психология фанининг илмий-тадқиқот усуллари

DOC 63.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1403951885_49165.doc психология фанининг илмий-тадқиқот усуллари психология фанининг илмий-тадқиқот усуллари ҳар бир фанда бўлганидек, психология фанида ҳам турли-туман психик ҳодисаларни ва ҳар бир шахсга хос бўлган индивидуал хусусиятларни ўрганиш учун қўлланиладиган бир қанча усуллар - йўл-йўриқлар бор. бу усулларнинг моҳияти шу фаннинг мавзу баҳсига асосланади. психологиянинг мавзу баҳси ҳаракатдаги материянинг алоҳида хусусияти билан боғлиқ бўлганлиги туфайли унинг усуллари ҳам ўзига хос мазмунга эгадир. ҳар қандай усул маълум методологик тамойилларга асосланади. психология фани тарихида психологик ҳодисаларни ўрганиш учун қўлланилган биринчи усул ўз-ўзини кузатиш усулидир. бу усул психология фани тарихида “интроспекция”, яъни ичдан кузатиш, кўриш деб юритилган. шундай экан, ўз-ўзини кузатиш усулидан фойдаланиш керакми, йўқми. албатта керак. чунки психологик тадқиқотларда ўз-ўзини кузатиш билан боғлиқ ҳоллар жуда кўп. субъектив усулсиз истаган шахснинг психологик сифатларини тўлиқ ўрганиб бўлмайди. бу усулсиз тиббиётда беморни даволаш мумкин эмас. шунинг учун кузатиш усули психология фани учун жуда зарурдир. лекин ўз-ўзини кузатишнинг салбий томонлари ҳам бор. бу усул билан тадқиқот …

ик ҳодиса табиий шароитда қандай юз берса, шундайлигича текширилади. шунга қарамасдан, руҳий ҳолатларнинг намоён бўлиш қонуниятларини аниқлашда фақат ташқи кузатиш усулидангина фойдаланиш етарли бўлмайди. шунинг учун бу усул бошқа усуллар билан ҳамкорликда қўлланилади. объектив (ташқи) кузатиш усули ёрдамида тўпланган маълумотлар махсус манбаларда қайд қилиб борилади ва маълум вақтдан сўнг таҳлил этилиб, изланаётган хулосалар аниқланади. психологик ҳодисаларни тадқиқ этиш учун қўлланиладиган усуллардан яна бири суҳбат ёки савол-жавоб усулидир. бу усулнинг кузатиш усулига нисбатан афзаллиги шундаки, бунда тадқиқотчи ва ўрганилувчи ўртасида бевосита алоқа, мулоқот мавжуд бўлади. суҳбат жараёнида шахснинг турмуш воқеаларига, бошқа одамларга ва унинг ҳатти-ҳаракатларига бўлган муносабатларида намоён бўладиган психологик сифатлари ўрганилади. суҳбат усулининг тадқиқотчи зиммасига юклайдиган масъулиятли томони шундаки, тадқиқотчи биринчи навбатда ўрганилаётган шахснинг тушунча доирасини, турмуш тажрибасини ва индивидуал сифатларини аниқлаши керак. бундан ташқари, суҳбат усулининг муваффақияти учун тадқиқотчи қуйидаги тамойилларга амал қилиши мақсадга мувофиқдир; а) тадқиқотчи ва ўрганилувчи ўртасидаги мулоқот жараёни ўзаро ишонч, хайрихоҳлик ва самимийликка асосланиши; б) …

ган вақтда вужудга келтирилади ва у замонавий асбоблар ёрдамида мукаммал ўрганилади. психология фанида эксперимент усулининг икки тури бор; а) лаборатория эксперименти; б) табиий эксперимент. эксперимент усулининг бу икки тури психология фани соҳаларининг ҳаммаси учун баравар қўлланилади. лаборатория экспериментининг ўзига хос устунлиги шундаки, у экспериментатор (тажриба ўтказувчи) га алоҳида қулайликлар беради. экспериментатор ўрганилиши лозим бўлган психологик ҳодисани исталган вақтда вужудга келтиради ва унга сарфланадиган вақтдан унумли фойдаланиш имкониятига эга бўлади. лаборатория экспериментининг айниқса; психик ҳолатларнинг физиологик асосларини ўрганишдаги имконияти каттадир. шундай қилиб, лаборатория эксперименти психология фанининг энг маҳсулдор усули сифатида аҳамиятга эгадир. психологик ҳодисаларни ўрганиш учун қўлланиладиган усуллардан бири а н к е т а усулидир. бу усул психология фани соҳаларининг деярлик ҳаммасида кенг қўлланилади. анкета усулининг ўзига хос афзал томони шундаки, бир вақтнинг ўзида бир қанча одамларни, гуруҳ ёки жамоани ҳам ўрганиш мумкин. бунда анкета варақаларига ўрганувчи томонидан аввалдан тайёрланган саволлар ёзилади ва ўрганилувчиларга тарқатилади. улар ўрганувчи томонидан белгланган муддатда …

, меҳнатсеварлигини, тафаккурини, иродавий сифатлари кабиларни билишга имкон беради, ундаги мустақиллик ва яратувчиликка интилишни кўрсатиб туради. шунинг учун психология фанида одамни фаолияти маҳсулларини таҳлил этиш усулидан ёрдамчи усул сифатида фойдаланилади. психологик ҳодисаларни ўрганиш учун қўлланиладиган ёрдамчи усуллардан бири биография усулидир. бу усулдан шахсга хос айрим психологик сифатларни ўрганиш учун фойдаланилади. маълумки, ҳар бир одам ўзининг биографик маълумотларига эга бўлади. бу маълумотлар шахснинг ёшини, оилавий муҳитини, географик шароитини, улғайиш жараёнини, унинг камолотига таъсир кўрсатувчи факторларини ўз ичига олади. бундан ташқари, биографик маълумотларда шахснинг ғоявий йўналиши, дунёқараши, ишонч-эътидоқи, ахлоқий олами, ижтимоий бурчига садоқати, маслак ва мақсади ҳам акс этган бўладики, буларнинг барчаси унинг психологик дунёсини билишга асос бўлади. шахсга хос психологик сифатларнинг турли томонларини тадқиқ этишда психология фанида тест усулидан ҳам фойдаланилади (test - инглизча сўз бўлиб, синаш, текшириш маъноларини англатади). тест усули психологияда фақат илмий тадқиқот эмас, балки синаб кўриш, у ёки бу психологик сифатларнинг даражасини аниқлаш учун ҳам ишлатилади. тест …

иб боришда илмий асосда тузилган тестлардан кенг кўламда фойдаланилмоқда. сўнгги йилларда фан соҳаларининг айниқса, техника фанларининг жадал суръатлар билан ривожланиши натижасида психологияда янги усул - моделлаштириш усули юзага келди. модел ўрганилиши лозим бўлган психологик ҳодисанинг ясама андозаси ҳисобланади. моделлаштириш усулининг ўзига хослиги шундаки, бу усул ёрдамида айрим психологик жараёнлар бевосита ўрганилади. лекин, психик жараённинг (кўриш, эшитиш, ҳид билиш ва ҳ.к.) моделини юзага келтириш учун шу психик жараённи мукаммал билиш зарур. шунинг учун моделнинг мукаммал бўлиши ўрганилаётган психик ҳодисага доир билим даражасига боғлиқ бўлади. аммо, модел психик жараённинг ўзи бўла олмайди. моделда психик ҳодиса соддалаштирилади. бу эса моделнинг янглишлигига, психологик ҳодисанинг нотўғри ўрганилишига олиб келиши мумкин. умуман, моделлаштириш усули орқали турли психологик сифатларни (сезги, идрок, хотира ва ҳ.к.) ўрганиш мумкин. шундай қилиб, юқоридаги усуллар билан психологик тадқикот олиб борилганда, аввало тадқиқот жараёнига тайёргарлик кўрилади, сўнгра эксперимент босқичига ўтилади (тажриба жараёни), ундан сўнг тадқиқот жараёнида олинган маъумотлар илмий таҳлил этилади ва ниҳоят, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "психология фанининг илмий-тадқиқот усуллари"

1403951885_49165.doc психология фанининг илмий-тадқиқот усуллари психология фанининг илмий-тадқиқот усуллари ҳар бир фанда бўлганидек, психология фанида ҳам турли-туман психик ҳодисаларни ва ҳар бир шахсга хос бўлган индивидуал хусусиятларни ўрганиш учун қўлланиладиган бир қанча усуллар - йўл-йўриқлар бор. бу усулларнинг моҳияти шу фаннинг мавзу баҳсига асосланади. психологиянинг мавзу баҳси ҳаракатдаги материянинг алоҳида хусусияти билан боғлиқ бўлганлиги туфайли унинг усуллари ҳам ўзига хос мазмунга эгадир. ҳар қандай усул маълум методологик тамойилларга асосланади. психология фани тарихида психологик ҳодисаларни ўрганиш учун қўлланилган биринчи усул ўз-ўзини кузатиш усулидир. бу усул психология фани тарихида “интроспекция”, яъни ичдан кузатиш, кўриш деб юритилган. шундай экан, ўз-ўзини ...

DOC format, 63.0 KB. To download "психология фанининг илмий-тадқиқот усуллари", click the Telegram button on the left.

Tags: психология фанининг илмий-тадқи… DOC Free download Telegram