усимликлар селекциясида полиплоидия ва гаплоидиядан фойдаланиш

DOC 66.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1413648119_59704.doc ўсимликлар селекциясида полиплоидия ва гаплоидиядан фойдаланиш. ҳар бир тур ўсимликларга хос бўлган хужайра ядросининг таркибидаги хромосомаларининг сони аниқ миқдорда бўлади. хромосомаларнинг миқдорини ўзгарувчанлиги, ўсимликлар эволюциясида муҳим ролни ўйнаган. ёввойи ва маданий ўсимликларнинг хромосомалар таркибини ўрганиб чиққанда кўпчилик қишлоқ хўжалик ўсимликлар полиплоид эканлиги аниқланган. булардан – донли экинлар, мевали, резавор, цитрус, техника ва бошқа экинлардир. академик п.м.жуковскийнинг тасвирий иборасича, инсоният кўпинча полиплоидлар махсулотини истеъмол қилади. масалан, полиплоид маданий ўсимликлардан: сули (2п=42), картошка (2п=48), ўрта толали ва узун толали ғўза (2п=52), тамаки (2п=48) ва бошқалар. аммо айрим экинларда полиплоид турлари учрамайди (масалан жавдарда (2п=14), арпада (2п=14) буларда фақат диплоид ўсимликлар (тур) мавжуд. ҳар хил полиплоидлилигига эга бўлган маданий ўсимликларда хромосом сони кўпроқ бўлган турларининг махсулдорлиги юқорироқ бўлади. масалан, гексаплоид юмшоқ буғдой – энг юқори ҳосилли ва ер юзида кўп тарқалган буғдой тури. бу экиннинг (буғдойнинг) жахон умумий майдонининг 4/5 қисми юмшоқ буғдойга тўғри келади. қаттиқ буғдойга (2п=28) буғдой экинининг умумий майдоннинг …
2
рали ортиб бориш ходисасига айтилади. одатда ўсимлик тана (соматик) хужайраларида хромосомаларнинг асосий миқдори – гаплоид (n)га нисбатан икки хисса кўп бўлади. бундай шакллар диплоид (2n) деб аталади. ўсимликларнинг жинсий кўпайиш жараёнида диплоид хромосомали организмнинг гулидаги жинсий органларида урғочи гаметаси гаплоид (n) хромосомалар сонига эга ва эркак гаметаси ҳам гаплоид (n) хромосомалар тўпламига эга. уруғланиш жараёнида гаплоид гаметалар (n) қўшилиб диплоид зиготасини ҳосил қилади, зиготадан ҳосил бўлган уруғ ва уруғидан униб чиққан ўсимлик яна диплоид ҳолатида бўлади. урғочи гамета n + эркак гамета n зигота 2n агар ўсимлик ҳужайраларида хромосомаларнинг асосий миқдори икки хиссадан ортиқ бўлса, улар полиплоид ўсимлик деб хисобланади. хужайрадаги хромосомалар миқдори диплоид йиғиндисидан икки марта ортиқ бўлган турларни – тетраплоид деб аталади, асосий йиғинди олти марта такрорланганда турлар-гексаплоид дейилади. полиплоидия натижасида ўсимликларнинг белги ва хусусиятларини ўзгариши аниқлангандан кейин селекцияда янги навларни ва дурагайларни хосил қилиниши бошланди ва керакли полиплоид шаклларни яратишнинг самарали усуллари ишлаб чиқилди. полиплоид формаларини сунъий …
3
ромосомалар асосида) бирикиши туфайли ҳосил бўладиган полиплоидлар автополиплоидлар дейилади. ўсимлик турининг асосий хромосомалар тўплами n-гаплоид, унинг икки карра кўпайгани 2n-диплоид, уч карраси – 3n-триплоид, тўрт карраси 4n-тетраплоид, беш карраси 5n-пентаплоид, олти карраси 6n-гексаплоид, саккиз карраси 8n-октоплоид, кабилар автополиплоидлардир. уларнинг гекомлари бир хил ва хромосомалари ўхшаш бўлади. дастлаб организмнинг геноми гаплоид “а” бўлса, диплоиди “аа” бўлади, ҳосил бўлган полиплоидлар: триплоид “ааа”, тетроплоид “аааа” бўлади. автополиплоидия табиатда мутация сифатида вужудга келади ва ўзидан чангланадиган ҳамда вегетатив йўл билан кўпаядиган ўсимликларда яхши сақланади. автополиплоидлар диплоид (нормал) ўсимликларга нисбатан катта: бўйчан, барги ва меваси (уруғи ҳам) йирик бўлади. бу ўзгарувчанлик биринчи навбатда хужайралар ва тўқималарнинг катталашиши билан исботланади. демак, автополиплоидия натижасида ўсимликларнинг белги ва хусусиятлари ўзгаради, бу ходиса селекцияда янги навлар яратишда фойдаланилади. шу асосда триплоид қанд лавлаги яратилган. бунинг учун дастлаб диплоид қанд лавлагининг (2n=18) уруғи колхициннинг 0,2% сувдаги эритмасида ивитилиб экилади. колхицин таъсири остида хромосомалар сони икки баробар кўпаяди ва (4n=36) тетраплоид …
4
нг кубанский полигибрид, а.н.лутков рахбарлигида яратилган белоцерковский полигибрид 1, белоцерковский полигибрид 2 ҳамда қирғиз 18 каби триплоид дурагайлари кенг майдонларда экилмоқда. япония генетиги ва селекционери г.кихара тарвузнинг диплоиди билан тетраплоидини чатиштириб, шу экиннинг уруғсиз триплоидини яратди: диплоид тарвуз 2n=22 колхицин 4n=44 тетраплоид 4n=44 х 2n=22 3n=33 триплоид 2n=22 n=11 2n+n=3n тарвузнинг триплоиди истеъмол учун жуда қулай, уруғсиз ва таркибида қанд моддасини кўпроқ сақлайди. лавлагининг триплоиди ҳам тарвузнинг триплоиди стерил-пуштсиз. улар уруғ ҳосил қилмайди, шунинг учун бу триплоид навларнинг уруғи хар йили махсус уруғчилик усуллари билан тайёрланади. уруғсиз триплоид тарвузлар япония, ақшда ҳамда хитойда экилмоқда. ҳозирги вақтда триплоид уруғсиз тарвузни уруғини етиштириш хитойда кенг равишда ривожланиб, триплоид тарвуз уруғининг кўп мамлакатларга тарқатиб келмоқда. жавдарнинг биринчи тетраплоид стил нави швецияда 1951 йилда хосил қилинган. унинг дони йирик ва яхши сифатлидир. кейинчалик германияда тетра-петкус, белоруссияда – белта, полесская тетра, украинская тетра, старт тетраплоид навлари яратилган. академик н.цицин жавдарнинг бошоғи шохланувчан юқори махсулдор тетраплоидини …
5
авв)- амфидиплоид ҳосил бўлади. агар бир тур (туркумнинг) геноми аа-2n=42 хромосомали бўлса, иккинчининг геноми вв-2n=14 хромосома бўлса уларни чатиштириш натижасида ав(2n=28) дурагайи ҳосил бўлади. аа х вв ав колхицин аавв 2n=42 2n=14 28 хр. 28+28=56хр. n=21 n=7 2n бу дурагайнинг уруғига колхицин таъсир қилинса хромосомалар сони икки баробар ошади 28+28=56 ва икки туркумнинг геномлари қўшилади. аавв-56 хромосомали амфидиплоид ҳосил бўлади. бу янги амфидиплоид таркибида-42 хромосомаси буғдойники, 14 хромосомаси-жавдарникидир. демак, амфидиплоидларда хромосомалар сони иккала диплоид турларнинг (ўсимликларнинг) йиғиндисига тенг. виктор евграфович писарев 1972 йилда юмшоқ буғдой билан жавдарни чатиштириб, 56 хромосомали амфидиплоид-тритикалени яратди. юмшоқ буғдой 2n=42 х жавдар 2n=14 дурагай 2п=28 n=21 n=7 (б21+ж7)=28 колхицин таъсир этиб хромосомалар сони икки баробар ошади. натижада 2n=28х2 2n=56 хромосомали тритикале (буғдой билан жавдар диплоид хромосомалари қўшилган). ҳосил қилинган тритикале ўсимлиги тез ва кучли ўсади, у йирик бошоқли, касалликларга ва совуққа чидамли, донида 19-23% оқсил ва кўп миқдорда лизин аминокислотаси мавжуд. украина ўсимликшунослик, селекция ва …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "усимликлар селекциясида полиплоидия ва гаплоидиядан фойдаланиш"

1413648119_59704.doc ўсимликлар селекциясида полиплоидия ва гаплоидиядан фойдаланиш. ҳар бир тур ўсимликларга хос бўлган хужайра ядросининг таркибидаги хромосомаларининг сони аниқ миқдорда бўлади. хромосомаларнинг миқдорини ўзгарувчанлиги, ўсимликлар эволюциясида муҳим ролни ўйнаган. ёввойи ва маданий ўсимликларнинг хромосомалар таркибини ўрганиб чиққанда кўпчилик қишлоқ хўжалик ўсимликлар полиплоид эканлиги аниқланган. булардан – донли экинлар, мевали, резавор, цитрус, техника ва бошқа экинлардир. академик п.м.жуковскийнинг тасвирий иборасича, инсоният кўпинча полиплоидлар махсулотини истеъмол қилади. масалан, полиплоид маданий ўсимликлардан: сули (2п=42), картошка (2п=48), ўрта толали ва узун толали ғўза (2п=52), тамаки (2п=48) ва бошқалар. аммо айрим экинларда полиплоид турлари учрамайд...

DOC format, 66.5 KB. To download "усимликлар селекциясида полиплоидия ва гаплоидиядан фойдаланиш", click the Telegram button on the left.