xvii asrdan xix asrning yarmigacha tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar rivoji

DOCX 21 sahifa 51,7 KB Bepul yuklash

21 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 51,7 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 21

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 21

5-mavzu: xvii asrdan xix asrning yarmigacha tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar rivoji ( 2soat) reja: 1. buxoro amirligi, qo’qon va xiva xonliklarida ta’lim-tarbiya. 2. maktab va madrasalarda ta’lim mazmuni. qizlar maktabi va unda ta’lim mazmuni. 3. munis xorazmiyning “savodi ta’lim” asari – husnihatga doir dastlabki qo’llanma sifatida. 4. muhammad sodiq qoshg’ariyning “odob as-solihin” asari – yuksak ma’naviyaxloqiy sifatlarni yorituvchi manba. xvii asrda feodal tarqoqlik va bosh-boshdoqlik avj olgan davrda xiva xonligini markazlashgan davlatga aylantirish, o’zaro urushlarga barham berish, elyurtga osoyishtalik baxsh etish uchun binni oqatoyxonbinni arabmuhammad abulg’oziy bahodirxon (1603-1664) ham qurol, ham qalam bilan kurash olib borgan adolatli hukmdor, ma’rifatparvar davlat arbobi, iste’dodli adib va tarixnavis olim hamdir. u o’zbek xonlari ichida zahiriddin muhammad boburdan keyingi o’zbek xalqining madaniyat, ijtimoiy-siyosiy va huquqiy fikrlar tarixida sezilarli iz qoldirgan buyuk mutafakkirdir. abulg’oziy bahodirxon yigirma (1644-1664) yil hukmronligi davrida xorazmni ham siyosiy, ham iqtisodiy jihatdan, ham madaniy tomondan yuqori darajaga ko’tarish maqsadida davlatni …

2 / 21

dbirlar abdulg’oziy bahodirxonning markazlashgan davlat va fuqarolarning manfaatlarini himoya qilish va mustahkamlash siyosatida oqilona yo’l tutganligini ko’rsatadi. shunisi xarakterliki, abdulg’oziyxon podsholarning davlat boshqaruv siyosatida deyarli uchramaydigan ibratli ish qildi, ya’ni u tirikligida toju taxtni o’g’li anushaxonga o’z ixtiyori bilan (1664 yil boshida) topshirdi. darhaqiqat, tarixshunos olim va shoir shermuhammad munis «firdavsuliqbol» asarida yozishicha, abdulg’oziy bahodirxon davlat tepasiga kelgandan so’ng uyg’ur, nayman, qo’ng’irot, qiyot, nukuz, mang’it, qangli, qipchoq, jaloyir, alieli, do’rmon, yuz, ming urug’laridan ko’p kishilarga o’rin va amal tayin etgan: «o’zbekdin uch yuz oltmish kishiga … amal berdi. alarning o’ttuz-o’ttuz birtasiga o’z yonidan o’rin berdi. andoqkim, ikki shayxulislom, ikki qozi, bir raissayid ota avlodindin, bir mutavalli, bir naqib, to’rt otaliq, to’rt mutavalli, bir naqib, to’rt otaliq, to’rt inoq to’rt mirob, to’rt parvonachi, ikki oqa, ikki arbob, to’rt chig’atoy inoqi va bir vazirkim, xolomehtarderlar va qo’shbegi, bu ikkovi o’rinsiz. xon (abulg’ozi) huzurida oqyo ustida turdilar». abdulg’oziy bahodirxonning ulkan xizmatlari shundan iboratki, …

3 / 21

’tirish huquqiga ega bo’lgan, u ulug’ inoq deb atalgan. boshqa inoqlar ham xonning chap tomonida, yigirmanchi o’rindan boshlab o’tirishi rasm bo’lgan. yangi xonni taxtga o’tkazish vaqtida inoqlar oq namatning to’rt burchagidan ushlab, unda bo’lajak xiva hukmdorini uch marta osmonga irg’itar edilar, – bu inoqlarning asosiy va faxriy burchi edi. inoqlarga egallab turgan mansablariga qarab 50 tillodan 500 tillogacha maosh to’langan. shuningdek, ulug’ inoq yoki inoqbek unvoni egasi 300 tillodan 500 tillogacha maosh olganlar. rasmiy qabul marosimlarida to’rt otaliq xonning chap tomonida o’tirganlar. bir otaliq xondan nari, to’qqizinchi o’rinda uch otaliq esa shayxuislomdan keyin o’n bir va o’n to’rtinchi o’rinlarda o’tirganlar. otaliq unvoni yorlig’i faqat o’zbeklargagina berilmasdan, balki boshqa qoraqalpoq, turkman, uyg’ur urug’lari vakillariga ham berilgan. otaliq unvoni olganlarga oltin qilich va xanjar taqib, zarbob to’n kiyib yurishi rasm bo’lgan. ularga 10 tillodan 150 tillogacha maosh to’langan. otaliqlardan keyin xonning chap tomonida to’rtta biy o’tirgan, ular ham turli imtiyozlarga ega bo’lib, …

4 / 21

fe’ul-inson» («kishilarning sihat salomatliklari yo’lida») kabi siyosiy-huquqiy va tarixiy-badiiy va tibbiyotga oid asarlarni yozdi. bu asarlar abulg’oziy bahodirxonning tarixiy, siyosiy va huquqiy qarashlarini o’rganishda asosiy manba bo’lib xizmat qiladi. binobarin, jabr-zulm, zo’rlik va haqsizlik abulg’oziy yashab, ijod qilgan muhit-feodal jamiyati uchun xarakterlidir. abulg’oziy toj-taxt uchun mamlakatni parchalab yuborayotgan, el-yurtga notinchlik keltirayotgan, xalq boshiga kulfat va baxtsizlik urug’ini sochayotgan o’z akalari asfandiyorxon, habash va elbars sultonlarni «shohlik sharobidan mast bo’lg’on nodonlar», deb ataydi va mamlakatni tadbirkorlik bilan boshqarolmagan po’lod sultonning axloqsizligi va noqobilligini shunday tasvirlaydi: «po’lod sulton aqlsiz, tentak erdi. aning ikki odati bor edi. tahi bir, «ikki kichik» barmog’ini bosh barmog’ining ustinda qo’yib, ikki kichik barmog’ini urub,shirq-shirq qilib ovoz chiqarar erdi, nechukkim masxaralar, ma’rakagirlar qilurlar. ikki qo’lini shundoq qilib «shiliqru!», der erdi. har qilg’on sayin «shiliqru!», der erdi. bir karat so’rdikim: - xurosonga karvon ketaturg’on bormu?- deb: - karvon tuna kun ketdi, - dedilar. bir kishiga hukm etdi: - bor, …

5 / 21

qarishi lozimligini alohida ta’kidlaydi. u otasining fitnachilarga bo’lgan munosabatiga to’xtalib: «xonning fe’li kengligi va gunohkorlarni avf qilgani otamiz xonning boshina va barcha yurt xalqining boshina ko’rguliklar keltirur», deb hayotiy dalil sifatida keltirishi bejiz emas. chunki akalari habash va elbars sultonlar o’z otasi arabmuhammadning ko’zini o’yib olish bilan qanoatlanmay, uning o’g’li va nabiralarini asfandiyorxonning ikki o’g’li bilan qatl qiladilar. xullas, abulg’oziyxon xiva xonlari orasida o’ta tadbirkorligi, tashkilotchiligi va bilimdonligi bilan ajralib turadi. birinchidan, uning hayoti xiva xonligini markazlashtirish, mamlakat iqtisodi va madaniyatini rivojlantirish, chegaralarni kengaytirish va mustahkamlash, turkmanlarni xiva xonligiga bo’ysundirish uchun olib borilgan shiddatli kurashlar bilan o’tdi. uning siyosiy hayot yo’li sermazmun sarguzashtlar bilan to’la. xonlikning barcha yuqori lavozimlari yana o’zbek hukmdorlari qo’liga o’tkazildi. u ma’muriy islohotlar o’tkazib, xonlikning markaziy boshqaruv tizimini butunlay boshqatdan tashkil etib, o’zbek zodagonlaridan 360 kishini xonlik tizimini turli lavozimlariga tayinladi. shu bilan abulg’oziyxon o’zbeklarni va erli aholining nufuzli kishilarini davlat boshqaruv ishlariga jalb etib, mamlakatda …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 21 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"xvii asrdan xix asrning yarmigacha tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar rivoji" haqida

5-mavzu: xvii asrdan xix asrning yarmigacha tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar rivoji ( 2soat) reja: 1. buxoro amirligi, qo’qon va xiva xonliklarida ta’lim-tarbiya. 2. maktab va madrasalarda ta’lim mazmuni. qizlar maktabi va unda ta’lim mazmuni. 3. munis xorazmiyning “savodi ta’lim” asari – husnihatga doir dastlabki qo’llanma sifatida. 4. muhammad sodiq qoshg’ariyning “odob as-solihin” asari – yuksak ma’naviyaxloqiy sifatlarni yorituvchi manba. xvii asrda feodal tarqoqlik va bosh-boshdoqlik avj olgan davrda xiva xonligini markazlashgan davlatga aylantirish, o’zaro urushlarga barham berish, elyurtga osoyishtalik baxsh etish uchun binni oqatoyxonbinni arabmuhammad abulg’oziy bahodirxon (1603-1664) ham qurol, ham qalam bilan kurash olib borgan adolatli hukmdor, ma’rifatparvar davlat arbobi,...

Bu fayl DOCX formatida 21 sahifadan iborat (51,7 KB). "xvii asrdan xix asrning yarmigacha tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar rivoji"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: xvii asrdan xix asrning yarmiga… DOCX 21 sahifa Bepul yuklash Telegram