нав хакида тушунча. бошлангич материал тугрисида таълимот

DOC 157,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1413650545_59723.doc нав ҳақида тушунча. бошланғич материал тўғрисида таълимот қишлоқ хўжалик экинларидан ҳар йили юқори ва сифатли ҳосил олиб, аҳолини эртаги ёки йил давомида мўл-кўл озиқ-овқат маҳсулотлари, саноатни эса хом ашё билан етарли даражада таъминлашда муайян шароитнинг деҳқончилик талабларига мос келадиган серҳосил нав (дурагай)лар яратиш ҳамда уларни хўжаликларга кенг жорий этиш катта роль ўйнайди. чунки нав экинларни ўстириш технологиясининг асосий элементларидан бири бўлиб ҳисобланади. шунинг учун республика ҳукумати қишлоқ хўжалик экинларининг янги нав (дурагай) ларни яратиш, катта майдонларда жорий этиш учун селекция ва уруғчилик ишларини тубдан яхшилашга алохида эътибор бериб келмоқда. ҳозирги замон қишлоқ хўжалик ишлаб чиқаришда экинларнинг навларига нисбатан қуйидаги асосий талаблар қўйилади: - ҳар йили мунтазам юқори ҳосил бериш; - ўсиш шароитининг ноқулайликларига, касаллик, зарарку-нандаларга чидамли бўлиши; - экинни механизмлар воситасида етиштириш ва ҳосилни йиғиштиришни механизациялаштиришга имконият яратиш; - маҳсулоти юқори сифатли бўлиши; - пластик (мосланувчанлик) қобилиятига эга бўлиши; - нав интенсив типида, яъни қулай агротехника шароитларида ўсимликларнинг кучи …

нгабоқар пистасининг пўчоғида қаттиқ (панцерли) ҳужайралар қаватининг бўлиши, ғўза баргининг қалин тукли ёки поясининг қалин пўстли бўлиши. 4. экинни механизмлар воситасида етиштириш ва ҳосилни йиғиб-териб олишни механизациялашга имкон берувчи белгилар: ўсимлик поясини етиб қолмаслиги (пакана ёки бақувват бўлиши); бошоқча ва гул қобиқларининг қаттиқ бўлиши ғалла (дон) экинларида дон тўкилиши ва янчилиш даражасини белгилайди; картошка туганакларининг уяда тўп бўлиб ва тупроқнинг юза қисмида жойланиши каби белги ва хусусиятлари. 5. ҳосил-маҳсулот сифатини ифодалайдиган: дон мағзининг шишасимонлиги, оқсилнинг миқдори, клейковинанинг миқдори ва сифати, доннинг ун чиқиш ва нон ёпишни таъминлайдиган хусусиятлар, ғўза (пахта) толасининг узунлиги, пишиқлиги ва чигитдан ажралувчанлиги, ем-хашак ўтларда озиқа моддалар, витаминлар, минерал тузларнинг миқдори, картошка туганагида крахмал, оқсил, витаминлар ва микроэлементларнинг миқдори ва ҳоказо. 6. навларнинг пластиклиги (мослашувчанлиги) ва интенсив типдалигини ифодалайдиган: ривожланиш даражаси, барг юзасининг сатхи (фотосинтетик имконияти), ҳосил тўплаш қобилияти ва бошқалар. навларнинг пластиклиги уларнинг ҳам қулай ҳам ноқулай шароитларига биологик мослашиб, тегишли, тўғри агротехника қўлланилганда мўл ҳосил …

дда (примитив) усулларини қўллаш натижасида яратилган ўсимликлар группасига айтилади. экинларнинг маҳаллий навлари ҳалқ селекциясининг маҳсулидир. улар маҳаллий шароитларига ва қўлланадиган парваришларига мослашган бўлиб, мавжуд маҳаллий ноқулай шароитлари қишга, совуққа, қурғоқчиликка, тарқалган касаллик, ҳашаротларга чидамли бўлиб шаклланган. масалан бахори буғдойнинг қурғоқчиликка чидамли полтавка, гирка, русак, улька, черноуска, гарновка, қишга ўта чидамли ва доннинг сифати яхши бўлган кузги буғдойнинг крымка, сандомирка, высоколитовка маҳаллий навлари. ўрта осиё, жумладан ўзбекистон шароитида ҳам кўп экинларнинг, буғдой, арпа, жўхори, қовун, тарвуз, сабзавот экинлари, беда, ток (узум) мевали дарахтлар ва бошқаларнинг кўп миқдорда маҳаллий навлари шаклланиб, ҳосил қилинган, айримларининг аҳамияти катта бўлиб, ҳозиргача экилиб келинмоқда. айрим экинларнинг маҳаллий навлари тўғрисида ўтган дарсда айтиб ўтилган эди. маҳаллий навларнинг ўсимликлари ташқи кўриниши бўйича ўхшаш бўлишига қарамай хўжалик-биологик белгилари бўйича ҳар хилдир. улар кўпинча популяциялардан иборат бўлиб, шунинг учун янги селекцион навлар яратишда қимматли бошланғич материал сифатида кенг фойдаланилади. шундай қилиб маҳаллий навларни икки томонлама аҳамиятга эга эканлигини кўрамиз. биринчидан …

пасидир. яратилиш усулларига қараб селекцион навлар популяция, линияли, клонли, дурагай ва мутант навларга бўлинади. популяция навлари деб ўзидан ёки четдан чангланувчи ўсимликларнинг оммавий танлаш йўли билан яратилган навларга айтилади. популяция сўзи – иогансен таклифи билан киритилган бўлиб, ирсиятлари билан бир-биридан фарқ қиладиган индивид (айрим) ўсимликлар аралашмасига айтилади. популяция навларининг ўсимликлари ирсий жиҳатдан бир хил эмас. ўзидан чангланувчи экинлар популяция навларининг ўсимликлари морфологик ва хўжалик-биологик хусусиятлари бўйича ҳар хил бўлади (улар гомозигота линиялардан иборат). четдан чангланувчи экинлар популяция навлари ўсимликлари доимо четдан чангланиб туришига қарамасдан уларнинг белги ва хусусиятлари бир текис бўлади. ўзидан чангланувчи ва четдан чангланувчи ўсимликларнинг ҳамма маҳаллий навлари – популяция навларидир. (буғдойнинг полтавка, чирка, улька, қизил буғдой, оқ буғдой, қора қилтиқ, жухорининг чиллаки, олти ойлик ва бошқа маҳаллий навлари). линияли навлар деб ўзидан чангланувчи экинларнинг ўсимликларини якка танлаш йўли билан яратилган навларга айтилади. селекцияда “линия” сўзи ишлатилиб, - линия деб битта ўзидан чангланувчи ўсимликнинг наслига (авлодига) айтилади. линияли …

ган битта ўсимликнинг авлоди бўлиб, бир-бирига ўхшаш ўсимликлар группасидан иборат. картошканинг скороспелка 1, зазерский, майконский навлари – клон навларидир. дурагай навлари – дурагайлаш ва дурагай популяцияларидан танлаш йўли билан яратилган навлар. дурагай навларнинг бир текислиги линияли навларга нисбатан камроқ, шунинг учун уларда қайта танлаш ўтказилиб, улар асосида янги навлар яратиш мумкин. районлаштирилган (давлат реестрига киритилган) навларнинг аксарияти дурагай навларидир. кузги буғдойнинг безостая 1, прибой, одесская безостая, донская безостая, одесская 51, шердор, улуғбек-600, бахори буғдойнинг саратовская 29, саратовская 46, ғўзанинг тошкент 1, с-6037, оқ олтин, юлдуз, оқдарё-5, оқдарй-6, картошканинг белорусский ранний, детскосельский, невский, зарафшон навлари. мутант навлари деб сунъий мутагенез йўли билан ирсияти ўзгарилган ўсимликлардан якка танлаш йўли билан яратилган навларга айтилади. буғдойнинг новосибирская 67, арпанинг минский, ғўзанинг мутант-1, ан-407, ан-402 навлари мутант навларидир. полиплоид навлари – сунъий полиплоидия усуллари билан ўсимликлар хужайраларидаги хромосомалар сонини ўзгартириб янги белги ва хусусиятли ўсимликлар ҳосил қилиб танлаш асосида яратилган навлар. тритикале экини ва унинг …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "нав хакида тушунча. бошлангич материал тугрисида таълимот"

1413650545_59723.doc нав ҳақида тушунча. бошланғич материал тўғрисида таълимот қишлоқ хўжалик экинларидан ҳар йили юқори ва сифатли ҳосил олиб, аҳолини эртаги ёки йил давомида мўл-кўл озиқ-овқат маҳсулотлари, саноатни эса хом ашё билан етарли даражада таъминлашда муайян шароитнинг деҳқончилик талабларига мос келадиган серҳосил нав (дурагай)лар яратиш ҳамда уларни хўжаликларга кенг жорий этиш катта роль ўйнайди. чунки нав экинларни ўстириш технологиясининг асосий элементларидан бири бўлиб ҳисобланади. шунинг учун республика ҳукумати қишлоқ хўжалик экинларининг янги нав (дурагай) ларни яратиш, катта майдонларда жорий этиш учун селекция ва уруғчилик ишларини тубдан яхшилашга алохида эътибор бериб келмоқда. ҳозирги замон қишлоқ хўжалик ишлаб чиқаришда экинларнинг навларига нисбатан қуйидаги ас...

Формат DOC, 157,0 КБ. Чтобы скачать "нав хакида тушунча. бошлангич материал тугрисида таълимот", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: нав хакида тушунча. бошлангич м… DOC Бесплатная загрузка Telegram