xvii asrdan xix asrning yarmigacha tarbiya, maktab, va pedagogik fikrlar rivoji

DOC 24 pages 132.5 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 132.5 KB

File type DOC

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

mavzu: xvii asrdan xix asrning yarmigacha tarbiya, maktab, va pedagogik fikrlar rivoji mavzu rejasi: 1. buxoro amirligi, qo‘qon va xiva xonliklarida ta’lim-tarbiya. maktab va madrasalarda ta’lim mazmuni. 2. qizlar maktabi va unda ta’lim mazmuni. 3. munis xorazmiyning “savodi ta’lim” asari – husnixatga doir dastlabki qo‘llanma sifatida. muhammad sodiq qoshg‘oriyning “odob as-solihin” asari – yuksak ma’naviy-axloqiy sifatlarni yorituvchi manba. 4. abduqodir shakuriy, saidrasul aziziy, ismoilbek g‘aspiralilarning pedagogik qarashlari. 5. munavvar qori abdurashidxonov, abdurauf fitrat, mahmudxo‘ja behbudiylarning, ta’lim-tarbiya sohasidagi o‘rni. 6. qori-niyoziy, abdulla avloniy, sadriddin ayniylarning turkiston ta’lim tizimiga qo‘shgan hissalari. tayanch so‘zlar: buxoro amirligi, qo‘qon xonligi, xiva xonligi, mustamlaka ma’muriyati, eski maktablar, xususiy maktablar, ta’lim-tarbiya, qizlarga boshlang‘ich ta’lim, otinlar maktabi, jadid, pedagog, ma’naviyat, madaniyat, ma’rifatparvar, drama, nashriyot, yangi usul, darsliklar, kitoblar tarjimasi. buxoro amirligi, qo’qon va xiva xonliklarida ta’lim-tarbiya. maktab va madrasalarda ta’lim mazmuni. xvii-xix asrlarda o’rta osiyoda bir nechta turdagi ta’lim muassasalari (maktab, madrasa, qorixona, daloilxona, otinoyilar maktablari) mavjud edi. …

2 / 24

ning “buxoro tarixi” asarida berilib, buxoro shahridagi forjak nomidagi madrasaning 937-yilgi yongin paytida yonib ketgani aytib o‘tiladi. “madrasa” so‘zi lug‘aviy jihatdan “dars beradigan joy”, “bilimgoh”, “o‘qish joyi” degan ma’nolarni anglatgan. orta asrlarda buxoro madrasalari ilm maskani sifatida nafaqat movarounnahrda, balki markaziy osiyo, musulmon sharqida ham mashhur edi. madrasani muvaffaqiyatli bitirganlardan mamlakat boshqaruvi, huquq-tartibot va ta’lim muassasalari uchun kadrlar, ulamolar yetishib chiqqan. eng yirik madrasalar amirlikning markazi buxoro shahrida hamda qarshi, gijduvon, shahrisabz, sherobod shaharlarida, sharqiy buxoro bekliklari markazlarida faoliyat ko‘rsatgan. umuman, buxoro amirligida yuzlab madrasalar mavjud edi. madrasalar kichik, o‘rta va yirik (oliy) madrasalardan iborat bolgan. sadriddin ayniyning qayd etishicha, buxoro madrasalarining islom olamidagi nufuzi juda yuqori bo‘lib, ularda ta’lim olgan ulamolarning diniy masalalardagi so‘zlari misr va hijozda o‘qiganlarning so‘zlaridan ko‘ra mo‘tabarroq hisoblangan. har bir madrasalar ularning asoschilari nomi bilan atalgan. kim madrasani qurdirgan bolsa, ushbu madrasaga uning ismi, qishloq joylarda madrasa qaysi qishloqda joylashgan bolsa o‘sha qishloqning nomi berilgan. …

3 / 24

ni o‘qishga kirishganlar. «chor-kitob» fors-tojik tilida yozilgan bo‘lib, uning birinchi qismida diniy marosimlar (tahorat olish, namoz o‘qish, ro‘za tutish va h.q.) sheriy usulda bayon etilgan, ikkinchi qismida yuqoridagi masalalar katexizis (izoh) shaklda ancha keng yoritlgan parchalar o‘rin olgan. “chor-kitob”ning “musulmonlikning muhim masalalari” deb nomlangan uchinchi qismi o‘quvchilarni shariatning asosiy ustuni -musulmon diniy huquqlari bilan tanishtirgan. kitobning “pandnoma” (nasihat kitobi) deb nomlangan va xviii asrda yozilgan to‘rtinchi qismida quroni karimdan olingan odob-axloq masalalariga oid qoidalar sheriy shaklda bayon etilgan. shundan so‘ng o‘quvchilar mutlaq din masalalariga bag‘ishlangan “sabotul ojizin” kitobini o‘qishni boshlaganlar. ushbu asar ko‘pincha uning muallifining nomi bilan, yani – “so‘fi olloyor” deb yuritiladi. bu sof diniy asar bo‘lib, unda diniy masalalar she’riy usulda bayon qilingan. maktabni tamomlagan o‘quvchilar ta’limni davom ettirish uchun madrasalarga kirganlar. madrasa odatda ikki bo‘limdan, yani: quyi (ibādat al-’islām) va yuqori (masola) bo‘limlardan iborat bo‘lgan. lekin barcha madrasalarda ham bo‘limlar shunday nomlanmaganini qayd etish lozim. masalan, buxoro …

4 / 24

chik madrasalarda esa talabalarning barchasi faqat bitta mudarrisga mashg’ulotga qatnaganlarini qayd etish lozim. madrasada darsni tashkil etish ta’rtibi quyidagicha bo‘lgan: bitta darslikdagi aynan bir bobni o‘rganayotgan 10-15 nafar talaba bir sinf xonasiga to‘planishgan va o‘zlariga oqsoqol (sardor) saylab olishgan. bu guruh «jamoa», uning oqsoqoli esa «qori jamoa» deb nomlangan. darsni boshlash uchun oqsoqol mudarrisning huzuriga borar va undan mazkur guruh bilan mashg’ulot o‘tkazish uchun izn so‘rardi. markaziy osiyo rossiya tomonidan bosib olingandan keyin maktab va madrasalarda bazi o‘zgarishlar yuz berdi. musulmon maktablari uchun bosmaxonada chop qilingan darsliklar paydo bo‘ldi. qozonda nashr qilingan quron va haftiyaklar, hindiston va erondan shoirlarning litografiyada chop etilgan toplamlari keltirildi. toshkentning o‘zida ham maktablar uchun darsliklarni litografiya usulida nashr qilish yo‘lga qo‘yildi. mustamlaka ma’muriyati mashg’ulotlar orta asr tartibida olib borilayotgan musulmon maktablarining ishiga aralashmas edi. ammo, maktablarda rus tilini o‘qitishni rag‘batlantiruvchi choralar ko‘rishga harakat qilinardi. natijada mahalliy yoshlar rus tilini o‘rganishga ko‘proq e’tibor bera boshladilar. xx …

5 / 24

marg‘ilonda 28, toshkentda 17, xiva xonligida 130 madrasa mavjud bolib, ularda 400 dan 5000 tagacha tinglovchi tahsil olardi. 1906 yilga kelib, birgina samarqand viloyatining ozida 1510 musulmon maktabi bor edi, ularda 1482 o‘qituvchi 12740 tinglovchiga saboq bergan. umuman olganda, turkiston o‘lkasida 1905-1906 yillari 5290 maktab bo‘lib, ularda 70955 tinglovchi ta’lim olgan. qizlar maktabi va unda ta’lim mazmuni. orta osiyoning barcha shahar, qishloq va ovullarida maktabxonalar mavjud bo‘lgan. maktablar ko‘pincha bir sinf xonasidan iborat bo‘lganligi uchun ham ularni maktabxona deb atashgan. musulmon qoidalaridan kelib chiqqan holda og‘il va qiz bolalar alohida-alohida maktabxonalarda o‘qitilgan. og‘il bolalar maktabxonalarining aksariyati masjidlar, madrasalar, qorixonalar qoshida yoki xususiy maktabdorlar xonadonlarida, qiz bolalar maktabxonalari otin ayollar uylarida yoki badavlat kishilarning maktab yoshidagi qizlari uchun ularning uylarida tashkil etilgan. maktablarda og‘il bolalarni o‘qitgan kishi “domla, ustod, ustoz, muallim” deb atalgan. qizlarni o‘qitgan ayollarni esa “otinoyi” yoki “otinbibi” (toshkentda) “bibixalifa”, yoki “bibiotin” (buxoroda), “eltibibi” (xorazmda) deb atashgan. shuni etiborga …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xvii asrdan xix asrning yarmigacha tarbiya, maktab, va pedagogik fikrlar rivoji"

mavzu: xvii asrdan xix asrning yarmigacha tarbiya, maktab, va pedagogik fikrlar rivoji mavzu rejasi: 1. buxoro amirligi, qo‘qon va xiva xonliklarida ta’lim-tarbiya. maktab va madrasalarda ta’lim mazmuni. 2. qizlar maktabi va unda ta’lim mazmuni. 3. munis xorazmiyning “savodi ta’lim” asari – husnixatga doir dastlabki qo‘llanma sifatida. muhammad sodiq qoshg‘oriyning “odob as-solihin” asari – yuksak ma’naviy-axloqiy sifatlarni yorituvchi manba. 4. abduqodir shakuriy, saidrasul aziziy, ismoilbek g‘aspiralilarning pedagogik qarashlari. 5. munavvar qori abdurashidxonov, abdurauf fitrat, mahmudxo‘ja behbudiylarning, ta’lim-tarbiya sohasidagi o‘rni. 6. qori-niyoziy, abdulla avloniy, sadriddin ayniylarning turkiston ta’lim tizimiga qo‘shgan hissalari. tayanch so‘zlar: buxoro amirligi, qo‘qon xonli...

This file contains 24 pages in DOC format (132.5 KB). To download "xvii asrdan xix asrning yarmigacha tarbiya, maktab, va pedagogik fikrlar rivoji", click the Telegram button on the left.

Tags: xvii asrdan xix asrning yarmiga… DOC 24 pages Free download Telegram