дурагайлаш

DOC 123.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1413736342_59736.doc дурагайлаш. тур ичида дурагайлаш аналитик селекция асосида, яъни табиий популяция-маҳаллий навлардан танлаш йўли билан яратилган селекцион навлар кўпинча ўзлари келиб чиққан дастлабки ўсимликларнинг белги ва хусусиятларини сақлайди. уларда юқори ҳосилдорлик, махсулотнинг сифатлилиги, ётиб қолишга ва касалликларга чидамлилик каби хусусиятлар яхши ривожланган бўлмайди. бундай белги ва хусусиятлар мажмуига (комплексига) эга бўлган навларни дурагайлаш йўли билан яратиш мумкин. дурагайлаш деб, ирсияти ҳар хил бўлган икки ёки бир неча организмларни (ўсимликларни) чатиштиришига айтилади. дурагайлаш натижасида вужудга келган организм (ўсимлик) дурагай дейилади. дурагайлаш йўли билан ота-она организмларнинг қимматбахо хусусиятлари бир организмда мужассамлаштирилади ва шу асосда янги шакллар яратилиши мумкин. и.в.мичурин дурагайлашни селекциянинг энг қудратли усули деб ҳисоблаган ва дурагайлаш усули билан мевали, резавор ўсимликларни кўплаб (300дан ортиқ) навларини яратган. ҳозирги замон селекциясида дурагайлаш янги навлар, гетерозисли дурагайлар яратишда асосий усул бўлиб ҳисобланади. дурагайлаш икки хил бўлади – табиий дурагайлаш ва сунъий дурагайлаш. табиий дурагайлаш табиатда кенг тарқалган. табиатда ёнма-ён ўсиб турган ўсимликлар бир-бири …

лгили ва хусусиятли ўсимликларни шаклланишнинг асосида-дурагайлаш ўтказганда, генларнинг жой алмашиши (қайта жуфтланиши) ва трансгрессия рўй беради. ота-она организмлари ўз наслига (дурагайларига) белгиларни эмас, балки наслда ривожланадиган белги ва хусусиятларни назорат қиладиган генларни, шу генлар асосида дурагайда белги ва хусусиятлари шаклланиб ривожланади. масалан, буғдойнинг иккита қилтиқсиз шаклини чатиштирганда дурагайнинг иккинчи бўғинида 1/4 қисми қилтиқли ўсимликлар пайдо бўлиши мумкин. ота-она ўсимликларда қилтиқлик белгилари бўлмаган, лекин уларда шу белгини вужудга келтирадиган рецессив генлари бўлган, натижада дурагай ўсимликлар наслида рецессив гомозиготалар қилтиқларни пайдо бўлишига сабабчи бўлганлар. ўрта узунликдаги бошоқли иккита буғдой ёки арпа навларини чатиштирганда, дурагай наслида узун ёки калта бошоқли ўсимликлар ҳосил бўлиши мумкин. бу янги шаклли ўсимлилар пайдо бўлишининг сабабчиси-трансгрессиядир. трансгрессия-аниқ белгини ҳосил бўлишини таъминлайдиган полимер генларнинг жамланган (қўшилган) ҳолда таъсири, трнсгрессия натижасида дурагайда бир бирини тўлдирадиган генотиплар бирлашади. агар ота-она формаларнинг иккаласида ёки бирида бир вақтда ҳам доминант ҳам рецессив аллел бўлиб, улар қандайдир сон белгисининг яққол намойиш этиш хусусиятига эга …

симликларда шакл пайдо бўлиш жараёнини мақсадга мувофиқ йўналтиришнинг энг муҳим ва асосий йўлидир. дурагай популяцияларнинг ичидан танлаш йўли билан қишлоқ хўжалик экинларининг янги навлари яратилади. дурагайлаш натижасида мураккаб шаклланиш жараёни ўтиб нафақат дастлаб ота-она белгиларнинг қўшилиши (йиғилиши) балки мутлақ янги сифатлар (белги ва хусусиятлар) ривожланиши мумкин. шунинг учун дурагайлаш йўналтирилган шаклланишнинг муҳим усули бўлиб, дурагай популяцияларидан (бошланғич материалдан) керакли қимматли навлар яратиш мумкин. демак дурагайлаш – селекция учун бошланғич материални яратадиган асосий усул бўлиб ҳисобланади. сунъий дурагайлаш одам томонидан чатиштириш орқали ўтказилади. чатиштиришда қабул қилинган ифода ва белгилар қуйидагилар: р – лотинча (parents) – ота-она ўсимликлари. ♀- она ўсимлиги (зухра юлдузининг кўзгуси) ♂- ота ўсимлиги (марс юлдузининг ўқ-ёйи) х- чатиштириш f- дурагай насли (filialis-бола-чақа) селекцияда қўлланадаган чатиштириш оддий ва мураккаб бўлади. оддий чатиштириш деб ота-она ўсимликлари ўртасида бир марта ўтказиладиган чатиштиришга айтилади. чатиштириш учун олинган она ўсимликни “а” ҳарфи, ота ўсимликни “б” ҳарфи билан белгиласак, унда оддий чатиштиришни ♀а х …

тказилиши ёки оддий чатиштириш йўли билан олинган дурагайларни ота-она ўсимликларнинг биронтаси билан қайта чатиштиришга мураккаб чатиштириш дейилади. мураккаб чатиштириш бир неча хил бўлиши мумкин: беккросс чатиштириш. (такрорий мураккаб чатиштириш). оддий чатиштиришдан олинган дурагайни ота-она ўсимликларининг бирортаси билан қайта чатиштиришга беккросс-такрорий мураккаб чатиштириш дейилади. бу қуйидагича ифодаланади: (♀а х ♂б) х ♂а ёки (♀а х ♂б) х ♂б бу ерда қавс ичига олинган (а х б) оддий дурагай. биринчи мисолда оддий дурагай она ўсимлиги сифатида олинган “а” ўсимлиги билан иккинчи ота ўсимлиги сифатида олинган “б” ўсимлиги билан қайта чатиштирилади. бу усул узоқ формаларни дурагайлашда ҳосил қилинган дурагайларини пуштсизлигини бартараф этиш ва дурагайда ота ёки она ўсимлигининг ирсий хусусиятларини кучайтириш мақсадида қўлланади. академик содиқ мирахмедов ғўзанинг серхосил, тезпишар, вилтга чидамли тошкент-1 навини яратишда с-4727 навини мексика ярим ёввойи ғўзаси билан чатиштиради. олинган дурагай вилтга чидамли бўлсада, унинг ҳосилдорлиги ва тола сифати, бошқа белги ва хусусиятлари ёввойи ғўзанинг таъсирида талабга тўла жавоб бермайди. …

атиштирилиб, оддий дурагай олинади, кейин бу дурагай бир неча йил давомида бирин-кетин бошқа дурагай ёки навлар билан чатиштирилади. у қуйидагича бўлиши мумкин. а х б (а х б) х в [(a x <) x в] х г {[a x б) х в] x г} x д ёки (а х б) х (в х г) [(a x б) х (в х г) х д {[(a x б) х (в х г)] x д} x e поғонали чатиштиришда битта дурагай организмда 4-5 ва ундан кўп навнинг ирсий хусусиятларини бирлаштириш мумкин. поғонали мураккаб чатиштириш усулини биринчи бўлиб селекционер олим а.п.шехурдин яратди ва амалда муваффақиятли қўллади. бу усул асосида бахори юмшоқ буғдойнинг лютесценс 53/12, альбидум 43, альбидум 24, саратовская 210, саратовская 29 ва қилтиқсиз қаттиқ буғдойнинг бир неча навлари яратилди. бахори буғдойнинг саратовская 29 нави ўзининг ҳосилдорлиги ва ажойиб технологик сифатлари учун кенг майдонларга тарқалиб 19 млн. гектар ерда экилиб келинди. унинг келиб чиқиши …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "дурагайлаш"

1413736342_59736.doc дурагайлаш. тур ичида дурагайлаш аналитик селекция асосида, яъни табиий популяция-маҳаллий навлардан танлаш йўли билан яратилган селекцион навлар кўпинча ўзлари келиб чиққан дастлабки ўсимликларнинг белги ва хусусиятларини сақлайди. уларда юқори ҳосилдорлик, махсулотнинг сифатлилиги, ётиб қолишга ва касалликларга чидамлилик каби хусусиятлар яхши ривожланган бўлмайди. бундай белги ва хусусиятлар мажмуига (комплексига) эга бўлган навларни дурагайлаш йўли билан яратиш мумкин. дурагайлаш деб, ирсияти ҳар хил бўлган икки ёки бир неча организмларни (ўсимликларни) чатиштиришига айтилади. дурагайлаш натижасида вужудга келган организм (ўсимлик) дурагай дейилади. дурагайлаш йўли билан ота-она организмларнинг қимматбахо хусусиятлари бир организмда мужассамлаштирилади ва шу асосда...

DOC format, 123.0 KB. To download "дурагайлаш", click the Telegram button on the left.

Tags: дурагайлаш DOC Free download Telegram