qadimgi dunyo iqtisodiy g'oyalari

DOCX 12 pages 40.8 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 40.8 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

2-mavzu: qadimgi dunyo iqtisodiy g'oyalari qadimgi sharqdagi iqtisodiy fikrlar kishilik jamiyatining dastlabki davrlaridan boshlab xo‘jalik yuritish to‘g‘risida u yoki bu ko‘rinishdagi iqtisodiy fikrlar amal qilib kelgan. lekin o‘sha paytdagi iqtisodiy fikrlar to‘g‘risidagi ma’lumotlar bizning davrimizga yetib kelmagan. chunki ularni avlodlardan-avlodlarga, asrlardan-asrlarga olib o‘tuvchi vosita – yozuv bo‘lmagan. demak, iqtisodiy fikrlarning paydo bo‘lishi va shakllanishi yozuv bilan bevosita bog‘liq. yozuv qachon paydo bo‘lgan? yozuv bundan olti ming yil avval, miloddan to‘rt ming yil oldin o‘sha davrning madaniyat o‘chog‘i hisoblangan mesopotamiyada ijod qilindi. qadimgi grek tarixchilari hozirgi iroqdagi dajla va furot daryolarning oralig‘idagi joylarni «mesopotamiya» deb atagan. bu grekcha so‘z bo‘lib, «ikki daryo oralig‘i» ma’nosini bildiradi. dajla va furot daryolari hozirgi turkiya chegarasidan boshlanib, sharq tomon oqib fors ko‘rfaziga quyiladi. bu ikki daryo atrofidagi joylarning tuprog‘i unumdor, suvi ko‘p bo‘lib, qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishiga juda qo‘l kelardi. ayni zamonda ikki daryo vodiysining janubiy qismidagi asosiy mahalliy xalq shumerlar bo‘lib, eng dastlabki yozuvni …

2 / 12

irgan. jamiyatdagi erkin kishilarni sudxo‘rlardan himoya qilish maqsadida (ularning mulkini himoya qilish, savdo, ijara va boshqa shartlarini qonuniy ravishda rasmiylashtirish) xususiy, huquqiy munosabatlarni davlat tomonidan tartibga solinishi zaruriyati kuchaydi. davlat bu vazifalarni qonunchilik yo‘li bilan hal qilishga uringan. bu borada iqtisodiy fikrlar nuqtai nazardan eshnunn podshohi qonunlari (m.o. xx asr.) va xammurapi qonunlari (m.o. xviii asr.) ancha diqqatga sazovor. eshnunn qonunlari matni asosiy mahsulotlarga qat’iy baho o‘rnatishdan boshlanadi: “1 gur (o‘lchov birligi, ba’zi ma’lumotlarda 300, ba’zilarda esa – 252,6 l. teng) arpa (sotilishi kerak) 1 sikl (8,4g) kumushga … 3 ka (1 ka 0,84 l. teng) birinchi sortli yog‘ (sotilishi kerak) 1 sikl kumushga, 1 sut (5 l., ba’zi ma’lumotlarda – 8,4 l.) va 2 ka kunjut yog‘i (sotilishi kerak) 1 sikl kumushga …” va boshqalar ko‘rsatilgan. birinchi paragrafda arpa, yog‘, teri, tuz, mis va boshqalarning kumushdagi narxi o‘rnatilgan (mahsulotlar shunday miqdorda olinishi kerakki, ularning qiymati 1 siklga teng bo‘lsin); …

3 / 12

isodiyoti yaqin sharqdagiga nisbatan ancha natural bo‘lgan. demak, podsho qonunlari tovar-pul munosabatlarining rivojlanishida ijobiy rol o‘ynagan. qadimgi bobilda xammurapi (m.o. 1792–1750 y.) podsholik qilgan davrda tayyorlangan qonunlar to‘plami ancha obro‘ qozongan.u nafaqat bir qator qadimgi huquq me’yorlarini qayta ishlab chiqqan, balki miloddan avvalgi xviii asrga qadar qadimgi mesopotamiyada tarkib topgan ijtimoiy- iqtisodiy munosabatlarni ham tartibga solishga harakat qilgan. qonun matni kirish qismdan, hozirgi tasniflash bo‘yicha 282 moddani o‘z ichiga olgan asosiy qismdan va xulosadan iborat. unda xo‘jalik hayotiga oid iqtisodiy fikrlar ham aks ettirilgan. shu narsa diqqatga sazovorki, bir guruh moddalarda bobil fuqarolarining mulkini himoya qilish, ijara, sudxo‘rlik va ishga yollash masalalari ko‘rib chiqilgan. qonundagi asosiy narsa bobil fuqarolarining mulkini himoya qilish yoki shunday sharoit yaratishdan iboratki, unda “kuchlilar kuchsizlarni surib chiqarmasinlar”. bunda asosiy e’tibor saroy, ibodatxona mulkini hamda bobillik fuqarolar va davlat xizmatchilarining, birinchi navbatda, harbiylarning mulkini himoya qilishga qaratilgan. xammurapi qonunlarida ularning ulushi (yerlari) sotilishi man etiladi. “sipoh …

4 / 12

o‘lgani uchun sudxo‘rlarni hatto jazolash (shu jumladan, qonuniy yo‘l bilan ham) ko‘zda tutilgan. sudxo‘rlikning keng rivojlanishiga to‘sqinlik qiluvchi asosiy omillardan biri qarzdorlik uchun qullik muhlatining uch yil bilan cheklanishidir (to‘rtinchi yili unga erkinlik berilishi lozim bo‘lgan). biroq sudxo‘rlikka qarshi qonunchilikda izchillik bo‘lmagan. xususan, qarzdorni ozod etishda uni ishlab chiqarish yoki yashash vositalari bilan ta’minlash nazarda tutilmagan. hech qanday vositasi bo‘lmagach, ozod etilgan qarzdor yana qaytib sudxo‘rga murojaat qilishga majbur bo‘lgan. xammurapi qonunlarida yollanma munosabatlarni tartibga solishga katta e’tibor berilgan. uning juda ko‘p turdagi shakllari ko‘rib chiqilgan bo‘lib, hatto yollanma mehnat uchun to‘lov miqdori ham aniq qilib ko‘rsatib berilgan. asosiy maqsad ishlab chiqarishni, birinchi navbatda, qishloq xo‘jaligini rivojlantirishni qo‘llab-quvvatlash, mehnatsiz daromad topishga qarshi kurashish bo‘lgan. umuman, xususiy mulkchilik, shu jumladan, yerga bo‘lgan xususiy mulkchilik tan olingan. birovning xususiy mulkiga ko‘z olaytirgan, unga zarar yetkazganlar iqtisodiy jihatdan jazolangan. shunday qilib, eski bobil podsholigi qonunlarida davlat tartiblashining va aholi iqtisodiy faoliyatini nazorat qilishning …

5 / 12

hunos olim bo‘lgan. «avesto» boshidan oxirigacha yer yuzida adolat qaror topishi uchun kishilarning rangidan, tilidagi va urf-odatlaridagi farqlaridan qat’i nazar ularning ro‘shnoli hayoti uchun kurashuvchi jasur, halol, pok insonlarni shakllantirish va tarbiyalash g‘oyasi bilan sug‘orilgan. unda xalqlarning qadimgi davrdagi ijtimoiy-iqtisodiy hayoti, diniy qarashlari, olam to‘g‘risidagi tasavvurlari, urf-odatlari, ma’naviy madaniyatlari o‘z aksini topgan. «avesto»da yer dumaloq shaklda yaratilganligi, uning atrofi okeanlar bilan o‘ralganligi haqida yozilgan. unda 16 mamlakatning nomi ko‘rsatilgan bo‘lib, ulardan to‘qqiztasi (masalan, sug‘diyona, marg‘iyona, nisoya, gurgon, varana va boshqalar) markaziy osiyo hududida joylashgan. «avesto» shakllanishi davrida kishilik jamiyati yanada rivojlana bordi. ko‘chmanchilikka asoslangan markaziy osiyoda eski turmush tarzi o‘rnini o‘troq yashash egallay boshladi, sug‘oriladigan dehqonchilik, chorvachilik, hunarmandchilik borgan sari taraqqiy etdi. yangi-yangi shaharlar, obod qishloqlarning paydo bo‘lishi o‘troq yashash turmush tarzining afzalliklarini ko‘rsata bordi. ana shu o‘troqlik turmush tarzining odamlarga benihoya kulfatlar keltirayotgan ko‘chmanchilikka asoslangan turmush tarziga nisbatan afzalliklarini ko‘rsatib berishda «avesto»ning ahamiyati kattadir. «avesto»da: «… yerga yaxshi, sog‘lom …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi dunyo iqtisodiy g'oyalari"

2-mavzu: qadimgi dunyo iqtisodiy g'oyalari qadimgi sharqdagi iqtisodiy fikrlar kishilik jamiyatining dastlabki davrlaridan boshlab xo‘jalik yuritish to‘g‘risida u yoki bu ko‘rinishdagi iqtisodiy fikrlar amal qilib kelgan. lekin o‘sha paytdagi iqtisodiy fikrlar to‘g‘risidagi ma’lumotlar bizning davrimizga yetib kelmagan. chunki ularni avlodlardan-avlodlarga, asrlardan-asrlarga olib o‘tuvchi vosita – yozuv bo‘lmagan. demak, iqtisodiy fikrlarning paydo bo‘lishi va shakllanishi yozuv bilan bevosita bog‘liq. yozuv qachon paydo bo‘lgan? yozuv bundan olti ming yil avval, miloddan to‘rt ming yil oldin o‘sha davrning madaniyat o‘chog‘i hisoblangan mesopotamiyada ijod qilindi. qadimgi grek tarixchilari hozirgi iroqdagi dajla va furot daryolarning oralig‘idagi joylarni «mesopotamiya» deb atagan. bu g...

This file contains 12 pages in DOCX format (40.8 KB). To download "qadimgi dunyo iqtisodiy g'oyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi dunyo iqtisodiy g'oyala… DOCX 12 pages Free download Telegram