xviii-xix asrlarda psixologiyani rivojlanishi

DOC 60,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1708371284.doc xviii-xix asrlarda psixologiyani rivojlanishi reja: 1. xviii asr psixologiyasiga umumiy tavsif. 2. assotsiativ psixologiyaning yuzaga kelishi va rivojlanishi. 3. xix asrning 2-yarmida assotsiativ psixologiyaning rivojlanishi. 4. eksperimental psixologiyaning rivojlanishi. xix va ayniqsa xx asrlarda psixologiya faqat empirik (tajribaga asoslangan) fan sifatida taraqqiy etadi. bu davrda uning predmeti, ya’ni o’rganadigan voqyelik sohasi kuchli ravishda kengaydi, bu fanning alohida yangi sohalari paydo bo’ladi va shakllanadi, yangi, yanada samaraliroq tekshirish metodlari kashf qilinadi. psixologiyaning bergan ma’lumotlaridan amaliy faoliyatning turli sohalarida foydalanila boshlaydi. ayni vaqtda, xix va xx asrlarda idealizm bilan materializm o’rtasidagi kurash yanada chuqurlashadi. assosiativ psixologiya bekon va gobbsdan boshlab empirik psixologiyaning vazifalaridan biri psixik hodisalar tarkib topgan elementlarni aniqlashdan iborat edi. yuqorida aytilganday, bekon bilan gobbs tasavvur hamda sezgini shunday elementlardir deb hisobladilar. psixologlar psixik elementlar murakkab struktura (tarkib) va prosesslarga birikishida bo’ysunadigan qonunlarini topishga intiladilar. masalan, gobbs psixik hodisalar intilish va qochish qonuniga bo’ysunadi deb hisoblagan. xviii asrning ikkinchi …

(1705-1757 y.) va uning shogirdi djozef pristli (1733-1804 y.) edilar. ular assosiativ tasavvurlarni miyadagi fiziologik bog’lanishlarga tenglashtirib qo’ydilar. gartli psixologiyaga ruhning fizikasi deb qaradi. pristli barcha psixik prosesslar miyaning tebranishlaridir, deb jar soldi. u psixik va fizik hodisalar o’rtasidagi prinsipial farqni inkor qildi va psixologiyaga fiziologiyaning bir qismi deb qaradi. assosiasiyalar va ularning inson psixik faoliyati tarkibidagi muhim roli haqidagi ta’limot xix asrda juda keng tarqaldi. empirik psixologiyaning ichida «assosiativ psixologiyalar» deb atalgan alohida oqim paydo bo’ldi. bu oqim xix asrning uch choragi mobaynida hukmron mavqyeni egallab oldi. xix asrda assosiativ psixologiyaning tarafdorlari angliyada djeyms mil (1773-1836 y.), djon styuart mil (1806-1837 y.), aleksandr ben (1818-1903 y.), gerbert spenser (1820-1903 y.) edilar. bularga fransiyada t. ribo (1829-1916 y.), germaniyada teodor sigen (1862-1950 y.) larni va qisman yulius ebbingauzni (1850-1909 y.) ham kiritish mumkin. assosiativ psixologiyaning vakillari barcha murakkab psixik prosesslar (xotira, tafakkur va nutq, xayol va iroda) bir xil birlamchi …

i)dir, bulardan ham assosiasiya bo’yicha yangi hukm hosil qilinadi, ya’ni xulosa chiqari-ladi. tushunchalar ham bir qancha so’zlarning o’zaro o’xshash tasavvurlar bilan bo’lgan assosiasiyasi (bog’lanishi)dir deb ta’riflanadi. assosiativ psixologiya vakillarining fikricha, nutq ham tasavvurdir. masalan, ebbingauzning aytishicha, nutq – bu «ikki element»ning mustahkam assosiasiyalar bo’lib qo’shilishidir: bir tomondan, so’z va gaplarning ularning ma’nolari bilan, ikkinchi tomondan esa so’z va gaplarning narsalar bilan birikishidir. gap va so’zlarning haqiqiy mohiyati nutq organlari faoliyati orqali hosil bo’ladigan, «ohang va shovqinlar»dan va bu faoliyat natijasida harakat va holatni sezishdan, ya’ni eshitish va kinestetik yoki nutq ta’sirotlaridan iboratdir. qayd qilingan har ikkala so’z elementlari ham o’zaro mustahkam assosiasiyalar bilan bog’langan, deb ta’kidlaydi ebbingauz. nutq prosesslarida, ya’ni fikrning shakllanishida, fikrni o’zgalarga bayon qilishda va o’zgalarning fikrini o’zlashtirishda assosiativ prosess-lar, alohida tasavvurlar, xususan so’zlarning asosiy elementlari bo’lgan harakat (kinestetik) tasavvurlar bilan tovush tasavvurlari o’rtasida bog’lanishlar hosil bo’ladi. nutq maxsus funksiya sifatida tafakkur bilan tashqi – assosiativ bog’lanishlardan tashqari …

’z-o’zini kuzatish yo’li bilan) o’rganishni diqqat markazida tutdilar. biroq keyinchalik assosiativ psixologiya vakillari va boshqa psixologlarning bu ta’limoti amalda o’zining yaroqsizligini ko’rsatdi. psixik hayotning murakkab hodisalarini faqat assosiativ prosesslarga tenglashtirib qo’yish mumkin emasligi ma’lum bo’ldi. tafakkur prosessini har tomonlama analiz qilish shuni ko’rsatdiki, tafakkurda mavjud bo’lgan ba’zi momentlarni tafakkur-larning oddiy assosiasiya yo’li bilan oddiy bog’lanaverishlariga tenglashtirish mumkin emas va shu momentlar bilan tafakkur odddiy assosiativ prosesslardan tubdan farq qiladi. biz assosiativ prosessda, avvalo, tasavvurlar harakatini ko’ramiz, bunda ongimizda hosil bo’lgan har qanday tasavvur avvalgi tasavvurlar yoki idrok tufayli hosil bo’ladi. lekin, bir xil turtki (idrok yoki tasavvur) orqali birin-ketin paydo bo’lgan tasavvurlar o’z yo’lida har xil yo’nalishlarga ega bo’lishlari mumkin. birinchidan, tafakkurda ham, albatta, tasavvurlar yoki boshqa psixik mahsullar (hukm tushuncha)ning harakati sodir bo’ladi. lekin bu yerda bu harakat avvalgi idrok va tasavvurlar turtkisi sodir bo’lmasdan, balki dastavval qo’yilgan maqsad va vazifa bilan belgilanadi va boshqariladi. tafakkur maqsadga muvofiq yo’naltirilgan …

a faqat qo’shimcha va yordamchi ahamiyatga ega bo’ladilar. passiv momentlar tafakkur momentini belgilab bermaydilar, ular birlamchi emas, balki ikkilamchidir, ko’pincha aqliy taraqqiyotning yuksak bosqichlarida paydo bo’ladilar. uchinchidan, assosiativ prosesslarda faqat esga tushirish, tajri-badan hosil bo’lgan, sezilgan va idrok qilingan narsalardan nusxa ko’chirishgina bordir. tasavvurlar assosiasiyasi faqat reproduktiv (takrorlovchi) prosessdir. bu prosesslarda ongimizda yangi mazmun hosil qilinmaydi. tafakkur mahsuldor (produktiv) prosessdir. bunda ongimiz yangi mazmunga, yangi mahsulotga ega bo’ladi. bu yangi mahsulot obyektiv borliqning shunday momentlarini aks ettiradiki, bu momentlarni bevosita sezgi organlari orqali bilish mumkin emas, binobarin, tasavvurlarda ham takrorlash mumkin emas. eksperimental psixologiya ma’lumki, xix asr fizika, biologiya, fiziologiya, ximiya va boshqa tabiat fanlarning gurillab o’sishi bilan xarakterlanadi. fanda paydo bo’lgan eksperimental metodning keng qo’llanilishi fanning bunday o’sishiga yordam berdi. xviii asrning oxiri xix asrning boshlaridayoq psixologlar o’rtasida psixik hodisalarni o’rganiщda eksperimentni tadbiq qilish mumkin emasmikan degan masala maydonga chiqdi. bu masala bo’yicha filosof kant o’z fikrini aytdi. uning …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "xviii-xix asrlarda psixologiyani rivojlanishi"

1708371284.doc xviii-xix asrlarda psixologiyani rivojlanishi reja: 1. xviii asr psixologiyasiga umumiy tavsif. 2. assotsiativ psixologiyaning yuzaga kelishi va rivojlanishi. 3. xix asrning 2-yarmida assotsiativ psixologiyaning rivojlanishi. 4. eksperimental psixologiyaning rivojlanishi. xix va ayniqsa xx asrlarda psixologiya faqat empirik (tajribaga asoslangan) fan sifatida taraqqiy etadi. bu davrda uning predmeti, ya’ni o’rganadigan voqyelik sohasi kuchli ravishda kengaydi, bu fanning alohida yangi sohalari paydo bo’ladi va shakllanadi, yangi, yanada samaraliroq tekshirish metodlari kashf qilinadi. psixologiyaning bergan ma’lumotlaridan amaliy faoliyatning turli sohalarida foydalanila boshlaydi. ayni vaqtda, xix va xx asrlarda idealizm bilan materializm o’rtasidagi kurash yanada chuqurlas...

Формат DOC, 60,5 КБ. Чтобы скачать "xviii-xix asrlarda psixologiyani rivojlanishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: xviii-xix asrlarda psixologiyan… DOC Бесплатная загрузка Telegram