qadimgi dunyo iqtisodiy ta’limotlari

DOC 12 pages 149.5 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 149.5 KB

File type DOC

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

2-mavzu: qadimgi dunyo iqtisodiy ta’limotlari reja: 1.qadimgi sharqdagi iqtisodiy fikrlar 2. qadimgi xitoy iqtisodiy g’oyalari. 3. qadimgi gretsiyadagi iqtisodiy fikrlar 4. qadimgi rimdagi iqtisodiy qarashlar tayanch iboralar: mesopotamiya; eshnunn qonunlari; xammurapi qonunlari; natural xo’jalik munosabatlari; “avesto”; “artxashastra”; mehnat taqsimoti; ideal davlat; xrematistika; ekonomika. 2.1. qadimgi sharqdagi iqtisodiy fikrlar kishilik jamiyatining dastlabki davrlaridan boshlab xo’jalik yuritish to’g’risida u yoki bu ko’rinishdagi iqtisodiy fikrlar amal qilib kelgan. lekin o’sha paytdagi iqtisodiy fikrlar to’g’risidagi ma’lumotlar bizning davrimizga etib kelmagan. chunki ularni avlodlardan-avlodlarga, asrlardan-asrlarga olib o’tuvchi vosita – yozuv bo’lmagan. yozuv qachon paydo bo’lgan? yozuv bundan olti ming yil avval, miloddan to’rt ming yil oldin o’sha davrning madaniyat o’chog’i hisoblangan mesopotamiyada ijod qilindi. qadimgi grek tarixchilari hozirgi iroqdagi dajla va frot daryolarning oralig’idagi joylarni «mesopotamiya» deb atagan. bu grekcha so’z bo’lib, «ikki daryo oralig’i» ma’nosini bildiradi. dajla va frot daryolari hozirgi turkiya chegarasidan boshlanib, sharq tomon oqib fors ko’rfaziga quyiladi. bu ikki daryo atrofidagi …

2 / 12

ni himoya qilish, savdo, ijara va boshqa shartlarini qonuniy ravishda rasmiylashtirish) xususiy, huquqiy munosabatlarni davlat tomonidan tartibga solinishi zaruriyati kuchaydi. davlat bu vazifalarni qonunchilik yo’li bilan hal qilishga uringan. bu borada iqtisodiy fikrlar nuqtai nazardan eshnun podshohi qonunlari (m.o. xx asr.) va xammurapi qonunlari (m.o. xviii asr.) ancha diqqatga sazovor. eshnunn qonunlari matni asosiy mahsulotlarga qat’iy baho o’rnatishdan boshlanadi: “1 gur (o’lchov birligi, ba’zi ma’lumotlarda 300, ba’zilarda esa – 252,6 l. teng) arpa (sotilishi kerak) 1 sikl (8,4g) kumushga … 3 ka (1 ka 0,84 l. teng) birinchi sortli yog’ (sotilishi kerak) 1 sikl kumushga, 1 sut (5 l., ba’zi ma’lumotlarda – 8,4 l.) va 2 ka kunjut yog’i (sotilishi kerak) 1 sikl kumushga …” va boshqalar ko’rsatilgan. birinchi paragrafda arpa, yog’, teri, tuz, mis va boshqalarning kumushdagi narxi o’rnatilgan (mahsulotlar shunday miqdorda olinishi kerakki, ularning qiymati 1 siklga teng bo’lsin); ikkinchi paragrafda har xil turdagi yog’ning arpadagi narxi ko’rsatilgan. …

3 / 12

pul munosabatlarining rivojlanishida ijobiy rol o’ynagan. qonun matni kirish qismdan, hozirgi tasniflash bo’yicha 282 moddani o’z ichiga olgan asosiy qismdan va xulosadan iborat. unda xo’jalik hayotiga oid iqtisodiy fikrlar ham aks ettirilgan. shu narsa diqqatga sazovorki, bir guruh moddalarda bobil fuqarolarining mulkini himoya qilish, ijara, sudxo’rlik va ishga yollash masalalari ko’rib chiqilgan. qonundagi asosiy narsa bobil fuqarolarining mulkini himoya qilish yoki shunday sharoit yaratishdan iboratki, unda “kuchlilar kuchsizlarni surib chiqarmasinlar”. bunda asosiy e’tibor saroy, ibodatxona mulkini hamda bobillik fuqarolar va davlat xizmatchilarining, birinchi navbatda, harbiylarning mulkini himoya qilishga qaratilgan. xammurapi qonunlarida ularning ulushi (erlari) sotilishi man etiladi. “sipoh yoki soliq to’lovchiga tegishli bo’lgan dala, uy, bog’, – deyiladi qonunda, – kumushga sotilishi mumkin emas”. bundan tashqari, qonunda o’z mamlakati tashqarisida qul sifatida sotib olingan bobillik fuqarolar o’z vataniga qaytgach, erkinlikka erishishi zikr etilgan. qonunda sudxo’rlar zo’ravonligiga qarshi qaratilgan moddalar ham mavjud. hosil kam bo’lgan paytlarda qarzlarni to’lash muddatini bir yilga …

4 / 12

bilan ta’minlash nazarda tutilmagan. hech qanday vositasi bo’lmagach, ozod etilgan qarzdor yana qaytib sudxo’rga murojaat qilishga majbur bo’lgan. xammurapi qonunlarida yollanma munosabatlarni tartibga solishga katta e’tibor berilgan. uning juda ko’p turdagi shakllari ko’rib chiqilgan bo’lib, hatto yollanma mehnat uchun to’lov miqdori ham aniq qilib ko’rsatib berilgan. asosiy maqsad ishlab chiqarishni, birinchi navbatda, qishloq xo’jaligini rivojlantirishni qo’llab-quvvatlash, mehnatsiz daromad to’ishga qarshi kurashish bo’lgan. umuman, xususiy mulkchilik, shu jumladan, erga bo’lgan xususiy mulkchilik tan olingan. birovning xususiy mulkiga ko’z olaytirgan, unga zarar etkazganlar iqtisodiy jihatdan jazolangan. shunday qilib, eski bobil podsholigi qonunlarida davlat tartiblashining va aholi iqtisodiy faoliyatini nazorat qilishning turli shakllari ko’zda tutilgan. ular real iqtisodiy jarayonlarga, tovar-pul munosabatlarini rivojlanishiga, fuqarolar mulkini himoya qilishga o’zining ijobiy ta’sirini ko’rsatdi. shu bilan birga bu qonunlar osiyodagi boshqa mamlakatlarda iqtisodiy fikrlarning rivojlanishida katta rol o’ynadi. «avesto»dagi iqtisodiy fikrlar. qadimgi markaziy osiyo xalqlari (ajdodlarimiz) miloddan ancha ilgari rivoj topgan. buni dunyodagi eng qadimiy dinlardan biri …

5 / 12

i o’z aksini topgan. «avesto»da er dumaloq shaklda yaratilganligi, uning atrofi okeanlar bilan o’ralganligi haqida yozilgan. unda 16 mamlakatning nomi ko’rsatilgan bo’lib, ulardan to’qqiztasi (masalan, sug’diyona, marg’iyona, nisoya, gurgon, varana va boshqalar) markaziy osiyo hududida joylashgan. «avesto» shakllanishi davrida kishilik jamiyati yanada rivojlana bordi. ko’chmanchilikka asoslangan markaziy osiyoda eski turmush tarzi o’rnini o’troq yashash egallay boshladi va dehqonchilik, chorvachilik, hunarmandchilik borgan sari taraqqiy etdi. yangi-yangi shaharlar, obod qishloqlarning paydo bo’lishi o’troq yashash turmush tarzining afzalliklarini ko’rsata bordi. ana shu o’troqlik turmush tarzining odamlarga benihoya kulfatlar keltirayotgan ko’chmanchilikka asoslangan turmush tarziga nisbatan afzalliklarini ko’rsatib berishda «avesto»ning ahamiyati kattadir. «avesto»da: «… erga yaxshi, sog’lom urug’lar sepishdan ortiq savob ish yo’q…» deyilib, xalq xo’jaligi sohasida dehqonchilikning muhim ahamiyat kasb etishi ko’rsatib beriladi. «olam go’zalligi dehqondan, dehqonchilikdan, kimki erga urug’ qadabdiki, u odamiylikka iymon keltiradi, yagona shu yo’lgina haqiqat bo’lib, qolgani sarobdir», –deyiladi unda. qo’riq va bo’z erlarni o’zlashtirish, uni jamoa o’rtasida adolatli taqsimlash …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi dunyo iqtisodiy ta’limotlari"

2-mavzu: qadimgi dunyo iqtisodiy ta’limotlari reja: 1.qadimgi sharqdagi iqtisodiy fikrlar 2. qadimgi xitoy iqtisodiy g’oyalari. 3. qadimgi gretsiyadagi iqtisodiy fikrlar 4. qadimgi rimdagi iqtisodiy qarashlar tayanch iboralar: mesopotamiya; eshnunn qonunlari; xammurapi qonunlari; natural xo’jalik munosabatlari; “avesto”; “artxashastra”; mehnat taqsimoti; ideal davlat; xrematistika; ekonomika. 2.1. qadimgi sharqdagi iqtisodiy fikrlar kishilik jamiyatining dastlabki davrlaridan boshlab xo’jalik yuritish to’g’risida u yoki bu ko’rinishdagi iqtisodiy fikrlar amal qilib kelgan. lekin o’sha paytdagi iqtisodiy fikrlar to’g’risidagi ma’lumotlar bizning davrimizga etib kelmagan. chunki ularni avlodlardan-avlodlarga, asrlardan-asrlarga olib o’tuvchi vosita – yozuv bo’lmagan. yozuv qachon paydo bo’lg...

This file contains 12 pages in DOC format (149.5 KB). To download "qadimgi dunyo iqtisodiy ta’limotlari", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi dunyo iqtisodiy ta’limo… DOC 12 pages Free download Telegram