gyеnyеtik tuproqshunoslik muammolari fan sifatida

DOC 104,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1404472702_53688.doc gyеnyеtik tuproqshunoslik muammolari fan sifatida rеja: 1. kirish. 2. tuproq paydo qiluvchi omillar. 3. tuproq paydo qiluvchi ona jismlar. 4. iqlim-tuproq paydo qiluvchi omil. 5. tuproq paydo bo’lishida biologik omillarning roli. 6. tuproq paydo bo’lishida relefning roli. 7. tuproq yoshi-inson faoliyatining tuproq paydo bo’lishidagi roli. tayanch tushunchalar: tuproq paydo qiluvchi omillar, tog’ jinslar, ona jins, biologik omil, relef, tuproq yoshi, inson faoliyati. agar yerdagi hamma tabiiy jismlarni tasniflab, tirik (yashovchi organizmlar) va o’lik (tog’ jinslari va mineral, magma) kabi guruhlarga ajratadigan bo’lsak, ular orasida tuproq alohida o’rin tutadi. chunki tuproq akad.v.i.vernadskiy ta‘biri bilan aytganda tabiatning biokos jismidir. tuproq letosfera, gidrosfera va atmosfera qobig’i chegaralarida joylashgan bo’lib, bevosita ularning ta‘siri natijasida vujudga keladi va yer yuzasini qoplab oladi. tuproq qator funktsiyalarga ega va inson hayotida muhim rol o’ynaydi. eng avvalo insonning tabiiy yashash muhitida inson tuproqdan oziq-ovqatlarni yetishtiradi. ya‘ni qishloq xo’jaligi ishlab chiqarishning asosiy vositasi bo’lib xizmat qiladi. tuproqning paydo …

jarayoniga inson katta ta‘sir ko’rsata boshlaydi. natijada tabiiy tana o’rniga madaniy-tabiiy tana yuzaga keladi. ularning rivojlanish qonuniyatlari va unumdorlik darajasi tabiiy tuproqdan farq qiladi. shuning uchun ham, biz ularning paydo bo’lish jarayonlari, tasnifi va evoltsiya jarayonlariga alohida e‘tibor beramiz. xulosa qilib shuni aytish lozimki, hozirgi davrda tuproqshunoslik fani oldida yechilmagan vazifalar mavjud. ularni yechish uchun genetik tuproqshunoslik sohasida nazariy tadqiqotlarni ko’chaytirish lozim. tuproq paydo qiluvchi omillar deyilganda tuproqqa nisbatan tashqi bo’lgan, ularning bevosita ta‘siri va qatnashuvida yerning yuzasida tuproq qoplamini yuzaga keltiruvchilar tabiiy muhit komponentlari tushuniladi. v.v. dokuchaev ta‘biri bilan aytganda, tuproq iqlim, tog’ jinslari, o’simlik va hayvon organizmlari, joyning relefi va balandligi, shuningdek, regionning yoshi kabi doimo o’zgarib turuvchi omillar funktsiyasidir. bu omillar tufayli yer yuzasiga chiqib qolgan tog’ jinslari kuchli o’zgarishlarga duch kelib, tabiiy-tarixiy tana tuproq hosil bo’ladi. tuproq hosil qiluvchi ona jinslar. tuproq paydo qiluvchi jinslarning tarkibi va xossalari tuproq paydo bo’lish jarayonninng tezligi va uning yo’qolishiga …

a ega bo’lgan ona jins-lyoss ustida rivojlangan tuproqda bunga buz tuproqlar misol bo’la oladi. g. yenni (1948) ma‘lumotlariga ko’ra, birgina tuproq paydo qiluvchi omillarning o’zgarishi, boshqa hamma tuproq hosil qiluvchi omillar o’zgarishsiz qolganda ham o’z xossa va xususiyatlari bilan farq qiladigan tuproqlar rivojlanadi. bu holni mamlakatimiz sahro tuproqlarida ko’rish мумкин. tuproq paydo qiluvchi jinslarning tarkibi va ularning fizikaviy xususiyatlari sug’oriladigan dehqonchilik amaliyotida juda katta ahamiyat kasb etadi. masalan, sug’orilib, dehqonchilik qilinadigan regionlarda ona jinslarning sho’rlanganligi, tuproqlarning ikkilamchi sho’rlanish va salbiy jarayonlarning rivojlanishiga sabab bo’ladi. o’zbekiston hududida sug’orish suvlari tarkibida sug’orish suvlarining loyqaligi tufayli har yili yerga bir necha tonna kelib yotqiziladi. ularning granulometrik, kimyoviy minerologik tarkibi vohada yuzaga kelayotgan tuproqning paydo bo’lish jarayonini va uning yo’nalishin belgilab beradi. iqlim-tuproq paydo qiluvchi omil. iqlim havoning statistik ko’p yillik rejimi bo’lib, u yoki bu hududning asosiy jug’rofik tavsifidan biridir. u atmosfera holati va tuproqqa ta‘sir etuvchi atmosfera jarayonlari eng avvalo issiqlik va …

ali nurlanishi. radiatsiya balansi deganda, yer yuzasiga yutilgan radiatsiya va samarali nurlanish orasidagi farq tushuniladi. radiatsiya balansi yer kurrasining har xil joylarda bir xil emas. chunki, u ko’p omillar, jumladan, joyning kengligi, yuzaning tuzilishi, hududning nomlanishi darajasi kabilar bilan bog’liq. yer kurrasining yuzasiga tushadigan issiqlik ham mos ravishda, planetamizning issiqlik quyosh energiyasi biologik va tuproq jarayonlari uchun bosh energiya manbaidir. atmosferaning yana bir muhim komponentlaridan biri yog’in-sochin bo’lib, namlik manbaidir. v.i. vernadskiy ta‘biri bilan aytganda, tabiatning ko’zga ko’rinadigan sur‘atini suv aniqlab beradi. dunyoda yillik aylanma harakatga 577 ming km3 atrofda suv qatnashadi. (shundan 505 ming km3 oksonlar yuzasidan parlanadi.) yuqoridan keltirilgan umumiy suv miqdoridan yiliga 119 ming km3 suv yog’in-sochin ko’rinishida yer yuzasiga qaytib tushadi. ma‘lumki, yog’in miqdori ekvatorga qarab oshib boradi. o’zbekiston hududlari asrimizning o’rtalarigacha iliq-mu‘tadil poyaslarga mansub deb hisoblangan. lekin i.p.gerasimov tomonidan (1933) tuproq-iqlim fatsiyalarining ajratilishi va o’rta osiyo, xususan, o’zbekiston hududlari iqlim xususiyatlari bo’yicha subtropiklarga yaqinligi ko’rsatib …

ta osiyo hududlarida atmosfera yog’inlarining miqdori nihoyatda notekis bo’lib, bu tog’ tizimlarining joylanishi, qiyaliklar ekspozitsiyasi va orfografiyasining boshqa xususiyatlari bilan bog’liq. sahro mintaqasida yillik yog’in miqdori 100 mm dan kam bo’lsa, tog’larga yaqinlashgan sari bu ko’rsatkich oshib boradi va baland tog’liklarda 1000 mm ni tashkil etadi. o’rta osiyo uchun eng yuqori yog’in miqdori-1428 mm bo’lib, hoji-obi-garm rayonida yog’adi. namlik va quyosh radiatsiyasi tuproqqa ta‘sir qilib, ularning asosiy xususiyatlaridan biri-gidrotermik rejimni vujudga keltiradi. tuproqshunoslik amaliyotida tuproq suv rejimining omili iqlim xarakteristikasi ekanligi g.i.visotskiy tomonidan ko’rsatilgan. u hududlarning jamlanish koeffitsienti haqidagi tushunchani kiritdi. bu koeffitsienti ma‘lum bir davr yog’in yig’indisining (omm) parlanishga (vmm) bo’lgan nisbatidir. namlanish koeffitsienti o’rmon mintaqasida 1,38 o’rmon-dasht-1,0, dasht-0,67, quruq dasht-0,33, sahro-0,1-0,2 ga teng. quruqlikning suv bilan ta‘minlanishi va tuproq paydo bo’lishi xususiyatlari bo’yicha yer kurrasida qator yirik regionlarni ajratish mumkin. (m.i.budiko. 1968). iqlim regionlari yillik o’rtacha yog’in miqdori, mm namlanish koeffitsienti (yk) o’rta quruq (superraid) 10-20 0,1-0,2 quruq …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "gyеnyеtik tuproqshunoslik muammolari fan sifatida"

1404472702_53688.doc gyеnyеtik tuproqshunoslik muammolari fan sifatida rеja: 1. kirish. 2. tuproq paydo qiluvchi omillar. 3. tuproq paydo qiluvchi ona jismlar. 4. iqlim-tuproq paydo qiluvchi omil. 5. tuproq paydo bo’lishida biologik omillarning roli. 6. tuproq paydo bo’lishida relefning roli. 7. tuproq yoshi-inson faoliyatining tuproq paydo bo’lishidagi roli. tayanch tushunchalar: tuproq paydo qiluvchi omillar, tog’ jinslar, ona jins, biologik omil, relef, tuproq yoshi, inson faoliyati. agar yerdagi hamma tabiiy jismlarni tasniflab, tirik (yashovchi organizmlar) va o’lik (tog’ jinslari va mineral, magma) kabi guruhlarga ajratadigan bo’lsak, ular orasida tuproq alohida o’rin tutadi. chunki tuproq akad.v.i.vernadskiy ta‘biri bilan aytganda tabiatning biokos jismidir. tuproq letosfera, gidros...

Формат DOC, 104,0 КБ. Чтобы скачать "gyеnyеtik tuproqshunoslik muammolari fan sifatida", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: gyеnyеtik tuproqshunoslik muamm… DOC Бесплатная загрузка Telegram