son va figura tushunchalarining vujudga kelishi

DOC 38.0 KB Free download

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1443687144_61331.doc son va figura tushunchalarining vujudga kelishi bizning son va figuralar haqidagi tasavvurimiz juda qadim zamonlardan – tosh asridan, ya'ni paleolitdan boshlanadi. ma'lumki, kishilar bir necha yillar g'orlarda yashagan, hayot uchun zaruriy narsalarni bevosita tabiatdan yig'ib olishgan. ov uchun toshdan asboblar yasashgan. oldinlari ular bir-birlari bilan imo-ishora orqali muomala qilishgan, keyinchalik mehnat jarayonida til paydo bo'lgan. sezgi organlari rivojlana boshlagan, miya esa hisoblash va o'lchash uchun abstraksiya hosil qilgan. son va figura tushunchalarining tarixini o'rganish faqat matematika tarixi uchun emas, balki insoniyat tarixi uchun zarur. ba'zi olimlar sodda matematik tushunchalar hayvonlarda ham mavjud, deb tasdiqlashadi va o'z da'volarini dalillash uchun misollar keltirishadi. masalan, nemis matematigi m.kantor: «o'rdaklar ham o'z bolalarini sanaydi»-deydi. ba'zilari esa hayvonlarda ham figura tushunchasi mavjud deb hisoblashadi va bunga misol qilib, asalarilarning in yasashlarini keltirishadi. ma'lumki, asalarilarning inlari muntazam oltioyoqli prizmaga o’xshaydi. demak, ular fazoni muntazam oltioyoqli prizmalar bilan to'ldirishni bilishsa, ularning oliy matematikadan ham xabari bor …

likni takrorlash bilan hosil qilinadi. bunday sanash hozirgi hindistonliklarda ham mavjud. masalan, ular do'stni bixay deyishadi, do'stlarni esa bixay-bixay deydi. keltirilgan misollarning hammasi sanoq sistemaning asta-sekinlik bilan rivojlanganligidan dalolat beradi. dastlab kishilar ikkigacha, so'ngra beshgacha, undan keyin o'ngacha, o'n besh va yigirmagacha sanashni o'rganishgan. o'zbeklarning «ikki o'n besh bir o'ttiz» degan maqolining tagida ham bir vaqtlar bizda o'n beshlik sanoq sistemasi mavjud bo'lganligidan dalolat beradi. yaqin-yaqinlarda ham qishloqlarda qariyalar 40 o'rniga ikki yigirma deyishar edi. umuman, xalqlardagi sonlarning turli belgilar yordamida yozilishi (1,2 va 3-jadvallarga qarang) va aytilishi quyidagi 3 prinsipga amal qiladi: 1. additivlik (additio-lotincha so'zdan olingan bo'lib, qo'shish degan ma'noni beradi). misol: rim raqamida 2, 3 ni yozilishi. 2. substraktivlik (substactio-ayirish). masalan: rim raqamidagi 4 va 9 ni yozish. 3. multiplikativlik (multiplicatio-ko'paytirish). masalan o'zbek tilida 200, 300, 400, 500, 600, 700, 800 va hokazolarning aytilishi. sanoqning yuqori chegarasi keyinchalik sanoq sistemasining asosi uchun qabul qilingan. unga o'nli sanoq …

ri hosil bo'ldi. masalan: «chiziq» - linea (lotincha) so'zdan olingan bo'lib, «kanop ip», «arqon» degan ma'noda keladi. tarixdan dastlabki davrlarda odamlar toshdan turli xil qurol va aslahalar yasagani ma'lum bo'lsa, keyinchalik mis va bronzadan va nihoyat, temirdan qurol-aslahalar yasashgani ma'lum. temir qurollar vujudga kelganidan so'ng, eramizdan oldingi vi asrda quldorlik jamiyati vujudga keldi. u esa o'z navbatida xususiy mulkchilikni keltirib chiqardi. quldorlar boylik orttirish yo'liga o'tishdi. jamiyat tarixidan quldorlik jamiyati dastlab misr, bobil, xitoy va hindistonda vujudga kelganligini, g'arbiy yarim sharda esa ancha keyin maya va ink qabilalarida paydo bo'lganligini bilamiz. hunar va savdo-sotiqning rivojlanishi tufayli shaharlar vujudga keldi. shaharlar qurilish texnikasini rivojlantirishni taqozo qildi. quldorlar boyib ketishi natijasida, boshqa elatlarning yer va shaharlariga ko'z olaytira boshlashdi. bu esa urushsiz bo'lmas edi. urush uchun esa texnika kerak edi. ma'lumki, o'z navbatida harbiy texnikalar bilimsiz vujudga kelmaydi. xuddi mana shu davrda arifmetik qoidalar bilan bir qatorda ba'zi bir amaliy masalalarni yechish …

matematik ma'lumotlar bambukka yozilgan. xitoy matematikasi haqida ham ma'lumot juda oz. nega turli ma'lumotlar turli narsalarga yozilgan? qog'oz yo'q edimi?, -degan savol tug'iladi. -qog'oz yo'q edi, u bizning eramizning ii asrida xitoyda kashf etilgan. keyingi asrlarda samarqandda ham qog'oz tayyorlangan.

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "son va figura tushunchalarining vujudga kelishi"

1443687144_61331.doc son va figura tushunchalarining vujudga kelishi bizning son va figuralar haqidagi tasavvurimiz juda qadim zamonlardan – tosh asridan, ya'ni paleolitdan boshlanadi. ma'lumki, kishilar bir necha yillar g'orlarda yashagan, hayot uchun zaruriy narsalarni bevosita tabiatdan yig'ib olishgan. ov uchun toshdan asboblar yasashgan. oldinlari ular bir-birlari bilan imo-ishora orqali muomala qilishgan, keyinchalik mehnat jarayonida til paydo bo'lgan. sezgi organlari rivojlana boshlagan, miya esa hisoblash va o'lchash uchun abstraksiya hosil qilgan. son va figura tushunchalarining tarixini o'rganish faqat matematika tarixi uchun emas, balki insoniyat tarixi uchun zarur. ba'zi olimlar sodda matematik tushunchalar hayvonlarda ham mavjud, deb tasdiqlashadi va o'z da'volarini dalillash...

DOC format, 38.0 KB. To download "son va figura tushunchalarining vujudga kelishi", click the Telegram button on the left.

Tags: son va figura tushunchalarining… DOC Free download Telegram