миллим уйғониш даври узбек адабиётини ўрганишнинг долзарб масалалари

DOCX 26.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1497257072_68482.docx миллим уйғониш даври узбек адабиётини ўрганишнинг долзарб масалалари ҳозир тилга олинган мавзу доирасида бир қатор маса-лаларда сиз билан фикр алмашиб олишга зарурият бор. 1. мазкур даврнинг етакчи тенденциялари ва унта қан-дай ёндашиш масаласи. мазкур давр адабиётимиз тари-хининг xix асрнинг иккинчи ярми xx аср бошларидаги 50-60 йиллик даврни қамраб олади. адабиётимиз тари-хининг бу даврини алоҳида қилиб ажратиш янги ran эмас. бунинг ҳам 50-60 йиллик тарихи бор. фақат биз бундаги миллий уйғониш мазмунига алоҳида урғу беряпмиз. ас-лида бу ҳам янги эмас. 20-йилларда бу атама «мода»да бўлган. моҳиятан бу давр мумтоз адабиёт билан ҳозирги адабиёт ўртасида кўприк бўлган давр. янги адабиетнинг шаклланиш даври. ўз даврида у аниқ-тиниқ аталган, «жадид адабиети» дейилган. жадид адабиетининг маъноси янги адабиёт дегани. лекин такдир тақозоси билан у «миллий уйғониш даври узбек адабиети» аталиб кетди. бундай талкин ва йўналишда адабиетнинг эстетик жиҳатларидан кўра ғоявий масалаларига эътибор кўпроқ бўляпти. (ма-салан, дастуримизда давр воқеалари ва унинг адабиётдаги ифодаси, қиёсий таҳлил …

либ бори-лаётган бугунги ишлар яққол кўрсатиб турибди. лекин масаланинг иккинчи томоии ҳам бор. биз миллат, миллият ҳақида кўп гапирмоқдамиз. бу тушунчалар бугун аниқ тарифига эгами? биз марксча-ленинча қараш-лардаи қутула олдикми? жадидларимиз бу масалага жиддий қараган эдилар. гаспралида «миллий ғоя», «миллият» номлари билан махсус мақолалар бор. ўзимизда ҳам беҳбудийдан чўлпон-гача бирортаси уни четлаб ўтмаган. совет даврида, унда ҳам 20-йилларнинг 2-ярмидан «миллатчи» деган ном ус-тига тавқи лаънат босилди. олдин у «миллат дегувчи» маъносида эди. бугун миллат, миллият ҳақида гапирмоқда эканмиз, бу тушунчаларнинг моҳияти, тарихи ва талқинларидан ҳар биримиз ўз ихтисослигимиз доирасида хабардор бўлиши-миз зарур деб ўйлайман... 2. иккинчи маслаҳатлашиб оладиган масаламиз давр адабиётининг ўрганилиши билан боғлиқ масала. аввало, кўлам ҳақида. биз 1983 йидда чоп этган «излай-излай топганим...» рисоламизда 1905-1917 йиллар ада-биётига бевосита дахлдор бўлган 84 номни келтирган эдик. бу 18 йил олдинги маълумот. бу рақам ҳозир, шубҳасиз, кўпайган. иккинчидан, миллий уйғониш даврини биз уч босқичга бўламиз: 1865—1905 йиллар; 1905—1917 йиллар; 1917-1929 йиллар. …

итилди, тарғиб-ташвиқи йўлга қўйилди. лекин булар ишнинг бошланиши, холос. яқин-да мутахассислардан бири расмий фондларда 103 минг китоб сақланаётганлигини езди. 103 минг хусусий киши-лар қўлида эмиш. уларни бирма-бир кўздан кечириш, саралаш ва юзага чиқариш 5-10 йиллик иш эмас. ва булар учун кадр керак. мутахассис керак. фидойилик керак. бугун муқимий, фурқат, завқий, ҳамза, айний ижо-ди ва фаолияти қайта баҳоланмоғи лозим. биз бу улкан санъаткорларимиз ҳақида қилинган ишларнинг ўз вақги-даги буюк аҳамиятини ҳеч бир камситмаган ҳолда, уларга бугунги кўз билан қарамоғимиз, уларни бугунги ақл билан баҳоламоғимиз талаб этилади. бу мезоннинг номи миллийликдир. миллат ва ватан манфаатидир. ҳазиний, муҳйи, сарёмий, муҳсиний, фазлий, та-бибий каби ўз даври адабий муҳитида катта мавқега эга бўлган ижодкорларнинг ўрни илмий асосларда кўрсатиб берилмоғи лозим. бугунги фанимиз xix асрнинг охири — xx аср бошлари ижтимоий-сиёсий воқеаларни ўрганишда анчагина ишлар қидди. 1873—1876 йиллар пўлатхон воқеаси, 1892 йилги тошкент вабо қўзғолони, 1898 йил андижон қўзғолони, 1916 йил, 1917 йил февраль, 1917 йил …

«миллий ис-тиқлол» жамиятларигача ватан ва миллат манфаатлари-дан келиб чиққан ҳолда ўрганилмоғи керак. адабий-танқидий нуқтаи назардан эса, фурқатнинг худоерхон тилидан айтилган «демиш хон»идан чўлпон ва фитратнинг 20-йиллардаги юракка ўт солувчи исёнкор сатрларигача миллий истиқлол ғояси нуқтаи назаридан яхлит ва изчил тадқиқ этилмоғи лозим. умуман давр ва ижод, инқилобий давр поэтикаси, анъанавийлик ва новаторлик, қўйингки, кўп асрли мумтоз адабиётимизнинг янги адабиётга айланиш жараёнини ўрга-нишнинг назарий ва амалий масалалари дахлсиз турибди. ниҳоят, бу даврни ўрганишда турли соха мутахассис-ларининг — филолог, файласуф, педагог, тарихчи, иқтисод-чи, диншунос, санъатшунос, қонуншунослар ҳамкорлиги керак. чунки жадидчилик яхлит ҳодиса эди. унинг учун ўрта асрлар ренессансидаги сингари универсализм хос эди. 3. учинчи масала миллий уйғониш даври адабиётини ўрганишда вақгли матбуот материалларидан фойдаланиш масаласи. мутахассисларга маълумки, мазкур даврда матбуот йўлга қўйилган ва ўлкамизнинг ўзида ўнлаб газета-жур-наллар чиққан. масалан, зиё сайд 1870-1927 йилларда чоп этилган газета-журналлар ҳақида фикр юритганда 45 газета, 36 журналнинг номини тилга олади. бунинг усти-га кавказ ва волгабўйида, марказий …

ки, улар нажотни фақат бир-ликда кўрар эдилар. ниҳоят, бу чиқишларда замин воқе-алари таҳлили кўпинча тарихни англаш, ўзликни англаш билан қўшиб олиб бориларди. иккита мисол келтирамиз. 1) «таржимон»нинг 1906 йил декабрь, 1907 йил ян варь сонларида исмоилбекнинг «муколамаи салотин» («султонлар суҳбати») ҳикояси босилган. у амир темур ҳақида. воқеа хаёлий бўлиб, гўри амирда кечади: муаллиф мақбарани томоша қилар экан, мўъжиза юз беради. мир саййид бараканинг қабри устидаги сандиқтош кўтарилиб, соҳибқироннинг пири ^рнидан туради. амир темур қабрига қўлини қўйиб, «уғлим» дейиши билан тош кўтарилиб, соҳибқирон ҳам чиқиб келади. ҳар бири ўзқабри устига ўтиради. бирпасда шарқнинг маълум ва машҳур зотлари амир темур атрофида ҳозир бўладилар. булар — турк султони абдулазизхон, эрон шоҳи насриддиншоҳ, бухоро амири насруллохон, қўқон хони худо ерхон ва бошқалар. мир саййид барака уларни бирмабир таништиради. жадидчиликнинг машҳур раҳнамоларидан жамолид-дин афғоний «хутбаи сипоҳий» ўқиб, сўнгги юз йиддаги дунё ўзгаришларини сўзлаб беради. амир темур авлодла-рига мерос қолдиргани ватан ва миллатнинг тақцири борасида халафларини …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "миллим уйғониш даври узбек адабиётини ўрганишнинг долзарб масалалари"

1497257072_68482.docx миллим уйғониш даври узбек адабиётини ўрганишнинг долзарб масалалари ҳозир тилга олинган мавзу доирасида бир қатор маса-лаларда сиз билан фикр алмашиб олишга зарурият бор. 1. мазкур даврнинг етакчи тенденциялари ва унта қан-дай ёндашиш масаласи. мазкур давр адабиётимиз тари-хининг xix асрнинг иккинчи ярми xx аср бошларидаги 50-60 йиллик даврни қамраб олади. адабиётимиз тари-хининг бу даврини алоҳида қилиб ажратиш янги ran эмас. бунинг ҳам 50-60 йиллик тарихи бор. фақат биз бундаги миллий уйғониш мазмунига алоҳида урғу беряпмиз. ас-лида бу ҳам янги эмас. 20-йилларда бу атама «мода»да бўлган. моҳиятан бу давр мумтоз адабиёт билан ҳозирги адабиёт ўртасида кўприк бўлган давр. янги адабиетнинг шаклланиш даври. ўз даврида у аниқ-тиниқ аталган, «жадид адабиети» дейилган. жад...

DOCX format, 26.5 KB. To download "миллим уйғониш даври узбек адабиётини ўрганишнинг долзарб масалалари", click the Telegram button on the left.

Tags: миллим уйғониш даври узбек адаб… DOCX Free download Telegram