темурийлар даврида маданият ва таълим-тарбия

DOC 123,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1403776503_46848.doc темурийлар даврида маданият ва таълим-тарбия режа: 1. амир темур ҳаёти ва салтанатининг вужудга салтанатининг вужудга келиши 2. темур салтанатининг таълим-тарбия тизими 3. амир темурнинг ахлоқ ва одобга оид ўгит насиҳатлари амир темур ҳаёти ва буюк саркарда, адолатли шоҳ амир салтанатининг вужудга темур марказий осиёда мўғуллар- келиши нинг 150 йиллик ҳукмронлигини тугатиб, буюк давлат тузган ва уни дунёга танитган шунингдек, мовароуннаҳрда фан ва маданият равнақининг асосини яратган шахс сифатида машҳурдир. у ўз даврининг энг қудратли шоҳларидан ҳисобланган турк подшоси боязид йилдиримни тор-мор қилиб, болқон ярим оролидаги халқ-лар ва мамлакатларга озодлик бағишлаган. олтин ўрда хони тўхтамишни енгиб, россиянинг мўғуллар ҳукмронлиги асоратидан қутулишини қарийб 300 йилга тезлаштирган. ўз даврида мовароуннаҳрда ҳунармандчилик, қурилиш, илм-фан ва маданият-ни ривожлантирган. амир темурнинг кўп қиррали фаолияти, мураккаб шахс экан-лиги ўша даврда ёзилган қатор асарларда ифодаланган. хофизи абрунинг “зубдатут таворих”, шарофиддин али яздийнинг “зафарнома”, ôасиҳ аҳмад хаводийнинг “мужмали ôасиҳий”, абдураззоқ самарқандийнинг “матлаус саъдайн ва мажмаул баҳрайн”, ибн арабшоҳнинг …

драсаларидаги одат бўйича болани ўқишга ўргатишда қоғоз ё терига ёзилган энг осон сўзлар жадвалидан фойдаланилган. темур ҳам болалигида шундай жадвални ўқиган. амир темур болалик ва ўсмирлик йил-лари ҳақида шундай хотирлайди: “мен 9 ёшга тўлганимда намоз ўқий бошладим ва мадрасадаги барча талабалардан устун бўлиб олдим. хар қандай йиғилишларда ҳам мен уламоларнинг ёнидан жой олишга ҳаракат қилардим. лекин ҳар доим уларнинг олдида тиз чўкиб ўтирардим. катталарга шу тарзда ҳурмат билдиришни мен ўзимга қоида қилиб олгандим. 12 ёшимдан болалар билан ўйнашни ўргандим ва вақтимни ўз тенгқурларим ҳамда ўспиринлар билан ўтказардим”. бу парчада шуниси диққатга сазоворки, темур болалигидаёқ тенгқурларидан устун бўлиб, унда амирликка интилиш бўлган. темурнинг таржимаи ҳолида унинг феъл-атвори, ахлоқи ва ижобий хусусиятларининг шаклланишидан далолат берувчи маълумотлар алоҳида ифодаланган. амир темур шахсида анчагина зиддиятлар мавжуд. у 16 ёшида отасининг васияти бўйича аскарларга бошчилик қилган. шундай қилиш барлос уруғининг анъанаси ҳисобланган. у ёшлигидан ҳарбий машқларга ниҳоятда қизиққан, феодал урушларда бир неча бор қатнашиб, тажриба …

тўла бўйсундириш учун 5 марта юриш қилиб, уни ўз империясига қўшиб олган. 1395 йилда шимолий кавказга юриш қилиб, ғалаба қозонган. 1398 йили хиндистонни, 1401 йили сурия ерларини, 1402 йили анқарадаги турк ерларини босиб олган. султон боязид-ни енггач, хитойга юриш олдидан ўтрор шаҳри яқинида хаста-ланиб, 1405 йил 18 февралü куни вафот этган. темурзодалар - ўғиллари: жаҳонгир мирзо, мирон шоҳ, умаршайх ва шохруҳ мирзо, набиралари, пирмуҳаммад, халил султон, муҳаммад султон, мирзо улуғбек ва бошқалар темурий-лар сулоласининг идора қилишда давом этдилар. темурийлар даврида мовароуннаҳрда ижтимоий-иқтисодий, сиёсий ва маданий ҳаёт бир маромда давом қилди ва муайян ижобий ўзгаришлар ҳам рўй берди. чунончи, самарқанд шарқда муҳим савдо, маданият, илм-фан маркази сифатида кўпдан бери маълум эди. хитой, хиндистон, эрон ва шарқ-оврўпа билан савдо муносабатлари унинг иқтисодий ва маданий ҳаётида катта ролü ўйнади. мамлакатда ишлаб чиқариш кучлари етарли даржада ривожланган бўлса-да, темурнинг жуда кўп ҳарбий юришлари сабабли тўпланган ғоят катта бойликлар мамлакатнинг иқтисодий юксалишига маълум даражада ёрдам …

тимиой-маданий ва маърифий ишла-рини ривожлантиришга катта аҳамият берган. у бежиз соҳибқирон деб аталмаган. “соҳибқирон” сўзи “бахтиёр подшо”, “илмли подшо” деган маънони билдиради. амир темур дунёга танилган ҳадисшунос олимлар, маданият арбоблари абу муҳаммад абдаъ ибн хамид ибн нсрал кеший, абдуллоҳ ибн абдураҳмон дорамий самарқандий ва абу абдуллоҳ муҳаммад ибн исмоил бухорийларни самарқандга таклиф этиб, мамлакатда илм-фанни ривожлантиришга ўзи бош-қош бўлган. машҳур тарихчи шарафиддин али яздий “зафарнома” китобида амир темур шаҳрисабзда оқ сарой, самарқандда боғишамол қасри, жомеъ масжидини ҳамда бир қанча мадрасалар қурдиргани ҳақида маълумот берган. темур салтанатининг темур замонасида ўғил болалар учун таълим-тарбия тизими бошланғич маълумот берадиган ди- ний мактаблар бўлиб, улар асосан масжидларда ва хусусий уйларда ўқимишли кишилар, домла-имомлар томонидан очилган эди. мазкур мактабларда масжид имомлари ёки муаззинлар дарс ўтардилар. аҳолиси кўп шаҳарларда мактабларни махсус мактабдорлар очган. кўчманчи ва чорвадор аҳоли орасида мактаблар одатда баҳор ва ёз ойларида очилар, уларда асосан масжид имомлари ёки мадраса толиблари ўзларининг иқтисодий аҳволини яхшилаш …

ға”ларига боғлиқ бўлган. мактабга қабул қилишнинг аниқ вақти ҳам бўлма-ган. мактабда ўқувчиларни кичик ва юқори гуруҳларга ажратиб ўқитилган. кичик гуруҳ ўқувчилари қуръон оятларини ўқиш билан чекланган, катта гуруҳ ўқувчилари эса улар ўзлаштираётган билим-лардан ташқари ислом динининг асосларини ташвиқот қилиш билан шуғулланганлар. шу билан бирга, форс шоирлари хўжа хофиз ва саъдий шерозийнинг ғазалларини ёдлаган. мактаб таълимининг сермазмунлиги ёки саёзлиги ўқитувчи-домланинг билими савиясига ва ўқитиш маҳоратига боғлиқ бўлган. темур ва темурийлар даврида мовароуннаҳрда ибтидоий диний мактаблардан ташқари, шаҳзодалар, хонзодалар, бекзодалар ва йирик амалдорларнинг болалари учун сарой ва хонадонларда алоҳида савод мактаблари ҳам ташкил этилган. шундай мактабларда подшо хонадони учун махсус қиссахон дейилар эди. аста-секин йирик давлат арбоблари, руҳонийлар, амалдорлар болалари учун хонадонларида махсус мактаблар очган эдилар. шаҳзодалар, хонзодалар ва бекзодалар 4-5 ёшларидан бошлаб ўқиш ва ёзишни подшо қиссахонларидан ўрганиб олганлар. шу билан бирга, болаларнинг зеҳнини ўстириш мақсадида уларга ўзлари эшитган ва кўрган нарсалар, дунёнинг ажойиб ва ғаройиб воқеалари ҳақида ҳикоялар қилиб берилган. …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "темурийлар даврида маданият ва таълим-тарбия"

1403776503_46848.doc темурийлар даврида маданият ва таълим-тарбия режа: 1. амир темур ҳаёти ва салтанатининг вужудга салтанатининг вужудга келиши 2. темур салтанатининг таълим-тарбия тизими 3. амир темурнинг ахлоқ ва одобга оид ўгит насиҳатлари амир темур ҳаёти ва буюк саркарда, адолатли шоҳ амир салтанатининг вужудга темур марказий осиёда мўғуллар- келиши нинг 150 йиллик ҳукмронлигини тугатиб, буюк давлат тузган ва уни дунёга танитган шунингдек, мовароуннаҳрда фан ва маданият равнақининг асосини яратган шахс сифатида машҳурдир. у ўз даврининг энг қудратли шоҳларидан ҳисобланган турк подшоси боязид йилдиримни тор-мор қилиб, болқон ярим оролидаги халқ-лар ва мамлакатларга озодлик бағишлаган. олтин ўрда хони тўхтамишни енгиб, россиянинг мўғуллар ҳукмронлиги асоратидан қутулишини қарийб 300 й...

Формат DOC, 123,5 КБ. Чтобы скачать "темурийлар даврида маданият ва таълим-тарбия", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: темурийлар даврида маданият ва … DOC Бесплатная загрузка Telegram