tuproq va topografik omillar
Page preview (5 pages)
Scroll down 👇![xusniddin mirzayev, [09.04.20 17:02] ♦️11-§. tuproq va topografik omillar 🔸tuproq – edafik omillar (yunoncha «edaphos» – yer, tuproq) 🔸edafik omillarga asosan tuproqning organik moddalar bilan belgilanadigan xossalari: kimyoviy tarkibi,✔️ strukturasi, ✔️suv rejimi,✔️havo va harorat me’yori✔️ misol bo‘ladi 🔸tuproq yer qobig‘ining o‘simliklar, hayvonlar, mikroorganizmlar, tog‘ jinslari o‘zaro ta’siri natijasida paydo bo‘ladigan va o‘zgaradigan yuza . qismi hisoblanadi 🔸tuproqning tarkibi, strukturasi, paydo bo‘lishi, o‘zgarishi va rivojlanishi qonuniyatlari, tabiatdagi ahamiyati, melioratsiyasi – tuproqning xususiyatlarini yaxshilash, unumdorligini oshirish usullari, tuproqdan ratsional foydalanish, tuproq ifloslanishining oldini olish choralari kabi muammolarni tuproqshunoslik fani o‘rganadi xusniddin mirzayev, [09.04.20 17:02] 🔸tuproqshunoslik faniga rus olimi v.v. doku chayev asos solgan. 🔸v.v. dokuchayev tuproq hosil qiluvchi beshta asosiy omillarni ko‘rsatib bergan:🔹 geologik omillar (tog‘ jinslari);✔️🔹 iqlim omillari,✔️🔸 topografik omillar (relyef); ✔️🔸 tirik organizmlar;✔️🔸vaqt (geologik yoshi)✔️ 🔺hozirgi davrda yana bir omil – insonning xo‘jalik faoliyati ham kiritiladi✔️ . geologik omillarga tuproqni hosil qiluvchi tog‘ jinslari misol bo‘lad 🔸yer yuzasiga chiqib turgan …](/media/previews/pages/preview_kRm5Sq3.webp "tuproq va topografik omillar - Page 1")
![ali suvo‘tlar), zamburug‘lar,✔️🔸 umurtqasiz hayvonlar (chuvalchanglar, molluskalar, hasharotlar va ularning lichinkalari),✔️🔸 umurtqali hayvonlar (yumronqoziq, yerqazar, krot) yashaydi.✔️ 🔻tuproqda yashovchi organizmlar tuproq hosil bo‘lishini, uning unumdorligini oshiruvchi omillardan hisoblanadi✔️ 🔻hozirgi davrda yer yuzida inson ta’siri bo‘lmagan joy kam qoldi.✔️ xusniddin mirzayev, [09.04.20 17:02] 🔸ma’lum hududda o‘sadigan o‘simliklarning xilma-xilligi tuproqning strukturasi,✔️ kimyoviy tarkibi,✔️ ph✔️ kabi bir qancha ko‘rsatkichlariga bog‘liq 🔸relyef, yerosti suvlarining joylashuvi kabi omillar ham tuproqning xususiyat larini belgilaydi,bu esa o‘z navbatida unda o‘sadigan o‘simlik turlari xilma-xilligini ta’minlaydi.✔️ hayvon turlarining yer yuzi bo‘ylab tarqalishi, xilma-xilligi o‘simliklar bilan bog‘liq.✔️ 🔸tuyoqli hayvonlar qattiq va zich tuproq yuzasidan itarilish kuchi hisobiga o‘z tezligini oshiradi✔️ 🔸abiotik omillarning ta’siri ko‘p jihatdan joyning topografik xususiyatlariga, ya’ni relyefiga bog‘liq, chunki relyef iqlim sharoiti hamda tuproqning xossalarini ham belgilaydi✔️ xusniddin mirzayev, [09.04.20 17:02] 🔶topografik omillarga quyidagilar misol bo‘ladi: ▪️balandlik (dengiz sathiga nisbatan);✔️▪️ qiyalikning tikligi; ✔️▪️qiyalikning ekspozitsiyasi (dunyo tomonlariga nisbatan joylashuvi).✔️ 🔘asosiy topografik omillardan biri dengiz sathiga nisbatan balandlikdir✔️ 🔻balandlik …](/media/previews/pages/preview_3DW7iQM.webp "tuproq va topografik omillar - Page 2")
![ev, [09.04.20 17:10] 🔴yana bir muhim topografik omil – qiyalik ekspozitsiyasi✔️ 🔴shimoliy yarimsharda tog‘ning janubga qaragan qiyaligiga ko‘proq quyosh nuri tushadi, shuning uchun bu yerda yorug‘likning intensivligi va harorat shimoliy qiyalikka nisbatan yuqori bo‘ladi.✔️ 🔴topografik omillardan yana biri qiyalikning tikligidir. ✔️🔴tog‘ va tepa liklarda qiyalik qancha tik bo‘lsa, unda o‘simliklar shuncha kam o‘sadi, chunki suv ta’sirida tuproq yuvilib ketadi va uning unumdor qatlami kamayadi ✔️ janubiy yarimsharda esa buning aksi kuzatiladi✔️ tik qiyaliklarda asosan kserofit o‘simliklar uchraydi.✔️ xusniddin mirzayev, [09.04.20 19:55] 🔴12-§. muhitning biotik omillari. tirik organizmlar o‘rtasidagi munosabatlar 🔸bir yoki har xil turga mansub oʻsimlik, hayvon va mikroorganizmlarning o‘zaro hamda yashash sharoitlariga ta’siri muhitning biotik omillarini ifodalaydi✔️ 🔸organizmlar orasidagi o‘zaro munosabatlarning barcha ko‘rinishlari muhitning biotik omillarini tashkil qiladi✔️ 🔸biotik omillar ikki guruhga ajratiladi.⤵️⤵️⤵️ 🔻tur ichidagi munosabatlar – bir turga mansub individlar o‘rtasidagi munosabatlar.✔️ bu populatsiyaning o‘zo‘zini boshqarishdagi muhim mexanizmdir. ✔️ 🔻turlararo munosabatlar – har xil turlar o‘rtasidagi munosabatlar sanaladi✔️ …](/media/previews/pages/preview_nDky0Ja.webp "tuproq va topografik omillar - Page 3")
![an ifodalanadi✔️ xusniddin mirzayev, [09.04.20 19:55] 🔸biotik munosabatlarning simbioz (yunoncha – «sim» – birga, «bios» – hayot) ko‘rinishida birgalikda yashaydigan organizmlarning har ikkalasi yoki bittasi ushbu munosabatdan o‘ziga foyda oladi. ✔️ 🔸simbioz munosabatning quyidagi turlari mavjud: 🔸mutualizm,✔️ 🔸 protokooperatsiya, ✔️ 🔸kommensalizm.✔️ 🔴mutualizm (lotincha «mutus» – o‘zaro) – har ikki populatsiya uchun o‘zaro manfaatli va majburiy munosabat turi. bu munosabatlarning buzilishi bir yoki har ikkala populatsiya hayotiy faoliyatini cheklab qo‘yadi. ✔️ 🔻lishayniklar tanasidagi zamburug‘ va suvo‘tining o‘zaro simbioz usulda yashashi misol bo‘ladi. zamburug‘ mitselliylari suv va unda erigan mineral tuzlarni shimib, suvo‘tining yashashi uchun sharoit yaratadi. ✔️ xusniddin mirzayev, [09.04.20 19:55] 🔸suvo‘tida sodir bo‘ladigan fotosintez jarayoni natijasida sintezlangan uglevodlar zamburug‘ning oziqlanishi, o‘sishi va rivojlanishiga zamin tayyorlaydi.✔️ 🔸dukkakli o‘simliklarning ildizida uchraydigan tugunak bakteriyalar o‘simlik ildizida joylashib, havo tarkibidagi azotni o‘zlashtiradi, azotdan avval ammiak, so‘ngra aminokislotalar sintezlaydi. ✔️ 🔸mikoriza – qalpoqchali zamburug‘lar va yuksak o‘simliklar o‘rtasidagi munosabat bo‘lib, yuksak o‘simliklar zamburug‘dan suv va …](/media/previews/pages/preview_WHTyEY7.webp "tuproq va topografik omillar - Page 4")
![a alohida faoliyat ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan o‘zaro munosabat turi.✔️ 🔻tabiatda shunday baliq turlari borki, ular yirik baliqlar terisini, jabra va og‘iz bo‘shlig‘ini parazitlardan tozalab beradi. ✔️ 🔻asalarilar gulli o‘simliklardan o‘ziga oziq (chang, nektar) olish davomida o‘simliklarni changlantiradi✔️ xusniddin mirzayev, [09.04.20 19:57] 🔵kommensalizm (fransuzcha «commensal» – hamtovoq) – birgalikda yashaydigan organizmning biri ushbu munosabatdan foyda oladi, ikkinchisi hech qanday naf yoki zarar ko‘rmaydigan o‘zaro munosabatning bir turi sanaladi✔️ 🔻o‘z navbatida kommensalizm: 🔻hamsoyalik,✔️ 🔻 hamtovoqlik, ✔️ 🔻hamxo‘raklik✔️ kabi turlarga ajratilad xusniddin mirzayev, [09.04.20 20:02] 🔵bir tur ikkinchisidan yashash joyi sifatida foydalanadigan va bu munosabatda o‘z «yashash joyi»ga zarar ham, foyda ham yetkazmaydigan o‘zaro munosabat turi sinoykiya (yunoncha «syn» – birga, «oikos» – uy) – hamsoyalik deb yuritiladi.✔️ 🔸masalan, daraxtlarning tanasi va shoxlarida epifit o‘simliklar (orxideya, yo‘sinlar) va lishayniklar joylashib oladi. ✔️ 🔸qushlar, kemiruvchi hayvonlarning uyalarida turli o‘rgimchaksimonlar va hasharotlar yashaydi.✔️ 🔸ayrim baliqlar meduzalar va aktiniyalarning paypaslagichlari orasiga yashirinib oladi.✔️ 🔸boshqa bir baliq …](/media/previews/pages/preview_U7sv5iT.webp "tuproq va topografik omillar - Page 5")
About "tuproq va topografik omillar"
xusniddin mirzayev, [09.04.20 17:02] ♦️11-§. tuproq va topografik omillar 🔸tuproq – edafik omillar (yunoncha «edaphos» – yer, tuproq) 🔸edafik omillarga asosan tuproqning organik moddalar bilan belgilanadigan xossalari: kimyoviy tarkibi,✔️ strukturasi, ✔️suv rejimi,✔️havo va harorat me’yori✔️ misol bo‘ladi 🔸tuproq yer qobig‘ining o‘simliklar, hayvonlar, mikroorganizmlar, tog‘ jinslari o‘zaro ta’siri natijasida paydo bo‘ladigan va o‘zgaradigan yuza . qismi hisoblanadi 🔸tuproqning tarkibi, strukturasi, paydo bo‘lishi, o‘zgarishi va rivojlanishi qonuniyatlari, tabiatdagi ahamiyati, melioratsiyasi – tuproqning xususiyatlarini yaxshilash, unumdorligini oshirish usullari, tuproqdan ratsional foydalanish, tuproq ifloslanishining oldini olish choralari kabi muammolarni tuproqshunoslik fani o‘rganad...
This file contains 5 pages in DOCX format (18.4 KB). To download "tuproq va topografik omillar", click the Telegram button on the left.
DOCX
PPTX
PPTX
DOCX
DOCX
PPTX
PPTX
PDF
DOCX
PPTX
PPTX
PPTX