klassik davrgacha bo‘lgan qadimgi iqtisodiy ta'limotlar

DOCX 16 стр. 67,9 КБ Бесплатная загрузка

16 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 67,9 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 16

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 16

mavzu № 2: klassik davrgacha bo’lgan qadimgi iqtisodiy ta’limotlar reja: 1. qadimgi sharqdagi iqtisodiy qarashlar 2. arab mamlakatlaridagi iqtisodiy g’oyalar 3. qadimgi xitoy iqtisodiy g’oyalari 4. qadimgi yunonistondagi iqtisodiy fikrlar 5. qadimgi rimdagi iqtisodiy qarashlar 1. qadimgi sharqdagi iqtisodiy qarashlar kishilik jamiyatining dastlabki davrlaridan boshlab xo’jalik yuritish to’g’risida u yoki bu ko’rinishdagi iqtisodiy fikrlar amal qilib kelgan. lekin o’sha paytdagi iqtisodiy fikrlar to’g’risidagi ma‘lumotlar bizning davrimizga yetib kelmagan. chunki ularni avlodlardan avlodlarga, asrlardan asrlarga olib o’tuvchi vosita – yozuv bo’lmagan. yozuv qachon paydo bo’lgan? yozuv bundan olti ming yil avval, miloddan to’rt ming yil oldin, o’sha davrning madaniyat o’chog’i hisoblangan mesopotamiyada ijod qilindi. qadimgi yunon tarixchilari hozirgi iroqdagi dajla va frot daryolari oralig’idagi joylarni ‘mesopotamiya’ deb atashgan. bu yunoncha so’z bo’lib, ‘ikki daryo oralig’i’ ma‘nosini bildiradi. dajla va furot daryolari hozirgi turkiya chegarasidan boshlanib, sharq tomon oqib fors ko’rfaziga quyiladi. bu ikki daryo atrofidagi joylarning tuprog’i unumdor, suvi ko’p bo’lib, …

2 / 16

artibga solinishi zaruriyati kuchaydi. davlat bu vazifalarni qonunchilik yo’li bilan hal qilishga uringan. bu borada iqtisodiy fikrlar nuqtayi nazaridan eshnun podshohi qonunlari (m.av. xx asr.) va xammurapi qonunlari (m.av. xviii asr.) ancha diqqatga sazovor. eshnun qonunlari matni asosiy mahsulotlarga qat‘iy baho o’rnatishdan boshlanadi: ―1 gur (o’lchov birligi, ba‘zi ma‘lumotlarda 300, ba‘zilarda esa – 252,6 l. ga teng) arpa (sotilishi kerak) 1 sikl (8,4g) kumushga …, 3 ka (1 ka 0,84 l. ga teng) birinchi sortli yog’ (sotilishi kerak) 1 sikl kumushga, 1 sut (5 l., ba‘zi ma‘lumotlarda – 8,4 l.) va 2 ka kunjut yog’i (sotilishi kerak) 1 sikl kumushga …‖ va boshqalar ko’rsatilgan. birinchi paragrafda arpa, yog’, teri, tuz, mis va boshqalarning kumushdagi o’rnatilgan narxi (mahsulotlar shunday miqdorda olinishi kerakki, ularning qiymati 1 siklga teng bo’lsin); ikkinchi paragrafda har xil turdagi yog’ning arpadagi narxi ko’rsatilgan. demak, asosiy umumekvivalent sifatida arpa bo’lgan. buning ustiga ushbu ekvivalentlar o’rtasida qat‘iy muvofiqlik o’rnatilgan. …

3 / 16

’z ichiga olgan asosiy qismdan va xulosadan iborat. unda xo’jalik hayotiga oid iqtisodiy fikrlar ham aks ettirilgan. shu narsa diqqatga sazovorki, bir guruh moddalarda bobil fuqarolarining mulkini himoya qilish, ijara, sudxo’rlik va ishga yollash masalalari ko’rib chiqilgan. qonundagi asosiy narsa bobil fuqarolarining mulkini himoya qilish yoki shunday sharoit yaratishdan iboratki, unda “kuchlilar kuchsizlarni surib chiqarmasinlar”. bunda asosiy e‘tibor saroy, ibodatxona mulkini hamda bobillik fuqarolar va davlat xizmatchilarining, birinchi navbatda, harbiylarning mulkini himoya qilishga qaratilgan. xammurapi qonunlarida ularning ulushi (yerlari) sotilishi man etiladi. “sipoh yoki soliq to„lovchiga tegishli bo„lgan dala, uy, bog„, – deyiladi qonunda, – kumushga sotilishi mumkin emas”. bundan tashqari qonunda o’z mamlakati tashqarisida qul sifatida sotib olingan bobillik fuqarolar o’z vataniga qaytgach, erkinlikka erishishi zikr etilgan. qonunda sudxo’rlar zo’ravonligiga qarshi qaratilgan moddalar ham mavjud. hosil kam bo’lgan paytlarda qarzlarni to’lash muddatini bir yilga cho’zishga ruxsat berilgan (qo’shimcha foiz to’lovisiz). xammurapi qonunlarida sudxo’rlar o’z holicha, qarzdorlarning ruxsatisiz qarz evaziga …

4 / 16

hga majbur bo’lgan. xammurapi qonunlarida yollanma munosabatlarni tartibga solishga katta e‘tibor berilgan. uning juda ko’p turdagi shakllari ko’rib chiqilgan bo’lib, hatto yollanma mehnat uchun to’lov miqdori ham aniq qilib ko’rsatib berilgan. asosiy maqsad ishlab chiqarishni, birinchi navbatda, qishloq xo’jaligini rivojlantirishni qo’llab-quvvatlash, mehnatsiz daromad topishga qarshi kurashish bo’lgan. umuman, xususiy mulkchilik, shu jumladan, yerga bo’lgan xususiy mulkchilik tan olingan. birovning xususiy mulkiga ko’z olaytirgan, unga zarar yetkazganlar iqtisodiy jihatdan jazolangan. shunday qilib, eski bobil podsholigi qonunlarida davlat tartiblashining va aholi iqtisodiy faoliyatini nazorat qilishning turli shakllari ko’zda tutilgan. ular real iqtisodiy jarayonlarga, tovar-pul munosabatlarining rivojlanishiga, fuqarolar mulkini himoya qilishga o’zining ijobiy ta‘sirini ko’rsatdi. shu bilan birga bu qonunlar osiyodagi boshqa mamlakatlarda iqtisodiy fikrlarning rivojlanishida katta rol o’ynadi. 2. arab mamlakatlaridagi iqtisodiy g’oyalar o’rta asrga (feodalizm) kelib iqtisodiy hodisa va jarayonlarni ancha to’griaks ettirgan iqtisodiy g’oya va nazariyalar shakllandi va rivojlandi. ular o’sha davrdagi ijtimoiy, iqtisodiy rivojlanishdan kelib chiqqan holda o’ziga xos …

5 / 16

iroat, ya‘ni o’qish) keng tarzda o’z aksini topgan. islom dinida qur‘oni karim alloh tomonidan payg’ambarimiz muhammad alayhissalomga vahiy qilingan, deyiladi. qur‘oni karimdagi iqtisodiy fikr va ko’rsatmalar o’zining to’gri va faolligi bilan ajralib turadi. qur‘oni karimdagi asosiy g’oyalardan biri musulmonlarning qardoshligi bo’lib, arab qabilalari shu bayroq atrofida birlashdilar. unda dehqon, hunarmandlar mehnati, umuman halol mehnat ulug’lanadi, barcha boylik shu asosda paydo bo’lishi uqtiriladi. bu muqaddas kitobda savdoga katta ahamiyat beriladi, sudxo’rlik (sudxo’rlik foizi) qoralanadi, xususiy mulkning muqaddasligi, birovning mulkiga xiyonat va hatto, hasad qilish katta gunoh, deb ko’rsatiladi. islomda jamiyatning tengsizligi taqdiri azaldan, deb tan olinadi, ammo halollik va to’grilikka buyuriladi va yolg’on ishlatish, o’grilik va mehnatsiz daromad topish man qilinadi. qur‘oni karimda qarz olish va berish, merosni taqsimlash, yetim-yesirlarga muruvvat, xayr-ehson qilish, o’zaro yordam berish haqidagi g’oyalar hamda soliq turlari va miqdori to’g’risidagi tushunchalar katta ahamiyat kasb etadi. oyati karima va hadisi shariflarda turli kasblarni egallash, ayniqsa, dehqonchilik, qo’ychivonlik bilan …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 16 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "klassik davrgacha bo‘lgan qadimgi iqtisodiy ta'limotlar"

mavzu № 2: klassik davrgacha bo’lgan qadimgi iqtisodiy ta’limotlar reja: 1. qadimgi sharqdagi iqtisodiy qarashlar 2. arab mamlakatlaridagi iqtisodiy g’oyalar 3. qadimgi xitoy iqtisodiy g’oyalari 4. qadimgi yunonistondagi iqtisodiy fikrlar 5. qadimgi rimdagi iqtisodiy qarashlar 1. qadimgi sharqdagi iqtisodiy qarashlar kishilik jamiyatining dastlabki davrlaridan boshlab xo’jalik yuritish to’g’risida u yoki bu ko’rinishdagi iqtisodiy fikrlar amal qilib kelgan. lekin o’sha paytdagi iqtisodiy fikrlar to’g’risidagi ma‘lumotlar bizning davrimizga yetib kelmagan. chunki ularni avlodlardan avlodlarga, asrlardan asrlarga olib o’tuvchi vosita – yozuv bo’lmagan. yozuv qachon paydo bo’lgan? yozuv bundan olti ming yil avval, miloddan to’rt ming yil oldin, o’sha davrning madaniyat o’chog’i hisoblangan me...

Этот файл содержит 16 стр. в формате DOCX (67,9 КБ). Чтобы скачать "klassik davrgacha bo‘lgan qadimgi iqtisodiy ta'limotlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: klassik davrgacha bo‘lgan qadim… DOCX 16 стр. Бесплатная загрузка Telegram