гетерозис ва ундан селекцияда фойдаланиш

DOC 81,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1413737080_59742.doc гетерозис ва ундан селекцияда фойдаланиш. юқорида кўриб чиқилган селекция усуллари генетик барқарор селекцион материал тайёрлаб, унинг асосида янги навлар яратишга қаратилган эди. уруғчилик жараёнида бу навларнинг ҳамма белги, биологик хусусиятлари, нав тозалиги ва юқори ҳосилдорлиги сақланиб, уруғлари кўпайтирилади ва катта майдонларга экилади. шу билан бирга, охирги ярим асрлардан бери (45-50 йил) қишлоқ хўжалик экинларининг селекцияси принципиал янги асосда олиб борилмоқда. бу йўналишнинг мақсади – ишлаб чиқаришнинг катта майдонларида экиш учун уруғидан бир марта фойдаланиладиган юқори ҳосилли дурагайларнинг биринчи бўғини (ғ1) ишлаб чиқишдир. яъни гетерозис асосида дурагай уруғларидан фойдаланиш. гетерозис деб, дурагайларнинг биринчи бўғини (ғ1) ота-она шаклларига (формаларига) нисбатан юқори ҳосилли ва ҳаётчан бўлишига айтилади. дурагайларнинг ота-она шаклларига нисбатан кучлилигини (ҳаётчанлиги ва юқори ҳосилдорлиги) биринчи бўлиб петербург фанлар академиясининг фахрий аъзоси и.г.кёлрейтер кузатган. у 1760 йилда тамаки ва нос тамаки (махорка)ни чатиштириб олинган турлараро дурагай ҳаётчан, кучли ривожланиб, юқори ҳосилли бўлганлигини кузатиб, ундан (дурагайдан) амалда фойдаланиш йўлини ишлаб чиқишга киришади …
2
терозис селекциясининг ривожланишида америка генетик-олими в.шеллнинг хизмати катта. у 1906 йилда биринчи бўлиб маккажухори ҳосилдорлигини ошириш учун экиннинг дурагайларини экиш масаласини қўйди. в.шелл маккажухорининг мажбуран ўзидан чанглатиб олинган линияларини яратиб, улар ўртасида ўзаро жуфт чатиштириш ўтказган. натижада айрим дурагайлар ҳаётчанлиги ва серхосиллиги билан фақат ота-она линияларидангина эмас, балки бошланғич навлардан ҳам анча устун чиққан. шунга асосланиб у кенг майдонларда мажбурий ўзидан чанглатиб олинган линиялар яратиб, улардан энг яхшиларини ёнма-ён экди. она сифатидаги линия ўсимликларининг руваги қўлда кесиб олиниб, ота сифатидаги линия ўсимликлари чанги билан чангланиш натижасида гетерозисли дурагай уруғлар етиштириш мумкинлигини аниқлаб тавсия этди. гетерозис дурагайларининг кучлилигини кўрсатиш мақсадида в.шелл 1914 йилда гетерозис тушунчасини (терминини) фанга киритади. швед генетиги а.густавссон ўсимликларда учрайдиган гетерозисни учта асосий хилга бўлади. 1. репродуктив гетерозис – бу ўсимликнинг кўпайиш органлари, мева ва уруғларнинг кўп ҳосил бўлиши. 2. соматик гетерозис – организм ўсимликларнинг вегетатив органларининг кучли ривожланиши. 3. адаптив (мосланувчи) гетерозис-ўсимлик ҳаётчанлигининг кучайиши. гетерозис асосида барча …
3
т деб аталади. ўсимликларни инцухтлаш натижасида, уларнинг хосилдорлиги, ўсувчанлиги ва ҳаётчанлиги камайиб боради. бу ходиса депрессия дейилади. бу ходисани биринчи бўлиб шелл кузатган. лекин инцух-линиялар бир-бири билан чатиштирилса, улардан олинган дурагай ҳосилдор, кучли ва ҳаётчан бўлади, яъни гетерозис ходисаси кузатилади. гетерозисдан амалда кенг фойдаланиш масаласи маккажухорида батафсил ва мукаммал ўрганилган. маккажухорининг ишлаб чиқаришда экиладиган гетерозисли дурагайлари қуйидаги типларга бўлинади: 1. линиялараро дурагайлар – улар ўз навбатида: · оддий – (а инцухт линия х б инцухт линия); · уч линияли (а инцухт линия х б инцухт линия) х в инцухт-линия · қўш линиялараро (а инцухт линия х б инцухт линия) х (в инцухт линия х г инцухт линия) · мураккаб линиялараро (а инцухт линия х б инцухт линия) х (в инцухт линия х г инцухт линия) х д инцухт линия 2. нав билан линияаро ёки линия билан наваро а нави х б инцухт линия; а инцухт линия х б нави; 3. …
4
чи йили иккита линия чатиштирилиб, оддий дурагай ҳосил қилинади, иккинчи йили у учинчи линия билан чатиштирилади. (ахб)хв. бундай дурагайнинг биринчиларидан 1976 йил днепровский 98 мв яратилган, ҳозирги вақтда уч линияли дурагайларни экиш кенг тарқалмоқда. а.б.худайқулов ҳам муаллифликда ғаллачилик илмий-тадқиқот институтининг каттақурғон таянч пунктида маккажухорининг уч линияли дурагайини қуйидагича ҳосил қилган: (в-73т х в-84эт) х дкк 18вт қўш линиялараро дурагайлар яратиш учун биринчи йили тўртта ўзидан чанглатилган линия икки жуфт қилиб чатиштирилиб, иккита оддий дурагай ҳосил қилинади ва иккинчи йили бу одий дурагайлар ўзаро чатиштирилади ва натижада қўш линиялараро дурагай яратилади. 1 йил ахб ва вхг 2 йил (ахб) х (вхг) қўш линиялараро дурагай оддий дурагай оддий дурагай бундай дурагайлар ишлаб чиқаришда кўп тарқалган. улар одатдаги навларга нисбатан 25-35% кўп ва арзон ҳосил беради. булар: вир-42, вир-156, вир-338, краснодарский-5, днепровский-90т ва бошқалар. вир-42 дурагайи икки оддий дурагайни чатиштиришдан ҳосил қилинади: слава (вир-44 х вир-38) х светоч (вир-40 х вир-43) бунда слава …
5
ади. 2. нав билан линиялараро ёки линия билан наваро дурагайлар. буковинский 3 ва днепровский 247 нав билан линиялараро дурагайи, днепровский 56 эса линия билан наваро дурагайи. бу дурагайлар кенг тарқалиб экилиб келинган. 3. навлараро дурагайлар. улар навларга нисбатан одатда 10-15% кўп ҳосил беради ва экиш қимматга тушмайди. аммо қўшимча ҳосил кам бўлганлиги учун бундай дурагайлар ишлаб чиқаришга жорий этилмаган. 4. дурагай популяциялар ёки синтетик навлар. бир-бирига мос келадиган бир неча линия, нав ёки дурагайларнинг ўзаро эркин чангланиши натижасида олинадиган дурагайлар дурагай популяция ёки синтетик навлар деб аталади. бундай дурагайлар бир неча йил экилганда ҳам ҳосилдорлиги пасаймайди. дурагай популяциялар ҳосили оддий навларга нисбатан юқори бўлса ҳам, энг яхши линиялараро дурагайларга нисбатан пастроқдир. бу линияларнинг афзаллиги шундан иборатки, уларни уруғини етиштириш анча осон, оддий ва арзон. бир марта хўжаликларга берган дурагай уруғини бир неча йиллар давомида экиб фойдаланиш мумкин. бу хусусият бўйича дурагай популяциялар навларга ўхшайди, шунинг учун улар синтетик навлар деб …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "гетерозис ва ундан селекцияда фойдаланиш"

1413737080_59742.doc гетерозис ва ундан селекцияда фойдаланиш. юқорида кўриб чиқилган селекция усуллари генетик барқарор селекцион материал тайёрлаб, унинг асосида янги навлар яратишга қаратилган эди. уруғчилик жараёнида бу навларнинг ҳамма белги, биологик хусусиятлари, нав тозалиги ва юқори ҳосилдорлиги сақланиб, уруғлари кўпайтирилади ва катта майдонларга экилади. шу билан бирга, охирги ярим асрлардан бери (45-50 йил) қишлоқ хўжалик экинларининг селекцияси принципиал янги асосда олиб борилмоқда. бу йўналишнинг мақсади – ишлаб чиқаришнинг катта майдонларида экиш учун уруғидан бир марта фойдаланиладиган юқори ҳосилли дурагайларнинг биринчи бўғини (ғ1) ишлаб чиқишдир. яъни гетерозис асосида дурагай уруғларидан фойдаланиш. гетерозис деб, дурагайларнинг биринчи бўғини (ғ1) ота-она шаклларига ...

Формат DOC, 81,0 КБ. Чтобы скачать "гетерозис ва ундан селекцияда фойдаланиш", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: гетерозис ва ундан селекцияда ф… DOC Бесплатная загрузка Telegram