tuproqlarning evolyutsiyasi muammoalari

DOC 62,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1404472562_53685.doc tuproqlarning evolyutsiyasi muammoalari rеja: 1. evolyutsion rivojlanish. 2. tuproq evolyutsiyasi. 3. sug’oriladigan yerlarda tuproq evolyutsiyasi muammolari. 4. bo’z voha tuproqlarida evolyutsion jarayonlarning o’tishi. tayanch tushunchalar: tuproq evolyutsiyasi, evolyutsion rivojlanish sug’oriladigan tuproqlardagi evolyutsion rivojlanish. birlamchi yoki dastlabki bosqichda tuproqlarda genetik gorizontlar, tizimi, ularning rejimlari va nihoyat tabiiy unumdorligi shakllana boshlaydi. keyinchalik, tuproq tuproq paydo bo’lishi jarayoni rivojlanishi tufayli, agar ekologik o’xgarmas bo’lib tursa, tuproq rivojlanishi yetuk bosqichga o’tadi. bunda har bir tuproq tipi aniq genotipik gorizontlardan iborat to’la profil, shuning tabiiy unumdorlikning barqaror ma‘lum darajasi xos bo’ladi. ekologik sharoitning o’zgarishi tuproqni evolyutsion rivojlanish bosqichiga o’tkazadi va u tuproq profilida genetik gorizontlarning, uning xossa, xususiyatlari, demak tabiiy unumdorlik darajasi o’zgarishiga olib keladi. shunga muvofiq tuproqning xossalarini ham uch guruhga ajratish mumkin: 1) tuproq paydo bo’lishi jarayonida ona jinslardan meros bo’lib o’tgan- “qoldiq” xususiyatlar; 2) ekologik muhit birday turgan paytda tuproq rivojlanishida yuzaga kelgan xususiyatlar; 3) evolyutsiya jarayonida tuproq rivojlanishining o’tgan bosqichlaridan …

rlar, tuproqshunoslik fanining rivojlanishiga katta hissa qo’shgan a.a.rode (1948), v.r.vilyams (1954), ishlari natijalariga asoslangan. tuproq - bu dinamik tizimdir. bu tizimning tarkibi va xossalari uzluksiz davom etadigan o’zgarishlarga uchraydi, ammo bularning tezligi va xarakteri har xil bo’lishi mumkin. mazkur o’zgarishlar tuproq bilan uni o’rab olgan atrof-muhit o’rtasida moddalar va energiya almashinuvining natijasidir. uzgarish jarayonlari vaqtinchalik, kunlik, oylik, yillik bo’lishi mumkin. bu o’zgarishlarning o’lchovi unchalik katta bo’lmaydi. shuning uchun ham ular ko’pincha sezilmaydi, uzoq yillar davomida to’plana borib, ko’z bilan ko’rib, tuproqni o’rganadigan zamonaviy usullar bilan xarakterlashga imkon yaratiladi. ayrim jarayonlar shu darajaga yetadiki, biz ularni hisobga oladigan bo’lsak, tuproqning oldingi nomini o’zgartirishga to’g’ri keladi. chunki tuproqning oldingi nomi shu kunda u ega bo’lgan xossa va xususiyatlarga to’g’ri kelmaydi. har qanday tuproq paydo bo’lishi jarayonida tog’ jinslaridan yetuk rivojlangan tuproqqa aylanish vaqtida har xil rivojlanish davrini bosib o’tadi. shu davrda ularning tarkibi, xossalari, energetik holati o’zgaradi. ana shu jarayonlarning yig’indisi tuproq …

at tirik organizmlargina tuproqdagi organik moddalarning manbaidirlar. lekin ular iqlim sharoiti, ya‘ni namlik va quyoshga bog’liq. shuningdek, boshqa omillarning ham tuproq paydo bo’lish jarayonida tutgan muhim o’rni bor. fikrimizni mamlakatimiz hududlarida rivojlangan tuproqlar misolida oydinlashtirish maqsadga muvofiqdir. amudaryo havzasi 60-yillardan boshlab daryo suvining yerlarni sug’orish maqsadida keng ko’lamda ishlatilishi natijasida orol dengiziga kelib tushayotgan suv miqdori keskin kamaydi. bu o’z navbatida, amudaryo quyi omili hududlarida umumiy ekologik holatning yoniga faol ta‘sir ko’rsatayotgan sizot suvlari sathining pasayishiga sabab bo’ldi. bu yerda rivojlangan to’la profilli tuproq tiplari, tipchalari boshqa genetik tipcha va tiplarga o’ta boshladi. daryo sohillarida rivojlangan botqoq tuproqlar tipi botqoq o’tloqi tipchasi, ular o’z navbatida o’tloi tuproq tipiga o’tishi kuzatilmoqda. umuman bu yerdagi tuproqlar evolyutsiyasini quyidagicha tasavvur etish mumkin: botqoq tuproqlar-botqoq o’tloqi-o’tloqi-sahro avtomorf tuproqlari. sahro avtomorf tuproqlarning qaysi tipi rivojlanishi; ular hosil bo’layotgan o’tmishdagi tuproqlarning granulometrik tarkibiga bog’liq. agar o’tmishda paydo bo’lgan tuproqlar granulometrik tarkibiga ko’ra yengil bo’lsalar qumli sahro …

biri quruq iqlim zonalarida uni sug’orishdir. sug’orish jarayoni vohalarda tuproqlarning tabiiy rivojlanishi va evolyutsiyasini to’xtatib, yangi tuproq hosil bo’lish jarayonini boshlab beradi. bu tabiiy jarayonlardan farqli o’laroq, sezilarli darajada inson faoliyati bilan mustahkam bog’liq. bu yerda inson faoliyati tabiiy tuproq hosil bo’lish jarayoniga qo’shiladi va u bilan chirmashib ketadi. o’rta osiyo shu jumladan, o’zbekiston vohalarida sug’orish ta‘sirida tabiiy tuproqlardan farqli o’laroq, yangi voha tuproqlar hosil bo’ladi. agar mu‘tadil iqlim sharoitlarida (masalan, qora tuproq) sug’orish jarayoni faqatgina tabiiy miqdoriga biroz qo’shimcha bo’lsa, o’zbekistonda o’simlikka beriladigan suv o’rtacha yillik yog’in miqdoridan bir necha barobar ko’p. sug’orish jarayonida tuproqqa tushgan bunday suv miqdori yangi irrigatsion suv tartibi tipini bunyodga keltiradi. buning asosiy farqi a.a.rodening fikricha, vegetatsiya davrida tuproq va tuproq ostki qatlamining bir necha bor namlanishidir. toshkent va samarqand vohalari bo’z tuproqlarda o’tkazilgan kuzatuvlarimiz shuni ko’rsatdiki, sug’orish, ayniqsa, keragidan ortiq sug’orish natijasida tuproq qatlami namlanibgina qolmay, balki suvlar tuproq va tuproq osti qatlamlarini …

ketadi. bu zarrachalarning kimyoviy tarkibi daryolarning suv olish havzalaridagi tuproq-gruntlar bilan bog’liq va yil davomida daryoning har xil qismida o’zgarib turadi. biz ularning tartibi, xossalari to’g’risida mukammal to’xtalib o’tmaymiz. bu alohida o’rganilishi kerak bo’lgan mavzu. shuni ko’rsatishimiz kerakki, ana shu zarrachalar sug’orish ta‘sirida, suv miqdori bilan bog’liq holda dalalarga oqib kelib yotqiziladi. v.a.molodtsov (1958), hisoblariga qaraganda, qattiq zarrachalarning 22,6-40 % i dalaga yetib kelmasdan ariqlarda qolib ketadi. +olgan qismi hisobiga dalaga 10,8-17,9 tonna qattiq zarrachalar olib kelinadi. bu esa yer ustida 0,8-1,3 mm qalinlikdagi qatlamni tashkil etadi. shunday qilib, 250-300 yil davomida 30 smli yangi haydalma qatlam hosil bo’lishi mumkin. bu qatlamning hamma xususiyatlari irrigatsiya yotqiziqlari sifati bilan to’la bog’liq. inson yerlardan foydalanishi bilan bog’liq faoliyatida uni maqsadga muvofiq o’zgartirishga harakat qiladi. sug’oriladigan yerlarda eng ko’p tarqalgan dehqonchilik majmui unsurlaridan biri-mineral o’g’itlar bo’lmagan paytda zarrachalar ariqdan chiqazilib, o’g’it sifatida solingan. s.k.kondratov (1916) ma‘lumotlariga qaraganda, bir gektar yerga ariqdan chiqqan zarrachalar …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tuproqlarning evolyutsiyasi muammoalari"

1404472562_53685.doc tuproqlarning evolyutsiyasi muammoalari rеja: 1. evolyutsion rivojlanish. 2. tuproq evolyutsiyasi. 3. sug’oriladigan yerlarda tuproq evolyutsiyasi muammolari. 4. bo’z voha tuproqlarida evolyutsion jarayonlarning o’tishi. tayanch tushunchalar: tuproq evolyutsiyasi, evolyutsion rivojlanish sug’oriladigan tuproqlardagi evolyutsion rivojlanish. birlamchi yoki dastlabki bosqichda tuproqlarda genetik gorizontlar, tizimi, ularning rejimlari va nihoyat tabiiy unumdorligi shakllana boshlaydi. keyinchalik, tuproq tuproq paydo bo’lishi jarayoni rivojlanishi tufayli, agar ekologik o’xgarmas bo’lib tursa, tuproq rivojlanishi yetuk bosqichga o’tadi. bunda har bir tuproq tipi aniq genotipik gorizontlardan iborat to’la profil, shuning tabiiy unumdorlikning barqaror ma‘lum darajasi xos...

Формат DOC, 62,0 КБ. Чтобы скачать "tuproqlarning evolyutsiyasi muammoalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tuproqlarning evolyutsiyasi mua… DOC Бесплатная загрузка Telegram