qadimgi dunyo iqtisodiy ta'limotlar

PPTX 48 pages 2.2 MB Free download

48 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.2 MB

File type PPTX

Pages 48

Updated Dec 2025

Page preview (10 pages)

Scroll down 👇

1 / 48

prezentatsiya powerpoint qadimgi dunyo iqtisodiy ta‘limotlar reja: 1.ilk iqtisodiy fikrlar. qadimgi bobil davlatining g‘oyalari 2.qadimgi sharqdagi iqtisodiy fikrlar 3. qadimgi xitoy iqtisodiy g'oyalari 4.zardo‘shtiylik (avesto)dagi iqtisodiy g'oyalar 5. qadimgi gretsiyadagi iqtisodiy fikrlar 6. qadimgi rimdagi iqtisodiy qarashlar ilk iqtisodiy fikrlar, qadimgi bobil davlatining g‘oyalari yozuv bundan olti ming yil avval, miloddan to‘rt ming yil oldin o‘sha davrning madaniyat o‘chog‘i hisoblangan mesopotamiyada ijod qilindi. qadimgi grek tarixchilari hozirgi iroqdagi dajla va frot daryolarning oraligidagi joylarni, «mesopotamiya» deb atagan. bu grekcha so‘z bo‘lib, “ikki daryo oraligi” ma‘nosini bildiradi. shumerlar ikki daryo vodiysining janubiy qismidagi asosiy mahalliy xalq shumerlar bo‘lib, eng dastlabki yozuvni o‘shalar yaratgan. dastlabki yozuv ijod qilingandan keyin, misr va qadimgi sharqdagi xalqlar tarix tilga kira boshladi. demak, qadimgi dunyo - quldorlik davridan boshlab dastlabki iqtisodiy fikrlar shakllana boshladi. ko‘xna bobil iqtisodiy fikrlari qadimgi sharqda ancha rivojlangan davlatlardan biri bobil bo‘lgan. unda xususiy mulkchilik va tovar-pul munosabatlari nisbatan tez rivojlana boshladi. …

2 / 48

tuz, mis va boshqalarning kumushdagi narxi o‘rnatilgan ikkinchi paragrafda har xil turdagi yog'ning arpadagi narxi ko‘rsatilgan. demak, asosiy umumekvivalent sifatida arpa bo‘lgan eski bobilda eski bobildagi uncha ko‘p bo‘lmagan foiz me’yori davlatning nafaqat mamlakat xo‘jaligi hayotiga aralashuvidan dalolat beradi, balki tovar-pul munosabatlarining ancha rivojlanganligini ham aks ettiradi. qadimgi bobilda xammurapi qadimgi bobilda xammurapi (mo. 1792-1750 y.) podsholik qilgan davrda tayyorlangan qonunlar to‘plami ancha obro‘ qozongan. qonun matni qonun matni kirish qismdan, hozirgi tasniflash boyicha 282 moddani oz ichiga olgan asosiy qismdan va xulosadan iborat. shu narsa diqqatga sazovorki, bir guruh moddalarda bobil fuqarolarining mulkini himoya qilish, ijara, sudxorlik va ishga yollash masalalari korib chiqilgan. xammurapi qonunlari xammurapi qonunlarida sudxorlar oz holicha, qarzdorlarning ruxsatisiz qarz evaziga ularning hosilini tortib olishi man etilgan. ular qat‘iy ravishda puldagi (20%) va natural shakldagi (33% ) foiz me‘yorini aniq belgilab bergan. xammurapi qonunlarida yollanma munosabatlarni tartibga solishga katta e‘tibor berilgan. uning juda ko‘p turdagi shakllari …

3 / 48

erishishi zikr etilgan. qonunda sudxo‘rlarga qonunda sudxo‘rlar zo‘ravonligiga qarshi qaratilgan moddalar ham mavjud. hosil kam bo‘lgan paytlarda qarzlarni to‘lash muddatini bir yilga cho‘zishga ruxsat berilgan (qo‘shimcha foiz to'lovisiz). xammurapi qonunlarida sudxo‘rlar o‘z holicha, qarzdorlarning ruxsatisiz qarz evaziga ularning hosilini tortib olishi man etilgan. sudxo‘rlikning keng rivojlanishiga to‘sqinlik sudxo‘rlikning keng rivojlanishiga to‘sqinlik qiluvchi asosiy omillardan biri qarzdorlik uchun qullik muhlatining uch yil bilan cheklanishidir (to‘rtinchi yili unga erkinlik berilishi lozim bo‘lgan). biroq sudxo‘rlikka qarshi qonunchilikda izchillik bo‘lmagan. xususan, qarzdorni ozod etishda uni ishlab chiqarish yoki yashash vositalari bilan ta’minlash nazarda tutilmagan. shunday qilib, eski bobil podsholigi qonunlarida davlat tartiblashining va aholi iqtisodiy faoliyatini nazorat qilishning turli shakllari ko‘zda tutilgan. ular real iqtisodiy jarayonlarga, tovar-pul munosabatlarining rivojlanishiga, fuqarolar mulkini himoya qilishga o‘zining ijobiy ta‘sirini korsatdi. qadimgi sharqdagi iqtisodiy fikrlar qadimgi misr afrikaning shimoliy-sharqida, nil daryosining quyi oqimida joylashgan qadimiy davlat. miloddan avvalgi 10-6 ming yillikda nil atrofidagi savannalarda tarqoq yashagan qabilalar terimchilik, …

4 / 48

krlari uning shogirdlari yozib qoldirgan («suhbat va mulohaza») to‘plamida aks ettirilgan. uning fikricha, mehnat ham kishilarning, ham davlatning boyligini ko‘paytiradi. konfutsiy talimotiga ko‘ra, bilimdon hukmdor - u «xalqning otasi», «to'g'ri amal qilishning» va boylikni ancha tekis taqsimlashning kafolati. zardo‘shtiylik (avesto)dagi iqtisodiy g'oyalar zardo‘shtiylik dinining muqaddas kitobi hisoblangan «avesto» . olingan ma‘lumotlarda «avesto» kitobining muallifi zardo‘sht (m. av. 589–512-y.) bolganligi qayd etiladi. u markaziy osiyo hududida faoliyat ko‘rsatgan ilohiyotchi, faylasuf, shoir va tabiatshunos olim bo‘lgan «avesto»da «avesto»da yer, suv, havoni bulgash, ifloslantirish og‘ir gunoh hisoblanadi. bunday ibratli tasdiqlash bugungi avlodlarni ham tabiatga, atrof-muhitga aslo vahshiyona munosabatda bo‘lmaslikka chorlaydi. kitobda ijtimoiy-iqtisodiy muammolar aks ettirilgan holda shunday deyiladi: «yomon ovqatlangan xalq na yaxshi, kuchli ishlovchilarga va na soglom baquvvat bolalarga ega boladi… yomon ovqatlanishdan odob-axloq ham aynib ketadi. «avesto»da yer dumaloq «avesto»da yer dumaloq shaklda yaratilganligi, uning atrofi okeanlar bilan o‘ralganligi haqida yozilgan. unda 16 mamlakatning nomi ko'rsatilgan bo‘lib, ulardan to‘qqiztasi (masalan, sug‘diyona, …

5 / 48

alari ko‘rib chiqilgan, so‘ngra tashqi siyosat usullari to‘g‘risida, maxfiy xizmat to‘g‘risida, armiyani tashkil qilish va shu kabilar to‘g‘risida so‘z yuritiladi. «artxashastra» «artxashastra»ning eng boshidayoq podsho to‘rtta «ilmni» bilishi zarurligi to‘g‘risida fikr yuritiladi. ulardan biri iqtisodiyot hisoblanadi. «iqtisodiyot» dehqonchilik, chorvachilik va savdo sifatida ko‘riladi. mamlakatda qishloq xo‘jaligi, eng awalo, dehqonchilik asosiy soha hisoblangan. «artxashastra»da «artxashastra»da irrigatsiya ishlarini yaxshilash ham nazarda tutilgan. «sug‘orish tizimlarini qurish, - deyiladi unda - hosilning manbayi hisoblanadi...» sug‘orish tizimiga yetkazilgan har qanday zarar uchun og‘ir jazo, hatto o‘limga mahkum etish tavsiya etiladi. «artxashastra»da davlatning moliya muammolarini hal etishga katta ahamiyat beriladi. davlatning daromadlari davlat xo‘jaliklari foydasidan, turli soliq va boj to‘lovlaridan tashkil topgan. xarajatlar qismiga kelsak, davlat sanoatni, savdoni rivojlantirishga, jamoa ishlariga mablag‘ ajratib kelgan. qadimgi gretsiyadagi iqtisodiy fikrlar qadimgi yunonistonda ham iqtisodiy fikrlar yanada rivojlantirildi. ksenofont, platon, aristotel asarlarida iqtisodiy muammolar maxsus tadqiqot obyektiga aylandi. ksenofont (m.av. 430–355) asarlarida yaqqol ko‘rish mumkin. uning ko‘p sonli asarlari …

6 / 48

siy tarmogi, deb hisoblagan. «qishloq xo‘jaligi rivojlansa, – deb yozadi u, – boshqa faoliyat turlari ham rivojlanadi. agar dehqonchilik pasaysa, u holda uning bilan birga suv va quruqlikdagi barcha boshqa sanoat faoliyati tarmoqlari halok bo‘ladi». qadimgi rimdagi iqtisodiy qarashlar rimning yirik siyosiy arbobi va yozuvchisi katta mark katon(m.av. 234–149) o‘zining «dehqonchilik togrisida»gi asarida qishloq xojaligini xalq xojaligidagi asosiy tarmoq, deb hisoblaydi. katon faqat ortiqcha mahsulotni sotish, xo‘jalikda ishlab chiqarish mumkin bo‘lmagan narsalarni esa sotib olish zarurligi to‘grisida fikr yuritdi. eng foydali mahsulot, deb zaytun yogini hisoblagan. qadimgi rimdagi iqtisodiy fikrlar katon (m.a. 234-149 yy.) yirik yer egasi bo‘lgan, «dehqonchilik» nomli asarida u qullikka asoslangan natural xo‘jalikni himoya qildi. u faqat ortiqcha mahsulotnigina sotish kerak, xo‘jalikda ishlab chiqarish mumkin bo‘lmagan narsalarnigina sotib olish zarur, degan g‘oyani qo‘llaydi. uning fikricha, qullar yoshligidan sotib olinish kerak, shunda qullarni tarbiyalash, ishga o‘rgatish oson bo‘ladi (yoshi kattalarda bu ish qiyin kechadi), qullar orasida adovat urug‘i …

7 / 48

gan va imeniyolarda bir millatga tegishli qullarni ko‘p saqlamaslik kerak deb tavsiya etgan (chunki birlashib harakat qilishlari oson). sitseron mark tulliy (m.a. 106-43 yy.) taniqli davlat arbobi va mashhur notiq bo‘lgan. u yashagan davrda davlat ancha markazlashgan bo‘lib, savdo-sotiq ancha o‘sdi, sudxo‘rlik boyish manbaiga aylandi. u qishloq xo‘jaligini qo‘llagan holda, yirik savdo va sudxo‘rlikni boyish manbai deb hisobladi. demak, sitseron boshqalardan farqli ravishda quldorlar bilan birga savdogar va sudxo‘rlarning manfaatini ham himoya qildi. “buyuk ipak yo‘lining” markaziy osiyoda iqtisodiy munosabatlar rivojlanishidagi o‘rni xitoyning tinch okeani bilan hindiston, markaziy osiyo, yaqin sharq, evropa davlatlarini bog‘lovchi qadimgi savdo yo‘li - buyuk ipak yo‘lidir. bu yo‘l orqali asosan ipak eksport qilinganligi sababli «ipak yo‘li» nomi bilan shuhrat qozongan. bu yo‘l m.a. ii asrdan to milodiy xv asrgacha, suv yo‘llari rivojlanguncha xitoy, hindiston, markaziy osiyo, eron, yaqin sharq hamda o‘rta er dengizi mamlakatlari o‘rtasidagi savdo-sotiq va madaniy aloqalarning rivojida muhim rol o‘ynagan. 2.markaziy osiyo …

8 / 48

o‘g‘riligi, odil baho tekshirilgan, qallob va tovlamachilar qat’iy jazolangan, eng muhimi bu ish to‘ppa-to‘g‘ri bozorda, xalq oldida amalga oshirilgan. a.temurning davlat va iqtisodiyot sohasidagi asosiy fikrlari «temur tuzuklari»da to‘la bayon etilgan. tuzuklar amir temurning 1342-1405 yillar oralig‘idagi faoliyatini aks ettiradi va ikki qismdan (maqoladan) iborat. birinchi qismda asosan yagona davlat barpo etish, uni mustahkamlash, qo‘shni (27) yurt va mamlakatlarni zabt etish masalalari yoritilgan bo‘lsa, ikkinchi qismda sohibqiron nomidan aytilgan o‘ziga xos vasiyat, pand-nasihat, turli sohalardagi, shu jumladan ijtimoiy-iqtisodiyotga oid fikr-mulohazalar keltirilgan. ibn sino (980-1037)ning fikricha: «hayvon tabiat ne’matlariga qanoat qiladi, odamlarga esa tabiat ne’matlari kamlik qiladi, u ovqat, kiyim-kechak va uy-joyga extiyoj sezadi. hayvon tabiat ne’matlarini o‘zlashtirib oladi, odam esa o‘z mehnati bilan o‘ziga ovqat, kiyim, joy yaratadi. shu maqsadda inson dehqonchilik va hunarmandchilik bilan shug‘ullanishi kerak». farobiy (873-950) forobiy (873-950) o‘rta asr davri tabiiy-ilmiy va ijtimoiy bilimlarning qariyib barcha sohalarini o‘z ichiga oluvchi 160 dan ortiq risola yaratgan «qomusiy …

9 / 48

simoti» masalalari mutafakkir asarlarida yaxshi yoritib berilgan.. forobiyning fozil (ideal) davlat, hoqimlar to‘g‘risidagi g‘oyalari nihoyatda ahamiyatlidir, o‘zaro yordam va dustlikning zarurligi ko‘rsatiladi. masalan, shahar tartibotida eng asosiy narsa mulk, noz-ne’matlarni to‘g‘ri taqsimlash ekanligi qayd etilgan. arastu g‘oyalari rivojlantirilib, avvalo yer va joylarning miqdori, keyin ularning egalari va tutgan o‘rinlari, so‘ngra nihoyatda zarur hisoblanuvchi oziq-ovqat, ekin ekiladigan yerlar, saroy va shaxsiy uylarning miqdori hisobga olinishi kerakligi ko‘rsatiladi. forobiy tadqiqotlarining yana bir muhim jihati shuki, u ko‘p (yunon, arab va b. ) tillarni bilgan, boshqa olim asarlarini tahlil etgan, sharxlagan va izohlagan. musulmon huquqshunosligida tovarning iste’mol qiymati tan olingan, tovarning qiymati bilan so‘ralayotgan baho (bozor narxi) farqlangan. yirik din peshvosi bahouddin naqshbandning (1318-1389) «dil ba yoru, dast ba kor», ya’ni «dil yor (allox) bilan, qo‘l ish bilan (band bo‘lsin)» degan tezisi o‘sha davr va hozirgi kun uchun muhim edi, chunki ilgari xudoga faqat e’tiqod qilishning o‘zi kifoya deb bilingan. nizom-ul-mulk (1018-1092) «siyosatnoma» …

10 / 48

sonlar birlashgan xolda turar joy va shaharlar yaratishga intiladilar, deb xisoblaydi. shuningdek, u davlatning paydo bo‘lishini ham extiyoj tufayli deb uylagan. eng muhim g‘oya shuki, barcha qimmatli narsalar inson mehnati bilan yaratiladi va insonning qadr-qimmati uning avlod-ajdodlarining kim bo‘lganligi emas, balki uning mehnati, aqliy va jismoniy maxorati bilan belgilanadi. har bir davrning urf-odatlari o‘ziga xos bo‘ladi va inson axli ularga rioya qilmog‘i darkordir, aks xolda nizom va bir xillik yo‘qolsa, tartib ham yo‘q bo‘ladi, deb uqtiradi buyuk donishmand. atoqli davlat arbobi, ilk turkiy dostonnavis yusuf xos xojibning faqat bir asari yetib kelgan, ammo bu asarda shunday durdonalar to‘planganki, ularga qoyil qolmay iloj yo‘q. asar 13 ming misra (nasriy va nazmiy muqaddimadan tashqari)-73 bobdan iborat. unda inson tafakkurining barcha jabhalari bo‘yicha so‘z yuritiladi va nihoyatda qimmatli fikrlar bayon etilgan. kitobda berilgan bu g‘oyalar o‘z davri uchun ham, hozirgi davr uchun ham nihoyatda qadrlidir. ayniqsa iqtisodiyot masalalari bo‘yicha davlat va raiyat munosabatlari …

Want to read more?

Download all 48 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi dunyo iqtisodiy ta'limotlar"

prezentatsiya powerpoint qadimgi dunyo iqtisodiy ta‘limotlar reja: 1.ilk iqtisodiy fikrlar. qadimgi bobil davlatining g‘oyalari 2.qadimgi sharqdagi iqtisodiy fikrlar 3. qadimgi xitoy iqtisodiy g'oyalari 4.zardo‘shtiylik (avesto)dagi iqtisodiy g'oyalar 5. qadimgi gretsiyadagi iqtisodiy fikrlar 6. qadimgi rimdagi iqtisodiy qarashlar ilk iqtisodiy fikrlar, qadimgi bobil davlatining g‘oyalari yozuv bundan olti ming yil avval, miloddan to‘rt ming yil oldin o‘sha davrning madaniyat o‘chog‘i hisoblangan mesopotamiyada ijod qilindi. qadimgi grek tarixchilari hozirgi iroqdagi dajla va frot daryolarning oraligidagi joylarni, «mesopotamiya» deb atagan. bu grekcha so‘z bo‘lib, “ikki daryo oraligi” ma‘nosini bildiradi. shumerlar ikki daryo vodiysining janubiy qismidagi asosiy mahalliy xalq shumerlar bo...

This file contains 48 pages in PPTX format (2.2 MB). To download "qadimgi dunyo iqtisodiy ta'limotlar", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi dunyo iqtisodiy ta'limo… PPTX 48 pages Free download Telegram