зардўзлик санъати

DOC 70,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1404551645_54172.doc зардўзлик санъати зардўзлик — безак санъати тури; амалий санъатнинг зар, (тилла ва кумуш суви юритилган) ип, нозик сим, ипак билан кашта тикиб безак яратадиган соҳаси. туртбурчак чамбаракка (корчупга) ўрнатилган бахмал, шойи, мовут, чарм ва бошқа матоларга зардўзи усулида кашта (гул, нақш, тасвир) тикилади. каштада баъзан металл, тош, шиша мунчоқлар ҳам ишлатилади, турли матолар (бахмал, шойи ва б.)дан қуроқ қилинади. олдиндан тайёрланган (рассомлар томонидан яратилган мужассамот нусхаси кучирилган) ахта қоғозлардан кенг фойдаланилади. матога мустаҳкамланган (тикилган ёки ёпиштирилган) ахта қоғоз зар ип билан бир томонлама қоплаб тикилади (мустахкамловчи чок учун зар ипга мос рангдаги ипдан фойдаланилади), натижада нақшгул юзаси зар иплар билан қопланади, матонинг тескарисида нақш-гул шаклигина ҳосил бўлади. зардўзлар безак яратишда бир неча усулни қўллайдилар: зардўзи заминдўзи ва зардўзи гулдузи, шунингдек биришимдўзи (ипак ишлатилганда), пулакдузи (тугмасимон металл япроқчалар қўлланганда) ва бошқалар. мустахкамловчи ва таҳрир чокларнинг бир неча хилини мохирона қўлланилиши ҳамда уларнинг нақш мужассамоти билан уйғунлашуви зардўзи буюмларга жозиба ва …
2
ри хақида завқ билан ёзади. абдураззоқ самарқандий ўзининг «ҳиндистон сафарномаси» рисоласида шохрух (1442) ҳиндистоннинг калькутта вилояти хукмдори хузурига юборган элчилари орқали унга зардўзи дўппи совға қилгани қайд этилган. восифий ўзининг рисолаларида зардўзлик касби тўғрисида сўз юритган. дарҳақиқат, 15-18-асрларда бухоро, самарқанд, хиротда зардўзлик юксак поғонага кўтарилган. унинг 19-асардаги тараққиёти бухоро билан боғлиқ. бухорода сақланиб келаётган зардўзлик касби узоқ давр мобайнида сайқал топиб, такомиллаша борган. зардўзлик билан, асосан эркаклар шуғулланган (ҳозир аёллар орасида ҳам кенг тарқалган), улар устахоналарга уюшиб ишлашган. 19-аср ўрталари 20-аср бошларида яратилган зардўзи буюмлар (тўн, камзул, чакмон, чалвор, пойабзал, белбоғ, салла, кулоҳ ва жул каби)нинг деярли барчаси амир ва униг оиласи, сарой аёнлари учун тайёрланган, қисман бадавлат хонадонлар буюртмалари ҳам бажарилган. 19-асрнинг 30-60-йиларида зардўзликда акс эттирилган мужассамотлар қанчалик оддий бўлса, каштагуллар ҳам шунчалик равон ва жозибадор бўлган. 19-асрнинг 70-80-йилларида зар ип ёки зар аралаштириб эшилган ипак ип (пушти, тўқ қизил, мовий, яшил)дан фойдаланилган. зардўзнинг зардўзи биришимдўзи номли ўзига хос …
3
ъанавий нақшлар давр рухини ифода этувчи шакллар билан бойитилди. зардўзлар аёлларнинг байрам либослари (кўйлак, нимча, дўппи, камар, кавуш, сумкача), анъанавий буюмлар, эркаклар учун совға тунлар, дўппилар тайёрлай бошладилар. 40-50-йиллар бошида махобатли зардўзи на намоёнлар яратиш сезиларли даражада ривожланди. дастлабки йирик иш навоий театри учун тикилган зардўзи парда бўлди (1947, а.шчусев чизгиси, ҳажмда 7x27 м). рассомларнинг амалий санъат усталари билан ҳамкорлиги ҳамда ижодий изланишлар натижасида янги мужассамотли майда буюмлар, бадиий жиҳатдан қимматли намоёнлар яратилди ва яратилмоқда: «китоба» (1952, н.аминов чизгиси), «пахта» (1955, м.прутская чизгиси), «байрам» (1959, в.столяров ва м.аҳмедова чизгиси), «гириҳ» (1962, в.столяров чизгиси), алишер навоийнинг 525 йиллигига (1968) ва б.га бағишланган намоёнлар зардўзликнинг катта ютуғи бўлди. 90-йилларга келиб зардўзлик кайта тикланди. бухоро, андижон, наманган, фарғона, тошкент, самарқанд, ургут, қарши, жиззах шаҳарлари, сурхондарё вилояти замонавий зардўзлик санъатининг марказлари ҳисобланиб, зардўз усталар (н.аминов, б.жумаев, с.акбарова, т.содиқова, г.бозорова, г.пиримкулова, м.хабибова, г.нуртоева, м.мухиддинова, д.тошева ва б.) чопон, дўппи, нимча каби либослар қаторида мавзули нимоёнлар, …
4
бадиий хунармандлик сохаси: олтин, кумуш, мис қалай каби рангли металлардан зеб-зийнат буюмлари (тақинчоқлар), безак буюмлари ясаш касби. заргарлик безак буюмлари тайёрлашда қўйиш, болғалаб (зарб бериб) ясаш, босма, халлаш (олтин ва кумуш суви юритиш), ўйиб ёки бурттириб нақш ясаш, босма, зигарак совоткори, қолипаки, шабака каби усуллардан кенг фойдаланади. қимматбаҳо тошлар (гавҳар, феруза, дур, ҳақиқ ва б.)га ишлов бериб, заргарлик буюмлари (баргак, бибшак, билагузук, бозубанд, бозгардон, болдоқ, булоқи, бўйинтумор, гажак дуотузи, жевак жига, заркокил, зебигардон, зулф, исирға, кокил, ойболдоқ, осматузи, санчоқ, тавқ тиллабаргак тиллатузи, тиллақош, турунж, узуқ шокила, қашқарболдоқ, халқа каби) лар яратилган. археологик топилмалар заргарлик қадимдан мавжудлигини кўрсатади. қадимий миср, юнонистон, эрон, хитой заргарлари заргарлик буюмлари тайёрлашда маржон, нефрит, қаҳрабо ва бошқалардан кенг фойдаланган. европада, айниқса, роман ва готика даврида (12-15 асрлар) заргарлик санъати юксак поғонага кўтарилган, заргарликнинг янги усул ва услублари вужудга келган. ўзбекистан республикасининг кўпгина музейларида сақланаётган топилмалар республика худудида (юнон-бактрия подшолиги, мил, аввалги 3-2 асрлар; қад. хоразм , …
5
шакли-шамойили ўзгариб «электрик» манзарани юзага келтирди ва баъзи анъаналарнинг буткул йўқолишига олиб келди. ўзбекистан мустақилликка эришгандан сўнг заргарлик санъати жонланди. қимматбаҳо металл материаллардан фойдаланишга имконият яратилди. ижод қилаётган усталар, асосан, 2 йуналишда: махаллий заргарлик (унутилиб бораётган анъаналарни кайта тиклаш) ва анъанавий замонавий услубда заргарлик буюмлар яратиш устида ижод қилмоқдалар. анъанавий заргарлик буюмлари-туморлар, исиргалардан «уч кузача», «ой балдоқ», «ер бидор», «қашқарбалдоқ» ва бошқалар яратилди. усталардан дадамуҳамедовлар сулоласи, г. йўлдошева, р. муҳаметшин, м. нозирхонов, ш. низомов, и. олимов, г. тошева ва бошқалар заргарлик анъаналарини ўрганиш, ривожлантириш ва янги йўналишларни кашф этиш борасида қатор ишларни амалга оширдилар. бухоро, хоразм, сурхондарё ва бошқа заргарлик мактабларининг айрим чизгилари бир-бирига уйғунлаштили, янги замонавий заргарлик буюмлари яратилмоқда. а. улумбекованинг «аёл» (1998), «африка» (1999), «балиқча» (1999), э. гостаевнинг «парвоз» (1998) асарлари, р. муҳаметшин ижодий намуналари («хаёт дарахти», 1993, «тоғ ирмоғи», 2001) ўзининг безакдорлиги, тасвирининг нозиклиги ҳамда халқ санъатининг мумтоз намуналари асосида яратилиши билан фарқланади. хозирги кунда уста-заргарлар билан …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "зардўзлик санъати"

1404551645_54172.doc зардўзлик санъати зардўзлик — безак санъати тури; амалий санъатнинг зар, (тилла ва кумуш суви юритилган) ип, нозик сим, ипак билан кашта тикиб безак яратадиган соҳаси. туртбурчак чамбаракка (корчупга) ўрнатилган бахмал, шойи, мовут, чарм ва бошқа матоларга зардўзи усулида кашта (гул, нақш, тасвир) тикилади. каштада баъзан металл, тош, шиша мунчоқлар ҳам ишлатилади, турли матолар (бахмал, шойи ва б.)дан қуроқ қилинади. олдиндан тайёрланган (рассомлар томонидан яратилган мужассамот нусхаси кучирилган) ахта қоғозлардан кенг фойдаланилади. матога мустаҳкамланган (тикилган ёки ёпиштирилган) ахта қоғоз зар ип билан бир томонлама қоплаб тикилади (мустахкамловчи чок учун зар ипга мос рангдаги ипдан фойдаланилади), натижада нақшгул юзаси зар иплар билан қопланади, матонинг теск...

Формат DOC, 70,0 КБ. Чтобы скачать "зардўзлик санъати", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: зардўзлик санъати DOC Бесплатная загрузка Telegram