xix asrning ikkinchi yarmi va xx asrning boshlarida maktab va pedagogik g‘oyalar

PPTX 33 pages 1,4 MB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 1,4 MB

Fayl turi PPTX

Pages 33

Updated Dek 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

prezentatsiya powerpoint 4-mavzu: xix asrning ikkinchi yarmi va xx asrning boshlarida maktab va pedagogik g‘oyalar. 2-modul. pedagogika tarixi- fan tarmog’i sifatida reja buxoro amirligi, xiva va qo’qon xonliklarida ta’lim-tarbiya, maktab, fan va madaniyat munis xorazmiyning "savodi ta’lim" asari chor rossiyasining ta’lim siyosati.turkistonda rus maktablarining ochilishi. turkistonda jadidchilik harakati. yangi usul maktablarining ochilishi. mahmudxo’ja behbudiy, munavvar qori, abdulla avloniy, abduqodir shakuriylarning yangi usul maktablarini tashkil etishdagi ma'rifatparvarlik xizmatlari. movaraunaxrda bir yuz ellik yil hukmronlik qilgan temuriylar sulolasi xvi asr boshlarida inqirozga uchradi. uning o’rniga shayboniylar hukmronligi o’rnatildi. shayboniyxon (1451—1510) movarounnahrda kuchli markazlashgan davlat barpo qilishga qay darajada harakat qilgan bo’lsa ham, uning o’limidan so’ng o’zaro kurashlar avj olib ketib, oqibatda bu hududda uch xonlik, buxoro va xiva, xviii asr oxiriga kelib esa qo’qon xonligi tashkil topdi. xonliklar davrida boshqa davlatlar bilan har tomonlama aloqalar o’rnatilishiga erishildi. jumladan, hindistonda shoh akbar, sharqiy ovrupoda ivan grozniy bilan xalqaro munosabatlar o’rnatildi. bu davrda maktab …

2 / 33

o’shish orqali so’z tuzish, "haftiyak“ kitobini o’qish o’rgatilgan. o’quvchilar navoiy, fuzuliy, bedil, mashrab, hofiz sheroziy, so’fi olloyor asarlarini, "chor kitob"ni o’qib saboq olganlar. qizlar maktablarida uy-ro’zg’or tutish, pazandachilik, odob-axloq, pokizalik sirlarini o’rganishga ko’proq ahamiyat berilgan madrasa o‘rta va oliy o’quv yurti hisoblangan. madrasa ta’limi talabalar iqtidoriga qarab 7-12 yil davom etgan. buxoro amirligi shaharlarida 150 dan ortiq madrasa bo’lgan. madrasada arab, fors tilida yozilgan kitoblar o’qitilgan, ular talabalarga mudarris tomonidan turkiy tilda sharhlab berilgan. o’qish “avvali ilm " deb nomlangan fors tilidagi o’quv qo’llanmasini o’zlashtirishdan boshlangan. keyin arab tili grammatikasi o’qitilgan.fiqh kursi majburiy kurs hisoblangan. madrasani bitirganlardan mudarris, mutavali, qozi, imomlar, fan arboblari, shoirlar yetishib chiqkan. ulardan boborahim mashrab, muhammad amin kosoniy namangoniy, faziy namangoniy, shavqiy namangoniy, sayido nasafiy, abulg’ozi sofiy olloyor, dilshod-barno, uvaysiy, muhammad mir olim buxoriy, abulg’oziy bahodirxon ana shunday ilm sohiblaridandirlar. xvi-xviii asrning birinchi yarmi xiva xonligida ilm-fan taraqqiyoti butunlay to’xtab qolgan emasdi. bu davrda tarix ilmi …

3 / 33

tab va madrasalarda o’quv qo’llanmalari sifatida keng foydalanilgan. so’fi olloyor «siroj ul-ojizin», «sabot ul-ojizin»> «murod ul-orifin», «najot ul-tolibin» kabi asarlarni yaratgan. «so’fi olloyor» nomi bilan xalq orasida mashhur bulgan «sabot ul-ojizin» asari maktablarda savod chiqarilishi bilan o’qitilar edi. unda islom dinining asosiy aqidalari bayon etilgan. ular insoniy fazilatlar, badiiy hikmatlar tarzida ifodalanadi. kitobda ilgari surilgan masalalar oyatu hadislarga muvofiq yozilgan. asar fors va arab tilini bilmagan oddiy xalq uchun muljallab yozilgan edi. barcha madrasalarda majburiy fan sifatida «qur’on», «tafsir», «odob as-solihin», «maslak ul-muttaqin», «sabot ul-ojizin», «kimyoi saodat», «hadis» o’qitilgan. xix asr sharoitida maktablarning aniq bir ta’lim tizimi haqida gapirish bir oz qiyin. bu davrda asosan maktablarning, ya’ni ta’lim muassasalarining quyidagicha boshlang’ich maktablar tuzilishiga ega ekanini kuzatamiz: maktablar: a) o’g’il bolalar maktablari —o’g’il bolalarga diniy ta’lim-tarbiya beradigan boshlang’ich maktablar; b) otinoyi maktablari — qiz bolalarga islom qoidalarini o’rgatadigan va boshlang’ich ta’lim beradigan maktablar. madrasalar o’g’il bolalarga diniy ta’lim beruvchi oliy ta’lim …

4 / 33

r qaratilgan. o’qimishli, ma’rifatli, ziyoli ayollar tomonidan ko’plab maktablar tashkil etilgan va u otinlar maktabi deb nomlangan. markaziy osiyoda otinlar maktabining asoschilaridan, ayollar ta’limida katta xizmat qilgan, o’ziga xos maktab yaratib shuhrat qozongan otinlardan biri jahon otin uvaysiy (1779-1845) hisoblanadi. jahon otin uvaysiy marg’ilon shahar childuxtaron mahallasida, farg’ona tumani, arsun qishlog’ida 1780 yilda tug’ilgan. uning otasi qaynar devona yoki devonai qalandar deb yuritilgan. (uning ismini siddiqbobo deb ataganlar). onasining ismi chinnibibi edi. ularning uvaysiydan tashqari oxunjon hofiz degan o’g’li ham bor edi. uvaysiy oilasi o’z davrining ilg’or va marifatli oilalaridan edi. otasi kosibchilik qilgan, onasi esa savodli ayol bo’lib, maktabdorlik qilgan va mahalla ahli qizlarini o’qitgan. u 1796 -97 yillarda onasi otinlik qilgan xususiy maktabda dastlab xalfalik va keyinchalik mustaqil ravishda otinlik qilgan. uvaysiy o’z maktabida qizlarga boshlang’ich ta’lim berar ekan, jahon otin ularning zehnini o’stirishga katta ahamiyat beradi. otin o’z shogirdlariga savod o’rgatibgina qolmay, ular orasidan iqtidorli qizlarni tanlab …

5 / 33

a ijodiy faoliyati bilan yoshlar ta’limida yuksak o’ringa ega. uvaysiyning ma’rifiy faoliyati ayollar savodxonligini oshirish, aqliy tarbiya, musiqa san’ati, qobiliyatli qizlar bilan ish usullari alohida o’ringa ega. u o’z davrining yosh talabalariga hayotga muhabbat tuyg’ularini singdirib borgan, tez fikrlash, chiroyli so’zlash va boshqa tarbiya vositalari bilan bog’liq bo’lgan chiston-topishmoq usullarini yaratishni o’rgatgan. shuning uchun ham uvaysiy ijodiy merosini o’rganish va uni hozirgi davr maktablar ta’lim-tarbiya tizimi mazmuniga kiritish muhimdir. munis xorazmiyning "savodi ta’lim" asari munis xorazmiy katta istedod egasi: buyuk shoir, adolatgo’y tarixchi olim, moxir tarjimon va noziktab xattot sifatida el orasida shuxrat topdi, etibor qozondi. shermuhammad munis xorazmiy xorazm adabiy muxitida ustozlik maqomida turadigan mutafakkirlardan biridir. shermuhammad boshlang’ich ta’limni qishlog’idagi maktablardan birida oldi. keyin o’qishni xiva madrasalarida davom etirdi. ilm sirlarini usha davrdagi mashxur ustoz saideshonxujadan o’rgangan. shermuhammad ukish jarayonida, olim va shoir xasanmurod kori laffasiyning xabar berishicha, arab va fors tillarini puxta urgangan hamda xattotlik sanatini egallagan. munisdan …

6 / 33

iy osiyo zaminida temuriylar hukmronligi inqirozga yuz tutgandan keyin, bu o’lkani qo’lga kiritish uchun jahonning ko’pgina mamlakatlari harakat qildilar. ana shulardan biri chor rossiyasi edi. rossiyaning bosqinchilik yurishi xix asrning ikkinchi yarmiga to’g’ri keladi. chunki bu davrda sobiq imperiya o’rnida 3 ta xonlik – buxoro amirligi, xiva hamda qo’qon xonliklari bo’lib, bular o’rtasida nizo kuchaygan edi. bundan foydalangan chor hukumati o’zining yovuz niyatlarini amalga oshirishga kirishib dastlab qozog’istonni o’zlariga tobe qildilar. so’ngra qozog’iston orqali 1864 yilda turkmaniston, chimkent, avliyo otani, 1865 yilda toshkentni zabt etdilar. 1867 yilda yettisuv viloyati, 1868 yilda samarqand, 1876 yilda farg’ona viloyati rossiya qo’liga o’tdi.1876 yil 19 fevralda podsho aleksandr ii qo’qon xonligi tugatilganligi to’g’risida buyruqqa imzo chekdi. 1885 yilga kelib markaziy osiyoning hamma yerlari russiya tasarrufiga o’tdi va o’lkada turkiston general gubernatorligi tashkil etiladi. 1875 yil turkistonda xalq maorifi haqida qonun e’lon qilindi, unga binoan general – gubernatorlik tasarrufida o’lka o’quv yurtlari boshqarmasi tashkil etildi. …

7 / 33

pchiligi diniy ta’lim beruvchi eng oddiy boshlang’ich maktablar edi. bunday maktabda machitlarning imomlari, savodxon mullalar dars berardilar. maktablarda o’qitish eng oddiy diniy vazifalarni o’rgatish bilan, ya’ni arab tilida yozilgan qur’onni o’qishni o’rgatish, har bir musulmon uchun zarur bo’lgan asosiy vazifalarni bildirish bilan cheklanardi. shahar maktablarida o’quvchilar soni 20-30 taga qishloq joylarida esa 10-15 taga etar edi. o’qishga 6 yoshdan qabul qilinib, o’zlashtirishga qarab 17-18 yoshlarigacha davom etardi. maktabda o’g’il bolalarni “domla” deb ataluvchi o’qituvchi (odatda machitlar imomlari) dars berganlar. qizlarni esa savodxon ayollar (toshkentda otinbibi, buxoroda bibixalifa yoki bibiotin, xivada - edtibibi) dars berishgan. savod chiqarishda harflarni xijjalash (arabchada hijo – bo’g’in) usulidan foydalanilgan. 18 savod chiqarish uch bosqichda: i bosqichda arab alfavitidagi harflarni yodolishdan boshlangan. undan keyin kalimai shaodat yod olingan. bunday o’quvchilarni odatda taxtaxonlar deb atalgan. ii boqichda so’zlar ichida qo’yiladigan diakritik belgilar (zer-zabar arabcha harakat) o’rgatilgan. iii boqichda xaftiyak(qur’onning ettidan biri) o’rgatilgan. «chor kitob» 4 bo’limdan iborat …

8 / 33

aytirish hisobiga mahalliy maktablar, maktab madrasalarni siqib chiqarish maqsadida maorif islohotini o’tkaza boshladilar. bu bilan go’yoki, ular markaziy osiyo aholisining savodxonlik darajasini oshirmoqchi bo’ldilar va har bir qilingan ishni bo’rttirib ko’rsatishga urindilar.tarixchi olim tursunov i.y.ning “ istiqlolga intilgan qalblar nidosi” nomli asarida quyidagi ma’lumotlar berilgan: o’lka aholisini savodxon qilish uchun eng avvalo rus, rus tuzem, gimnaziya kabi o’quv maskanlari kerak, madrasa va «usuli qadimiya» eski usul maktablarida, otinlar maktablarida savod chiqarib bo’lmaydi degan siyosatni yurgizishga harakat qildilar. turkistonda pyc - myzem maktablarini ochilishi bunga biz 1897 yildagi rossiya tomonidan o’tkazilgan aholini ro’yxati ma’lumotlarini ko’rsatishimiz mumkin. masalan, o’sha aholi ro’yxatida qayd etilishicha, markaziy (o’rta) osiyo aholisining savodxondik darajasi quyidagicha belgilangan: tojiklar – 99,5 % savodsiz; qirg’izlar – 99,4 % savodsiz; turkmanlar – 99,3 % savodsiz; o’zbeklar – 98,4 % savodsiz; qozoqlar – 97,9 % savodsiz deb hisoblangan. bu ko’rsatkichlarning barchasi uydurma edi. aslida turkiston o’lkasi xalqlarining savodxonlik darajasi chor rossiyasi aholisininng …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "xix asrning ikkinchi yarmi va xx asrning boshlarida maktab va pedagogik g‘oyalar"

prezentatsiya powerpoint 4-mavzu: xix asrning ikkinchi yarmi va xx asrning boshlarida maktab va pedagogik g‘oyalar. 2-modul. pedagogika tarixi- fan tarmog’i sifatida reja buxoro amirligi, xiva va qo’qon xonliklarida ta’lim-tarbiya, maktab, fan va madaniyat munis xorazmiyning "savodi ta’lim" asari chor rossiyasining ta’lim siyosati.turkistonda rus maktablarining ochilishi. turkistonda jadidchilik harakati. yangi usul maktablarining ochilishi. mahmudxo’ja behbudiy, munavvar qori, abdulla avloniy, abduqodir shakuriylarning yangi usul maktablarini tashkil etishdagi ma'rifatparvarlik xizmatlari. movaraunaxrda bir yuz ellik yil hukmronlik qilgan temuriylar sulolasi xvi asr boshlarida inqirozga uchradi. uning o’rniga shayboniylar hukmronligi o’rnatildi. shayboniyxon (1451—1510) movarounnahrda kuc...

This file contains 33 pages in PPTX format (1,4 MB). To download "xix asrning ikkinchi yarmi va xx asrning boshlarida maktab va pedagogik g‘oyalar", click the Telegram button on the left.

Tags: xix asrning ikkinchi yarmi va x… PPTX 33 pages Free download Telegram