xvii-xix asrlarda o'rta osiyoda ta'lim-tarbiya

DOCX 21 pages 57.9 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 57.9 KB

File type DOCX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

mashg’ulot turi: ma’ruza 2-mavzu: xvii asrdan xix asrning yarmigacha tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar rivoji. xix asrning 2-yarmi - xx asrning 1-choragida turkiston o‘lkasida tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar. 1924-1991 yillarda o‘zbekistonda ta’lim tizimi va pedagogik fikrlar rivoji. mustaqil o‘zbekiston ta’lim tizimi. mustaqillik yillarida pedagogik fikrlar rivoji. mashg’ulot rejasi: 1.buxoro amirligi, qo‘qon va xiva xonliklarida ta’lim-tarbiya. 2.maktab va madrasalarda ta’lim mazmuni. 3. 1924-1945 yillarda ta’lim va pedagogika fani. . 1945-1991 yillarda o‘zbekistonda ta’lim tizimi va pedagogika fani rivoji. 4. mustaqill o‘zbekistonda ta’lim sohasida amalga oshirilgan islohotlar. buxoro amirligi, qo’qon va xiva xonliklarida ta’lim-tarbiya. xvii-xix asrlarda o’rtaosiyoda bir nechta turdagi talim muassasalari (maktab, madrasa, qorixona, daloilxona, otnoyilar maktablari) mavjud edi. ayniqsa qo’qon, toshkent, buxoro kabi shaharlarda ularning soni tez ko’paygan. maktablar boshlang’ich talim muassasasi hisoblanib, unda bolalarga yozish va o’qish o’rgatlgan, din haqida dastlabki malumotlar berilgan. madrasalar yuqori turuvchi o’quv muassasasi hisoblangan, qorixona va daloilxona («daloil al-xayrot») quyi diniy xizmatchilarni tayyorlagan. …

2 / 21

ilgan bo’lib, uning birinchi qismida diniy marosimlar (tahorat olish, namoz o’qish, ro’za tutsh va h.q.) sheriy usulda bayon etlgan, ikkinchi qismida yuqoridagi masalalar katexizis (izoh) shaklda ancha keng yoritlgan parchalar o’rin olgan. “chor-kitob”ning “musulmonlikning muhim masalalari” deb nomlangan uchinchi qismi o’quvchilarni shariatning asosiy ustuni -musulmon diniy huquqlari bilan tanishtirgan. kitobning “pandnoma” (nasihat kitobi) deb nomlangan va xiii asrda yozilgan to’rtnchi qismida quroni karimdan olingan odob-axloq masalalariga oid qoidalar sheriy shaklda bayon etlgan. shundan so’ng o’quvchilar mutlaq din masalalariga bag’ishlangan “sabotul ojizin” kitobini o’qishni boshlaganlar. ushbu asar ko’pincha uning muallifining nomi bilan, yani – “so’fi olloyor” deb yuritladi. bu sof diniy asar bo’lib, unda diniy masalalar sheriy usulda bayon qilingan. maktabni tamomlagan o’quvchilar talimni davom ettrish uchun madrasalarga kirganlar. madrasa odatda ikki bo’limdan, yani: quyi (ibādat al-’islām) va yuqori (masola) bo’limlardan iborat bo’lgan. lekin barcha madrasalarda ham bo’limlar shunday nomlanmaganini qayd etsh lozim. masalan, buxoro madrasalarida quyi bo’lim «mushkulāt» deb yuritlgan. …

3 / 21

atnaganlarini qayd etsh lozim. madrasada darsni tashkil etsh tartbi quyidagicha bo’lgan: bitta darslikdagi aynan bir bobni o’rganayotgan 10-15 nafar talaba bir sinf xonasiga to’planishgan va o’zlariga oqsoqol (sardor) saylab olishgan. bu guruh «jamoa», uning oqsoqoli esa «qori jamoa» deb nomlangan. darsni boshlash uchun oqsoqol mudarrisning huzuriga borar va undan mazkur guruh bilan mashg’ulot o’tkazish uchun izn so’rardi. qizlar maktabi va unda ta’lim mazmuni. masjid va xonaqohlar qoshida ochilgan maktablarda faqat o’g’il bolalar o’qitlgan. qiz bolalar o’z davrining o’qimishli ayollari tomonidan uylarida ochilgan maktablarda o’qitlgan. ayol muallimani o’lkaning turli hududlarida “otnoyi”, “otnbibi”, “bibiotin”, “bibixalifa” deb ataganlar. qizlar maktabi o’g’il bolalar maktablariga nisbatan ancha kam bo’lgan, ko’p hollarda maktabdorlarning, imomlarning xotnlari maktabdorlik qilgan. qizlar maktabi haqida k.e.bendrikov “turkistonda xalq maorifi tarixidan ocherklar” asarida quyidagilarni yozadi: “qizlar ishqiy maktublarga berilmasinlar deb, qizlar maktabida yozuvga o’rgatlmagan”. professor u.dolimovning fikricha, bu so’zlar haqiqatdan ancha yiroq. o’zbek xalqi – o’tmishda eng ko’p shoiralar etshtrgan xalq, agar …

4 / 21

limalik qilib, qizlargaxat-savod o’rgatdi, tabi nazm qizlarga sheriyat ilmidan dars berdi. dilshod o’z maktabida yosh qizlarni tarbiyalar, ulargaxat-savod o’rgatar va ularni chuqur bilim egasi qilib chiqarishga intlar edi. shu bilan birga, yosh istedodli qizlarga o’zbek, tojik mumtoz adabiyot namoyondalarining asarlarini ham o’rgatar va ularni nafosat ruhida tarbiyalab, o’z zamonasining ilg’or kishilari qilib etshtrishga harakat qilgan. munis xorazmiyning “savodi ta’lim” asari – husnixatga doir dastlabki qo’llanma sifatida. munis o’z davrining etuk murabiy shoiri sifatda bolalarning savodxonligini va husnixatni yaxshilash yo’lida ko’p izlanadi va yoshlarga husnixatdan talim berib, “bilgancha surib qalamni har yon, talim ishin aylar erdi oson” deydi. “bilimning eshigi alifbe” deganlaridek, muis ham talimdagi muvaffaqiyatlarning garovi savod ekanligini tushungan va shuning uchun “umumiy arqom” yozuv ilmini yaratshga bel bog’lagan. munisning “savodi talim” asari ana shu tarzda 1804 yil 6 dekabrda vujudga keladi. mazkur risola nazariy malumotlar va mashqlarni o’z ichigaolgan. risola ikki qismdan tarkib topgandir. u “savodi talim”ning nazariy qismida …

5 / 21

muqaddimasida uning maqsadi sifatda insonga yaxshi xulq egallashi zarurligi takidlanadi va u odob qoidalarini egallab olmasa va yaxshi xulq bilan odobli va toza bo’lmasa, nafaqat o’ziga, balki butun dunyoga yomonlik tarqatadi, deydi va quyidagi masnaviyni keltradi: adabsiz na o’zi uchun yomonlik qiladi, balki butun dunyoga o’t qo’yadi. “odob as-solihin” asarida bayon etlgan botniy va zohiriy qoidalar: 1. salomlashish va ruxsat so’rash odobi. 2. muloqot odobi. 3. uxlash va yo’l yurish odobi. 4. suhbatlashish odobi. 5. er-xotn odobi. 6. tozalik qoidalari. 7. mehmon kutsh odobi. 8. ziyofat vaovqatlanish odobi. 9. safar qoidalari. xix asrning 2-yarmida turkistonda maktablar tizimi. o’lkani rossiya imperiyasi bosib olgandan so’ng 1870 yillarda qizlar talimi bo’yicha bazi malumotlar mavjud. turkistonda shahar va qisman qishloqlarda qizlar uchun boshlang’ich maktablar ham mavjud bo’lgan. qishloq joylarda qizlar maktabi juda kam hollarda uchrar edi. bazi hududlarda 100 ta maktabga bitta qizlar maktabi ham to’g’ri kelmas edi. biroq bazi shaharlarda qizlar maktablarining soni …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xvii-xix asrlarda o'rta osiyoda ta'lim-tarbiya"

mashg’ulot turi: ma’ruza 2-mavzu: xvii asrdan xix asrning yarmigacha tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar rivoji. xix asrning 2-yarmi - xx asrning 1-choragida turkiston o‘lkasida tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar. 1924-1991 yillarda o‘zbekistonda ta’lim tizimi va pedagogik fikrlar rivoji. mustaqil o‘zbekiston ta’lim tizimi. mustaqillik yillarida pedagogik fikrlar rivoji. mashg’ulot rejasi: 1.buxoro amirligi, qo‘qon va xiva xonliklarida ta’lim-tarbiya. 2.maktab va madrasalarda ta’lim mazmuni. 3. 1924-1945 yillarda ta’lim va pedagogika fani. . 1945-1991 yillarda o‘zbekistonda ta’lim tizimi va pedagogika fani rivoji. 4. mustaqill o‘zbekistonda ta’lim sohasida amalga oshirilgan islohotlar. buxoro amirligi, qo’qon va xiva xonliklarida ta’lim-tarbiya. xvii-xix asrlarda o’rtaosiyoda bir nechta...

This file contains 21 pages in DOCX format (57.9 KB). To download "xvii-xix asrlarda o'rta osiyoda ta'lim-tarbiya", click the Telegram button on the left.

Tags: xvii-xix asrlarda o'rta osiyoda… DOCX 21 pages Free download Telegram