umumiy tavsifi va sistematikasi

PPT 39 стр. 5,6 МБ Бесплатная загрузка

39 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 5,6 МБ

Тип файла PPT

Страницы 39

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (8 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 39

slayd 1 umumiy tavsifi va sistematikasi baliqlar ham to'garak og'izlilar singari, jabra bilan nafas oladi. halqumini 5-7 juft jabra yoriqlari teshib o'tgan. lekin, to'garak og'izlilardan farq qilib baliqlarning og'zi harakatchan jag'lar bilan ta'minlangan. bundan tashqari baliqlarda bir juft ko'krak va bir juft qorin suzgichlari paydo bo'lgan. ular muskuldor kuchli dumi hamda juft ko'krak va qorin suzgichlari yordamida suvda tez va chaqqon harakatlanishi bilan sekin harakat qiladigan to'garak og'izlilardan farq qiladi. baliqlarning oldinga qarab harakat qilishning asosiy usuli butun gavdasini yon tomonga qarab to'lqinsimon harakati yoki kuchli dum harakati hisoblanadi. juft suzgichlari (ko'krak va qorin juft suzgichlari) baliq gavdasini suvda ma'lum muvozanatda ushlab turish, harakat tekisligini ta'minlash, rul va ba'zan harakat organi vazifasini bajaradi: dumosti yoki anal suzgichlari suvda gavdaning turg'unligini ta'minlaydi. katta sinf baliqlar pisses 20000 dan ortiq tur tog'ayli baliqlar chondrichthyes turi 650 - 730 gacha suyakli baliqlar osteichthyes 20000 ga yaqin tur plastinkajabralilar (elasmobranchii) yoki akulasimonlar (plagiostoma) ximerasimonlar …

2 / 39

suzgich qanotlarining distal qismini elastik (shox moddali) shu'lalar tutib turadi. juft suzgich qanotlari gorizontal holda joylashgan. dum suzgich qanoti geterotserkal tipda bo'ladi. havo (suzgich) pufaklari va o'pkasi bo'lmaydi. tog'ayli baliqlar ana shunday sodda tuzilish belgilariga qaramay, ularda quyidagi progressiv xususiyatlari ham bor. umumiy tavsifi ko'pchilik akulalarning gavdasi duk shaklida bo'ladi. gavda chegarasi noaniq uch qismga: bosh, tana va dumga bo'linadi. boshining oldingi tomonida uzun rostrumi bor. boshining ikki yonida kattagina ko'zlari joylashgan. akulalarning ko'zida harakatchan qovoqlari yo'q. ko'zining orqasida ikkita teshik – sachratg'ich bo'lib, bu teshik halqum bilan tutashgan. sachratg'ich qachonlardir jag' yoyi bilan til osti yoylari oralig'ida joylashgan jabra teshigining qoldig'i hisoblanadi. ko'ndalang tirqish shaklidagi og'iz teshigi boshining pastki qismida joylashgan. jag'laridagi o'tkir tishlari asosan shakli o'zgargan plakoid tangachalardir. boshning pastki qismida og'ziga yaqin joyda bir juft burun teshigi bor. burun teshiklari teri parda bilan ikkiga bo'lingan. boshining ikki yonida beshtadan tirqishsimon, vertikal joylashgan jabra teshiklari bor. oxirgi (beshinchi) …

3 / 39

eri sezuv organlari o'rnashgan kanal bilan qo'shiladi. teri qoplami akulalarning tangachalari akula tangachalari tog'ayli baliqlarning skeleti tog'ay to'qimadan hosil bo'lgan va u quyidagi bo'limlarga bo'linadi: bosh skeleti, o'q skeleti (umurtqa pog'onasi), juft suzgich qanotlari va ularning kamarlari skeleti hamda toq suzgich qanotlari skeleti skeleti akula skeletining sxemasi:1–umurtqalari, 2–umurtqalarining ustki yoylari, 3–umurtqalarining pastki yoylari, 4–qovurg'alari, 5–miya qutisi, 6–hidlov kapsulasi, 7–eshituv kapsulasi, 8–jabra yoyi, 9–tilosti yoyi, 10–tanglay-kvadrat tog'ay, 11–mekkel tog'ayi, 12–radialiyalar, 13–elka kamari, 14–chanoq kamari, 15–bazaliyalar. akulaning bosh skeleti ikkita bo'limga, ya'ni miya qutisi va vistseral (og'iz va jabra apparatlari skeleti) ga bo'linadi . miya qutisining tepa qopqog'i faqat tog'aydan tuzilgan. bosh miyani orqa tomondan ensa o'rab turadi, bu bo'limda katta ensa teshigi bo'ladi. bosh miya ensa teshigi orqali orqa miya bilan qo'shiladi. eshituv kapsulalari ko'z kosasining orqasida, eshituv bo'limining yon devorlariga joylashgan. ko'z soqqalari joylashgan chuqurcha – ko'z kosalari miya qutisi oldingi qismining ikki yonida o'rnashgan. miya qutisining ensa bo'limiga tananing …

4 / 39

ing ostki tomondan mustahkam bo'lishini ta'minlaydi. jabra yoyining oldida til osti yoyi bor, odatda u faqat ikki juft va bitta toq tog'aylardan iborat bo'ladi. til osti yoyining ustki juft elementi boshqa bo'laklarga qaraganda katta bo'lib, giomandibulyar tog'ay, uning ostidagi juft tog'ay-giod tog'ay, o'ng va chap giodlarni pastki tomonidan o'zaro biriktiruvchi toq tog'ay esa kopula deb ataladi. vistseral skeleti akula bosh skeletining yon tomondan ko'rinishi: 1–eshituv kapsulasi, 2–ko'z kosasi, 3–hidlov kapsulasi, 4–rostrum tog'aylari, 5–8–jabra yoylari, 9–jabralararo to'sqichni tutib turadigan qil tikanlar, 10–giomandibulyar tog'ayi, 11–gioid,12–tanglay-kvadrat tog'ayi, 13–mekkel tog'ayi, 14–lab tog'aylari. o'q ckeleti bir qancha tog'ay umurtqalarning bir-biri bilan harakatchan birikishidan hosil bo'lgan umurtqa pog'onasidan iborat. xorda deyarli reduktsiyalangan. umurtqa pog'onasi tana va dum umurtqalariga bo'linadi. umurtqaning asosiy qismini umurtqa tanasi tashkil etadi. umurtqa tanasi orqa va oldingi tomonidan ichiga chuqur botib kirgan. bunday umurtqalar qo'sh botiqli yoki amfitsel umurtqalar deb ataladi. har qaysi umurtqa tanasining markazida teshik bor, bu teshikdan xorda o'tadi …

5 / 39

bilan erkin suzgich qanot skeletidan tashkil topgan. oldingi suzgich qanotlar kamari yoki elka kamari akula gavdasining ikki yonidan va ostki tomonidan o'rab oladigan yarim halqa shaklidagi tog'aydan iborat. har qaysi yarim halqa o'rtasining yon tomonida birikish bo'rtmasi bor, erkin suzgich qanot shu bo'rtmaga birikadi. kamarning shu bo'rtmadan yuqori qismi kurak, pastki qismi esa korakoid bo'lim deb ataladi. erkin suzgich qanotlar skeleti xuddi toq suzgich qanotlar skeleti singari ichki tog'ay skeletidan va teridan hosil bo'lgan tashqi skeletdan tuzilgan. erkin suzgich qanotlar skeletining asosida biriktiruvchi o'simtaga birikkan uchta yapaloq asosiy bazal tog'aylar joylashgan. bazal tog'aylardan pastda uch qator tayoqchasimon radialiyalar bo'ladi. suzgich pallasining qolgan qismini bir qancha elastik iplar ushlab turadi. juft suzgich qanotlar akulaning elka kamari va ko'krak suzgich qanotining skeleti:1–elka kamarining kurak bo'limi, 2–elka kamarining korakoid bo'limi, 3–birikish bo'rtmasi, 4–ko'krak suzgich qanoti skeletining bazal tog'aylari, 5–radial tog'aylar, 6–elastik iplar. akulaning geterotserkal tipdagi dum suzgichi:1–ustki pallasi, 2–ostki pallasi, 3–umurtqa pog'onasi, 4–radial …

6 / 39

sa dum muskullari kuchli rivojlangan. suzgichlari, jabra apparati va jag'larni harakatga keltiruvchi muskullar ham yaxshi rivojlangan. muskullari akulaning muskullari akulaning og'zida harakatchan tog'aydan iborat jag'lari bor. hazm sistemasi og'iz bo'shlig'iga olib kiradigan og'iz teshigidan boshlanadi . og'iz bo'shlig'ining chetlarida teri plakoid tangachalarining o'zgarishidan paydo bo'lgan konussimon o'tkir tishlar bir necha qator bo'lib joylashgan. tishlari eyilib, yangisi bilan almashinib turadi. kuchli chaynash muskullari va tishlari bilan qurollangan jag'lari yordamida oziq uzib olinadi va mexanik ishlanadi. og'iz bo'shilig'ining to'rida til joylashgan. til boshqa baliqlardagi singari o'z muskuliga ega emas. til harakatini tilosti yoyi bajaradi. og'iz bo'shlig'i sekin-asta jabra teshiklari ochiladigan keng va katta halqumga tutashadi. ovqat hazm qilish organi akulaning jag'i akula tishi akulaning har bir jabra yorig'ining bir uchi halqumiga, boshqa uchi esa tashqariga ochiladi. jabra yaproqlari jabra yoriqlarining oldingi va keyingi devoriga qator o'rnashgan. baliqlarning jabra yaproqlari ektodermadan kelib chiqqan. jabra yaproqlari har qaysi qator jabraning yarim bo'lagini hosil qiladi. …

7 / 39

'iga yig'iladi. venoz qo'ltig'idan yupqa devorli yurak bo'lmasiga, so'ngra qalin devorli muskulli yurak qorinchasiga quyiladi. yurak qorinchasi muskulli devorining qisqarishi tufayli qon arteral konusga o'tadi. arterial konusdan qorin aortasi boshlanadi. arterial konus hamda yurak qorinchasining devorlari ko'ndalang targ'il muskuldan, qorin aortasi va boshqa tomirlarning devori esa silliq muskuldan tashkil topgan. qorin aortasi chap va o'ng tomonga tarmoqlanadi. bu tarmoqlar tananing har tomonidan besh juft jabralarga qon olib keluvchi jabra arteriyalariga bo'linadi. qon olib keluvchi arteriyalarning bir qismi til osti yoyiga borib, jabraning yarim bo'lagini, qolganlari esa haqiqiy jabra yoylariga borib, barcha jabralarni qon bilan ta'minlaydi. qon aylanish sistemasi tog'ayli baliqlarning bosh miyasi to'garak og'izlilar va suyakli baliqlar bosh miyasiga nisbatan ancha yaxshi rivojlangan. bu birinchi navbatda tog'ayli baliqlarda oldingi miya yarimsharlari va miyachasining yirikligidan dalolat beradi. akulaning bosh miyasi besh bo'limdan iborat: oldingi miya yarimsharlari, oraliq miya, o'rta miya, miyacha va uzunchoq miya . oldingi miya yarimsharlari birmuncha katta bo'lib, …

8 / 39

tachalari bilan tugaydi. tashqi burun teshiklari og'iz teshigining oldiga ochiladi. akulalar hidni 400-500 m masofadan sezadi. tog'ayli baliqlarning ko'zlari yirik, shox pardasi zich yassilangan, ko'z gavhari yumaloq sharsimon shaklga ega. ko'z qovoqlari yo'q. ko'z atrofida teri uncha baland bo'lmagan parda hosil qiladi. bu aslida harakatsiz halqasimon qovoq hisoblanadi. akulalar ham boshqa baliqlar singari uzoqdan ko'rmaydi, 10-15 m dan ko'radi, rangni ajrata olmaydi. eshitish organi faqat ichki quloqdan, ya'ni pardali labirintdan iborat. ichki quloq yumaloq va oval xaltachalardan iborat bo'lib, bu xaltachalar ichida yaxshi rivojlangan uchta yarim doira naychalar joylashgan. ta'm bilish hujayralari baliqlarning og'iz bo'shlig'ida, halqumida hamda butun tana yuzasida joylashgan. sezgi organlari barcha tuban umurtqalilarnikiga o'xshash akulalarda ham mezanefros buyrak bo'ladi. u ikkita uzunchoq tanacha shaklida bo'lib, umurtqa pog'onasining ikki yonida tana bo'shlig'ining deyarli ko'krak suzgichlari atrofidan to kloakasigacha cho'ziladi. har qaysi buyrakdan bittadan ingichka siydik yo'li-volf nayi chiqadi. siydik yo'llari keyingi tomonda o'zaro qo'shiladi. ular urg'ochilarida siydik so'rg'ichining …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 39 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "umumiy tavsifi va sistematikasi"

slayd 1 umumiy tavsifi va sistematikasi baliqlar ham to'garak og'izlilar singari, jabra bilan nafas oladi. halqumini 5-7 juft jabra yoriqlari teshib o'tgan. lekin, to'garak og'izlilardan farq qilib baliqlarning og'zi harakatchan jag'lar bilan ta'minlangan. bundan tashqari baliqlarda bir juft ko'krak va bir juft qorin suzgichlari paydo bo'lgan. ular muskuldor kuchli dumi hamda juft ko'krak va qorin suzgichlari yordamida suvda tez va chaqqon harakatlanishi bilan sekin harakat qiladigan to'garak og'izlilardan farq qiladi. baliqlarning oldinga qarab harakat qilishning asosiy usuli butun gavdasini yon tomonga qarab to'lqinsimon harakati yoki kuchli dum harakati hisoblanadi. juft suzgichlari (ko'krak va qorin juft suzgichlari) baliq gavdasini suvda ma'lum muvozanatda ushlab turish, harakat tekis...

Этот файл содержит 39 стр. в формате PPT (5,6 МБ). Чтобы скачать "umumiy tavsifi va sistematikasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: umumiy tavsifi va sistematikasi PPT 39 стр. Бесплатная загрузка Telegram