tuproq va topografik omillar
Предварительный просмотр (5 стр.)
Прокрутите вниз 👇![xusniddin mirzayev, [09.04.20 17:02] ♦️11-§. tuproq va topografik omillar 🔸tuproq – edafik omillar (yunoncha «edaphos» – yer, tuproq) 🔸edafik omillarga asosan tuproqning organik moddalar bilan belgilanadigan xossalari: kimyoviy tarkibi,✔️ strukturasi, ✔️suv rejimi,✔️havo va harorat me’yori✔️ misol bo‘ladi 🔸tuproq yer qobig‘ining o‘simliklar, hayvonlar, mikroorganizmlar, tog‘ jinslari o‘zaro ta’siri natijasida paydo bo‘ladigan va o‘zgaradigan yuza . qismi hisoblanadi 🔸tuproqning tarkibi, strukturasi, paydo bo‘lishi, o‘zgarishi va rivojlanishi qonuniyatlari, tabiatdagi ahamiyati, melioratsiyasi – tuproqning xususiyatlarini yaxshilash, unumdorligini oshirish usullari, tuproqdan ratsional foydalanish, tuproq ifloslanishining oldini olish choralari kabi muammolarni tuproqshunoslik fani o‘rganadi xusniddin mirzayev, [09.04.20 17:02] 🔸tuproqshunoslik faniga rus olimi v.v. doku chayev asos solgan. 🔸v.v. dokuchayev tuproq hosil qiluvchi beshta asosiy omillarni ko‘rsatib bergan:🔹 geologik omillar (tog‘ jinslari);✔️🔹 iqlim omillari,✔️🔸 topografik omillar (relyef); ✔️🔸 tirik organizmlar;✔️🔸vaqt (geologik yoshi)✔️ 🔺hozirgi davrda yana bir omil – insonning xo‘jalik faoliyati ham kiritiladi✔️ . geologik omillarga tuproqni hosil qiluvchi tog‘ jinslari misol bo‘lad 🔸yer yuzasiga chiqib turgan …](/media/previews/pages/preview_kRm5Sq3.webp "tuproq va topografik omillar - Страница 1")
![ali suvo‘tlar), zamburug‘lar,✔️🔸 umurtqasiz hayvonlar (chuvalchanglar, molluskalar, hasharotlar va ularning lichinkalari),✔️🔸 umurtqali hayvonlar (yumronqoziq, yerqazar, krot) yashaydi.✔️ 🔻tuproqda yashovchi organizmlar tuproq hosil bo‘lishini, uning unumdorligini oshiruvchi omillardan hisoblanadi✔️ 🔻hozirgi davrda yer yuzida inson ta’siri bo‘lmagan joy kam qoldi.✔️ xusniddin mirzayev, [09.04.20 17:02] 🔸ma’lum hududda o‘sadigan o‘simliklarning xilma-xilligi tuproqning strukturasi,✔️ kimyoviy tarkibi,✔️ ph✔️ kabi bir qancha ko‘rsatkichlariga bog‘liq 🔸relyef, yerosti suvlarining joylashuvi kabi omillar ham tuproqning xususiyat larini belgilaydi,bu esa o‘z navbatida unda o‘sadigan o‘simlik turlari xilma-xilligini ta’minlaydi.✔️ hayvon turlarining yer yuzi bo‘ylab tarqalishi, xilma-xilligi o‘simliklar bilan bog‘liq.✔️ 🔸tuyoqli hayvonlar qattiq va zich tuproq yuzasidan itarilish kuchi hisobiga o‘z tezligini oshiradi✔️ 🔸abiotik omillarning ta’siri ko‘p jihatdan joyning topografik xususiyatlariga, ya’ni relyefiga bog‘liq, chunki relyef iqlim sharoiti hamda tuproqning xossalarini ham belgilaydi✔️ xusniddin mirzayev, [09.04.20 17:02] 🔶topografik omillarga quyidagilar misol bo‘ladi: ▪️balandlik (dengiz sathiga nisbatan);✔️▪️ qiyalikning tikligi; ✔️▪️qiyalikning ekspozitsiyasi (dunyo tomonlariga nisbatan joylashuvi).✔️ 🔘asosiy topografik omillardan biri dengiz sathiga nisbatan balandlikdir✔️ 🔻balandlik …](/media/previews/pages/preview_3DW7iQM.webp "tuproq va topografik omillar - Страница 2")
![ev, [09.04.20 17:10] 🔴yana bir muhim topografik omil – qiyalik ekspozitsiyasi✔️ 🔴shimoliy yarimsharda tog‘ning janubga qaragan qiyaligiga ko‘proq quyosh nuri tushadi, shuning uchun bu yerda yorug‘likning intensivligi va harorat shimoliy qiyalikka nisbatan yuqori bo‘ladi.✔️ 🔴topografik omillardan yana biri qiyalikning tikligidir. ✔️🔴tog‘ va tepa liklarda qiyalik qancha tik bo‘lsa, unda o‘simliklar shuncha kam o‘sadi, chunki suv ta’sirida tuproq yuvilib ketadi va uning unumdor qatlami kamayadi ✔️ janubiy yarimsharda esa buning aksi kuzatiladi✔️ tik qiyaliklarda asosan kserofit o‘simliklar uchraydi.✔️ xusniddin mirzayev, [09.04.20 19:55] 🔴12-§. muhitning biotik omillari. tirik organizmlar o‘rtasidagi munosabatlar 🔸bir yoki har xil turga mansub oʻsimlik, hayvon va mikroorganizmlarning o‘zaro hamda yashash sharoitlariga ta’siri muhitning biotik omillarini ifodalaydi✔️ 🔸organizmlar orasidagi o‘zaro munosabatlarning barcha ko‘rinishlari muhitning biotik omillarini tashkil qiladi✔️ 🔸biotik omillar ikki guruhga ajratiladi.⤵️⤵️⤵️ 🔻tur ichidagi munosabatlar – bir turga mansub individlar o‘rtasidagi munosabatlar.✔️ bu populatsiyaning o‘zo‘zini boshqarishdagi muhim mexanizmdir. ✔️ 🔻turlararo munosabatlar – har xil turlar o‘rtasidagi munosabatlar sanaladi✔️ …](/media/previews/pages/preview_nDky0Ja.webp "tuproq va topografik omillar - Страница 3")
![an ifodalanadi✔️ xusniddin mirzayev, [09.04.20 19:55] 🔸biotik munosabatlarning simbioz (yunoncha – «sim» – birga, «bios» – hayot) ko‘rinishida birgalikda yashaydigan organizmlarning har ikkalasi yoki bittasi ushbu munosabatdan o‘ziga foyda oladi. ✔️ 🔸simbioz munosabatning quyidagi turlari mavjud: 🔸mutualizm,✔️ 🔸 protokooperatsiya, ✔️ 🔸kommensalizm.✔️ 🔴mutualizm (lotincha «mutus» – o‘zaro) – har ikki populatsiya uchun o‘zaro manfaatli va majburiy munosabat turi. bu munosabatlarning buzilishi bir yoki har ikkala populatsiya hayotiy faoliyatini cheklab qo‘yadi. ✔️ 🔻lishayniklar tanasidagi zamburug‘ va suvo‘tining o‘zaro simbioz usulda yashashi misol bo‘ladi. zamburug‘ mitselliylari suv va unda erigan mineral tuzlarni shimib, suvo‘tining yashashi uchun sharoit yaratadi. ✔️ xusniddin mirzayev, [09.04.20 19:55] 🔸suvo‘tida sodir bo‘ladigan fotosintez jarayoni natijasida sintezlangan uglevodlar zamburug‘ning oziqlanishi, o‘sishi va rivojlanishiga zamin tayyorlaydi.✔️ 🔸dukkakli o‘simliklarning ildizida uchraydigan tugunak bakteriyalar o‘simlik ildizida joylashib, havo tarkibidagi azotni o‘zlashtiradi, azotdan avval ammiak, so‘ngra aminokislotalar sintezlaydi. ✔️ 🔸mikoriza – qalpoqchali zamburug‘lar va yuksak o‘simliklar o‘rtasidagi munosabat bo‘lib, yuksak o‘simliklar zamburug‘dan suv va …](/media/previews/pages/preview_WHTyEY7.webp "tuproq va topografik omillar - Страница 4")
![a alohida faoliyat ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan o‘zaro munosabat turi.✔️ 🔻tabiatda shunday baliq turlari borki, ular yirik baliqlar terisini, jabra va og‘iz bo‘shlig‘ini parazitlardan tozalab beradi. ✔️ 🔻asalarilar gulli o‘simliklardan o‘ziga oziq (chang, nektar) olish davomida o‘simliklarni changlantiradi✔️ xusniddin mirzayev, [09.04.20 19:57] 🔵kommensalizm (fransuzcha «commensal» – hamtovoq) – birgalikda yashaydigan organizmning biri ushbu munosabatdan foyda oladi, ikkinchisi hech qanday naf yoki zarar ko‘rmaydigan o‘zaro munosabatning bir turi sanaladi✔️ 🔻o‘z navbatida kommensalizm: 🔻hamsoyalik,✔️ 🔻 hamtovoqlik, ✔️ 🔻hamxo‘raklik✔️ kabi turlarga ajratilad xusniddin mirzayev, [09.04.20 20:02] 🔵bir tur ikkinchisidan yashash joyi sifatida foydalanadigan va bu munosabatda o‘z «yashash joyi»ga zarar ham, foyda ham yetkazmaydigan o‘zaro munosabat turi sinoykiya (yunoncha «syn» – birga, «oikos» – uy) – hamsoyalik deb yuritiladi.✔️ 🔸masalan, daraxtlarning tanasi va shoxlarida epifit o‘simliklar (orxideya, yo‘sinlar) va lishayniklar joylashib oladi. ✔️ 🔸qushlar, kemiruvchi hayvonlarning uyalarida turli o‘rgimchaksimonlar va hasharotlar yashaydi.✔️ 🔸ayrim baliqlar meduzalar va aktiniyalarning paypaslagichlari orasiga yashirinib oladi.✔️ 🔸boshqa bir baliq …](/media/previews/pages/preview_U7sv5iT.webp "tuproq va topografik omillar - Страница 5")
О "tuproq va topografik omillar"
xusniddin mirzayev, [09.04.20 17:02] ♦️11-§. tuproq va topografik omillar 🔸tuproq – edafik omillar (yunoncha «edaphos» – yer, tuproq) 🔸edafik omillarga asosan tuproqning organik moddalar bilan belgilanadigan xossalari: kimyoviy tarkibi,✔️ strukturasi, ✔️suv rejimi,✔️havo va harorat me’yori✔️ misol bo‘ladi 🔸tuproq yer qobig‘ining o‘simliklar, hayvonlar, mikroorganizmlar, tog‘ jinslari o‘zaro ta’siri natijasida paydo bo‘ladigan va o‘zgaradigan yuza . qismi hisoblanadi 🔸tuproqning tarkibi, strukturasi, paydo bo‘lishi, o‘zgarishi va rivojlanishi qonuniyatlari, tabiatdagi ahamiyati, melioratsiyasi – tuproqning xususiyatlarini yaxshilash, unumdorligini oshirish usullari, tuproqdan ratsional foydalanish, tuproq ifloslanishining oldini olish choralari kabi muammolarni tuproqshunoslik fani o‘rganad...
Этот файл содержит 5 стр. в формате DOCX (18,4 КБ). Чтобы скачать "tuproq va topografik omillar", нажмите кнопку Telegram слева.
DOCX
PPTX
PPTX
DOCX
DOCX
PPTX
PPTX
PDF
DOCX
PPTX
PPTX
PPTX