўзга амал ва итоат қилишга мажбурият сездириш туфайли сўзнинг ижтимоий қудратини, демакки, сўз ва иш бирлигини, ички интизом туйғусини ҳис қилиш, шу асосда мажбурият ва бурч туйғусини тарбиялашни таъминлайди. энг муҳими, ички интизом туйғуси негиз...

DOC format, 276.5 KB. To download "санамаларнинг жанрий табиати", click the Telegram button on the left.

Tags: санамаларнинг жанрий табиати DOC Free download Telegram