тупроқ шурланишидаги асосий oмиллар

DOC 94,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1404472752_53689.doc тупроқ шурланишидаги асосий oмиллар режа: 1. тупроқ қатламларининг асосий шурланиш факторлари. 2. тузларни тупланишида дарё сувларининг роли. тупроқ ва унинг қатламларида тузларнинг тупланишига асосий сабаб биринчидан, атмосфера ёғин-сочини, иккинчидан сизот сувлари, учинчидан тупроқ хосил қилувчи она жинслар ва нихоят оқар сувлар харакатининг сустлигидир. бу ходиса купинча иссиқ ва қуруқ иқлимли худудларга хос булиб, марказий осиёда, жумладан узбекистонда кенг тарқалгандир. шурланган тупроқлар деб,таркибида сувда осон эрийдиган тузларни умумий миқдори 0,3%дан катта ва маданий усимликларни халақит берадиган ёки устирмайдиган тупроқларга айтилади. захарли тузлар таркибига хлордлардан naci, mgci2, сульфатлардан na2so4, mgso4, карбонатлардан na2co3, mgco3 бикарбонатлардан nahco3 ca(hco3)2, mg(hco3)2 лар киради. бундан ташқари шурланган тупроқлар , шурхоклар, шуртоблар ва солодлашган типларга булинади. тажриба нуқтаи назаридан олиб қарганда оқар сувлар ёки сизот сувлар билан биргаликда тупроққа келиб тупланадиган тузлар алохида ахамиятга моликдир. тузларнинг сув билан келиб, тупроққа тарқалиши купроқ қуйидаги махаллий табиий шароитларга : жойнинг рельефи ва геологик тузилишига, тупроқ грунтининг сув утказадиган (фильтрлаш) …
2
сидан парланиш, иккинчидан тупроқ юзасидан парланиш. келтирилган жадвалдан куриниб турибдики,шимолдан жанубга қараб юрган саримиз буғланиш ортиб боришини курамиз, шунга мос равишда парланиш хам бир меъёрда ошиб боради. хар -хил зоналарда намликни буғланиши ва парланиши(мм). жадвал зоналар буғланиш парланиш тундра 200-300 70-120 тайга 300-600 200-300 аралаш урмон 400-850 250-430 дашт 600-1100 240-550 чала чуллар 900-1000 180-200 чуллар 1500-2000 50-100 субтропик 800-1300 300-750 в.а.ковданинг таърифлашича атмосферадан тушадиган ёғин-сочин усимликлар қоплами ва сизот сувларнинг ер юзасига узоқ-яқин жойлашганлигига қараб парланиш шимолдан жанубга томон иқлимни қуруқлаша бориши билан орта боради.(жадвал8) шурланган тупроқларда иқлимий шароитга кура буғланишни узгариши.(в.а.ковда маълумоти). жадвал иқлим. тем пера тура совук хавони атмос йиллик. зоналар уртача июл январ сиз да врлар куни нис.нам икки қу-руқ ой-ларда % фера ёғингарчилиги мм буғланиш мм чулларда 15-18 20-30 5-102 200-240 20 80-200 2000-2500 чала чуллар 10-12 24-26 -5-10 180-200 20-30 200-300 1000-1500 даштлар 5-10 20-25 -5-15 150-180 35-45 300-450 800-1000 урмон-дашт 3-5 20-22 -5-16 …
3
а бу тупроқни чуқур қатламларини намлата олмаслиги ,буғланишни нихоятда куплиги оқибатида бу зоналар тузлари тупланиш тез ва куп миқдорда булади . бундан ташқари сизот сувлар ер юзасидан чуқур жойлашмаган булса у тупроқ капиллярлари орқали хам кутарилиб тупроқни шурланишига катта таъсир курсатади . чул зоналарида тупроқларни шурланишига кучли таъсир курсатувчи омиллардан бири шамолдир . бу зоналар ёз ойлари шамол режими билан боғлиқ булиб ,ернинг устки қисмини қуриши ва чанг хамда тузларни учириб олиб кетиши билан характерланди ва тупроқни шамол эрозиясига учратади. мисол учун,орол денгизини куриш мумкин. аму хамда сирдарёнинг сувлари орол денгизига етиб бормаслиги оқибатида сувдан бушаб қолган қумли ва тузли майдонлар денгиз акваториясида 2,5-3млн.га ташкил қилади.мана шу ерларда хар йили 125-175млн.тонна қумчанглари ва 10-40 тонна тузлар шамол орқали дехқончилик қилинадиган ерларга олиниб келинмоқда. бу эса уз урнида ерларни шурлатиб оқар сувларнизахарланишига олиб келмоқда.хулоса қилиб шуни айтиш мумкинки , тупроқ қатламларида тузларни тупланиши ва аралашишида жойнинг иқлимий шароити катта роль уйнар …
4
стларини курсак, бу ерларни бир неча маротаба денгиз суви босганлиги маълум.кейинчалик эса бу ерлар сувдан бушаб, денгиз ётқизиқлари билан қопланиши натижасида тузлар тупланган. ернинг геологик структураси унинг қатламлари морфогенезисини ва литогенезисини келиб чиқишини хамда гидрогеологик жараёнларининг ривожланиши тупроқ қатламларида ва сизот сувларида тузларни тупланишида катта роль уйнайди. шурланган тупроқлар асосан ернинг текислик қисмида кенг тарқалади, фақат озроқ қисмигина тоғликларнинг ён бағрларида шурланган делювиал пролювиал жинсларни ювилишидан хосил булади. ернинг текислик қисмида шурланган ётқизиқларнинг 3 хил тип тарқалиш қонуниятлари мавжуд булиб,улар бирламчи, аккумулятив ва денудацион ётқизиқларга булинади . бирламчи текислик ётқзиқлари денгиз ости қуруқликларини хар-хил эпейроген куринишлари натижасида хосил булган шурли жинслардир . бундай ётқизиқларга турғай, бетпак дала, устюрт, марказий қизилқум,заунгуз ва қорақумлар киради. шурланган денгиз ости ёткизиклари хар - хил ёшда бирламчи текисик булиб, асосан унчалик қалин булмаган элювий қаламий копланади. иклимнинг қуруқ ва иссиклигидан тузлар фақатгина денгиз ости жинслари ичида хам учраб сахро тупроқлани пайдо булиши жараёнида иштирок этгандирлар. …
5
ишини аниқлади. шу сабабли бу ерларда содали шурланиш, кейинчалик солодлашган ва солодли тупроқларни хосил булиши билан тупроқлар таркибида тузлар туплангандир. каспий олди паст текислигининг купчилик майдонларида сиваш олди, кура-аракс пастлигини аллювиал текислигини унчали чуқур булмаган тузли жинсларида хар - хил узгаришлар натижасида тузларни интенсив тупланиши аниқланган. шунга улароқ бу майдонларнинг купчилик қисми тупроқлардан иборат. марказий осиёнинг аллювиал текислик қисмида дарё дельталари жуда катта майдони эгаллаб, сирдарё, амударё, артек ва бошқа ерларни уз ичига олади. бу текисликларда геологик ва геоморфлогик нуқтаи назаридан тарқалишига сабаб, дарёларнинг хосил булиш манбаи ер устки ва остки сувларининг харакати натижасидир. марказий осиё дарёлари узларининг оқиш тезлигига қараб узлари билан жуда куп миқдорда сувда эриган тузларни олиб келадилар, дарё-оқимининг сустлашиши билан бу тузлар тупроқ таркибидаги бошқа модда билан бирикиб, унинг қатламларида туплана боради. марказий осиёнинг тоғ олди худудларида шурланган тупроқлар эпейрогенетик харакатлар ва бошқа вертикал биоиклима поясларга боғлиқ равишда узгариб боради. масалан:гидроморф шурланган тупроқлар, утлоқ-буз шурсизланаётган тупроқлар …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "тупроқ шурланишидаги асосий oмиллар"

1404472752_53689.doc тупроқ шурланишидаги асосий oмиллар режа: 1. тупроқ қатламларининг асосий шурланиш факторлари. 2. тузларни тупланишида дарё сувларининг роли. тупроқ ва унинг қатламларида тузларнинг тупланишига асосий сабаб биринчидан, атмосфера ёғин-сочини, иккинчидан сизот сувлари, учинчидан тупроқ хосил қилувчи она жинслар ва нихоят оқар сувлар харакатининг сустлигидир. бу ходиса купинча иссиқ ва қуруқ иқлимли худудларга хос булиб, марказий осиёда, жумладан узбекистонда кенг тарқалгандир. шурланган тупроқлар деб,таркибида сувда осон эрийдиган тузларни умумий миқдори 0,3%дан катта ва маданий усимликларни халақит берадиган ёки устирмайдиган тупроқларга айтилади. захарли тузлар таркибига хлордлардан naci, mgci2, сульфатлардан na2so4, mgso4, карбонатлардан na2co3, mgco3 бикарбонатлардан...

Формат DOC, 94,0 КБ. Чтобы скачать "тупроқ шурланишидаги асосий oмиллар", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: тупроқ шурланишидаги асосий oми… DOC Бесплатная загрузка Telegram