qadimgi sharqdagi iqtisodiy g‘oyalar

PPTX 29 pages 591.2 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 591.2 KB

File type PPTX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

prezentatsiya powerpoint reja: mavzu. qadimgi dunyo iqtisodiy g‘oyalari 1 2 3 4 qadimgi sharqdagi iqtisodiy g‘oyalar. qadimgi xitoydagi iqtisodiy g‘oyalar antik dunyo iqtisodiy qarashlari. qadimgi rimdagi iqtisodiy fikrlar qadimgi sharqdagi iqtisodiy g‘oyalar kishilik jamiyatining dastlabki davrlaridan boshlab xo'jalik yuritish to‘g‘risida u yoki bu ko‘rinishdagi iqtisodiy fikrlar amal qilib kelgan. lekin o‘sha paytdagi iqtisodiy fikrlar to‘g‘risidagi ma’lumotlar bizning davrimizgacha yetib kelmagan. chunki ularni avlodlardan avlodlarga, asrlardan asrlarga olib o‘tuvchi vosita - yozuv bo‘lmagan. bundan 6 ming yil avval qadimgi mesopotamiyada yozuvning paydo bo’lishi bilan esa insoniyat revolutsiyasi boshlandi va biz bu orqali nafaqat iqtisodiyot balki boshqa sohalarning ham rivojlanish shart sharoitini o’rganishimiz mumkin bo’ldi. qadimgi sharqdagi iqtisodiy g‘oyalar mesopotamiya metall qurollar ishlatila boshlandi qishloq xo‘jaligida-dehqonchilik misrda metall qurollar ishlatila boshlandi qishloq xo‘jaligida-dehqonchilik qadimgi hindiston «manu qonunlari»da (m.a. iv-iii asrlar) xukmronlik qo’shimcha mahsulot qo’shimcha mahsulot sinfiy tabaqalanish sinfiy tabaqalanish renta soliq solish renta soliq solish ijtimoiy mehnat taqsimoti bo‘ysinish ko‘hna bobil iqtisodiy …

2 / 29

qilish, savdo, ijara va boshqa shartlarini qonuniy ravishda rasmiylashtirish) xususiy, huquqiy munosabatlami davlat tomonidan tartibga solinishi zaruriyati kuchaydi. davlat bu vazifalami qonunchilik yo‘li bilan hal qilishga uringan. bu borada iqtisodiy fikrlar nuqtayi nazaridan eshnun podshohi qonunlari (m.av. xx asr.) va xammurapi qonunlari (m.av. xviii asr.) ancha diqqatga sazovordir. eshnun podshohi qonunlari eshnun qonunlari matni asosiy mahsulotlarga qat’iy baho o‘rnatishdan boshlanadi: “1 gur arpa (“1 gur=300 litr) 1 sikl (8,4g) kumushga tenglashtirilgan birinchi paragrafda arpa, yog‘, teri, tuz, mis va boshqalaming kumushdagi narxi o‘rnatilgan (mahsulotlar shunday miqdorda olinishi kerakki, ularning qiymati 1 siklga teng bo‘lsin); ikkinchi paragrafda har xil turdagi yog‘ning arpadagi narxi ko‘rsatilgan. demak, asosiy umumekvivalent sifatida arpa bo‘lgan shu narsani qayd qilib o‘tish kerakki, qadimgi misrda hatto keyingi davrlarda (x—viii asr m.av.) sudxo‘rlik foiz me’yori tez-tez 100 % gacha ko‘tarilib turgan. eski bobildagi uncha ko‘p bo‘lmagan foiz me’yori davlatning nafaqat mamlakat xo‘jaligi hayotiga aralashuvidan dalolat beradi, balki tovar-pul munosabatlarining …

3 / 29

zchillik bo‘lmagan. xususan, qarzdomi ozod etishda uni ishlab chiqarish yoki yashash vositalari bilan ta’minlash nazarda tutilmagan. hech qanday vositasi bo‘lmagach, ozod etilgan qarzdor yana qaytib sudxo‘rga murojaat qilishga majbur bo‘lgan. shunday qilib, eski bobil podsholigi qonunlarida davlat tartiblashining va aholi iqtisodiy faoliyatini nazorat qilishning turli shakllari ko‘zda tutilgan. ular real iqtisodiy jarayonlarga, tovar-pul munosabatlari rivojlanishiga, fuqarolar mulkini himoya qilishga o‘zining ijobiy ta’sirini ko‘rsatdi asosiy maqsad ishlab chiqarishni, birinchi navbatda, qishloq xo‘jaligini rivojlantirishni qoilab-quwatlash, mehnatsiz daromad topishga qarshi kurashish bo‘lgan. umuman, xususiy mulkchilik, shu jumladan, yerga bo‘lgan xususiy mulkchilik tan olingan. birovning xususiy mulkiga ko‘z olaytirgan, unga zarar yetkazganlar iqtisodiy jihatdan jazolangan. «avesto»dagi iqtisodiy fikrlar qadimgi markaziy osiyo xalqlari(ajdodlarimiz) miloddan ancha ilgari rivoj topgan. buni dunyodagi eng qadimiy dinlardan biri - zardushtiylik dinining muqaddas kitobi hisoblangan «avesto» ham isbotlaydi. olingan ma’lumotlarda «avesto» kitobining muallifi zardusht (m. av. 589- 512-y.) bo‘lganligi qayd etiladi. u markaziy osiyo hududida faoliyat ko’rsatgan islohiyotchi, faylasuf, shoir …

4 / 29

ston xo‘jaligi, ijtimoiy tuzumi va iqtisodiy fikrlarini o‘rganishning asosiy manbayi «artxashastra» asari hisoblanadi (m.av. iv asr oxiri). uni podsho chandraguptaning maslahatchisi kautilya yozgan, deb taxmin qilinadi. bu mashhur asar 15 kitobdan iborat bo‘lib, «artxa» so‘zi — foyda, moddiy manfaat, «shastra» - ilm, ilmiy asar ma’nosini bildiradi «artxashastra»ning eng boshidayoq podsho to‘rtta «ilmni» bilishi zarurligi to‘g‘risida fikr yuritiladi. ulardan biri iqtisodiyot hisoblangan. «iqtisodiyot» (ekonomika) dehqonchilik, chorvachilik va savdo sifatida ko‘riladi. mamlakatda qishloq xo‘jaligi, eng awalo, dehqonchilik asosiy soha hisoblangan. «artxashastra»da aytilishicha, davlat yangi mintaqalarni tashkil etish va odamlami u yerlarga o‘rnashtirish ishlarini amalga oshirishi kerak artxashastradagi ayrim iqtisodiy g’oyalar yangi ko‘chib kelganlarga yer, soliq to‘lash sharti bilan shaxsiy foydalanishga berilgan davlatning siyosati yerni emas, balki odamlami himoya qilishi kerak davlatning kuchi, - deyiladi asarda, - odamlardan tashkil topgan. odam yashamaydigan yer esa, naslsiz sigirga o‘xshaydi - undan na sut sog‘ib olib bo‘ladi, na nasl «artxashastra» xazina mulkini o‘g‘irlashning 40 xil usulini …

5 / 29

yuritishda ustun qo‘yadi. konfutsiy aqliy mehnat bilan jismoniy mehnat farqini ko‘rsatib, aqliy mehnat bilan «yuqori» tabaqali kishilar, jismoniy mehnat bilan esa, asosiy qismi qullardan iborat bo'lgan «oddiy» kishilar shug‘ullanadi, deb qayd qilib o‘tadi. «guan-tszi» xitoyda miloddan oldingi iy-iii asrlarda xitoylik mualliflar birgalikda yozgan asar «guan-tszi» g‘oyalari keng tarqalgan. bu asarda ilgari surilgan ba’zi masalalar, garchi ular ziddiyatli bo‘lsada, bugungi kunda ham diqqatga sazovor. masalan, asarda oltin, marvarid alohida boylik sifatida ko‘rilmaydi; bunday boylik deb eng awalo, moddiy ne’matlar (tovar) e’tirof etiladi. asarda ko‘rsatilishicha, bir tomondan, «oltin davlat resurslarini hisoblash o‘lchovi hisoblanadi», ikkinchi tomondan, u «xalq ommasi uchun muomala vositasi bo‘lib xizmat qiladi». guan szining bozorni tushunishi quyidagi siyosiy anglashga olib keldi: albatta, odamlar foyda ko‘rsalar uning ketidan qolmaslikka, zarar ko‘rsalar undan qochishdan o‘zlarini to‘xtata olmaydilar. savdogar savdo bilan shug‘ullansa, u bir kunda odatdagi masofadan ikki marta uzoqroq masofani bosib o‘tadi, chunki oldinda uni foyda kutmoqda. baliqchilar dengizga chiqsalar dengiz o‘n …

6 / 29

h, ya’ni ulardan foydalanib ishlab chiqariladigan tovarlarga bo‘lgan soliqni kengaytirishni tavsiya etadilar asarda barqaror iqtisodiy rivojlanishning zarurligi to‘g‘risida aniq fikr yuritiladi va qayerda nonning narxi tartiblanib turilsa, o‘sha yerda tinchlik, osoyishtalik bo‘ladi, deb qayd etiladi. «guan-tszi» mualliflari «davlatni boy, xalqni mamnun» holda ko‘rishni xohlaganlar. 2.3. qadimgi yunonistondagi iqtisodiy fikrlar iqtisodiy fikrlar qadimgi yunonistonda yanada rivojlantirildi. ksenofont, platon, aristotel asarlarida iqtisodiy muammolar maxsus tadqiqot obyektiga aylandi. buni sokratning shogirdi, platonning zamondoshi ksenofont (m.av. 430-355) asarlarida yaqqol ko‘rish mumkin. uning ko‘p sonli asarlari ichida «daromadlar to‘g‘risida» va «ekonomiks» nomli (xo‘jalik to‘g‘risida ta’lim) maxsus iqtisodiy asarlari alohida ahamiyatga ega. antik dunyo iqtisodiy qarashlari platon (aflotun, taxminan m.a. 427-347 yy.) faylasuflar - davlatni boshqaruvchilar harbiylar - davlatni boshqarish apparatining bir qismi aristotel «qul - tirik qurol, qandaydir tirik mulk» u «haqiqiy boylik» ksenofont (m.a 430-355) qullar savdosini tashkil etish xorijliklardan keladigan soliqni oshirish ularni afinaga kelishini rag’batlantirish «qora» toifa - dehqon, hunarmand va savdogarlar …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi sharqdagi iqtisodiy g‘oyalar"

prezentatsiya powerpoint reja: mavzu. qadimgi dunyo iqtisodiy g‘oyalari 1 2 3 4 qadimgi sharqdagi iqtisodiy g‘oyalar. qadimgi xitoydagi iqtisodiy g‘oyalar antik dunyo iqtisodiy qarashlari. qadimgi rimdagi iqtisodiy fikrlar qadimgi sharqdagi iqtisodiy g‘oyalar kishilik jamiyatining dastlabki davrlaridan boshlab xo'jalik yuritish to‘g‘risida u yoki bu ko‘rinishdagi iqtisodiy fikrlar amal qilib kelgan. lekin o‘sha paytdagi iqtisodiy fikrlar to‘g‘risidagi ma’lumotlar bizning davrimizgacha yetib kelmagan. chunki ularni avlodlardan avlodlarga, asrlardan asrlarga olib o‘tuvchi vosita - yozuv bo‘lmagan. bundan 6 ming yil avval qadimgi mesopotamiyada yozuvning paydo bo’lishi bilan esa insoniyat revolutsiyasi boshlandi va biz bu orqali nafaqat iqtisodiyot balki boshqa sohalarning ham rivojlanish sha...

This file contains 29 pages in PPTX format (591.2 KB). To download "qadimgi sharqdagi iqtisodiy g‘oyalar", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi sharqdagi iqtisodiy g‘o… PPTX 29 pages Free download Telegram