geodeziya

PDF 368 стр. 6,4 МБ Бесплатная загрузка

368 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 6,4 МБ

Тип файла PDF

Страницы 368

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (10 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 368

$0 ‘zbekist0n respublikasi oliy va 0 ‘rta maxsus ta’lim vazirligi 0 ‘rta maxsus, kasb-hunar ta’lim i markazi h . m u b o r a k o v g eo d ez iy a k a sb -h u n a rko lle jla ri u c h u n o ‘q u v q o ‘lla n m a cho4pon nom idagi nashriyot-m atbaa ijodiy uyi toshkent — 2007 o liy va o \rta m axsus, kasb-hunar ta 4im i o ‘quv m etod ik birlashm alar faoliyatini m uvofiqlashtiruvchi kengash nashrga tavsiya etgan taqrizchilar: d.o. jo ‘rayev — tdtu geodeziya, kartografiya va kadastr kafedrasi mudiri, texnika fanlari nomzodi, dotsent, t.m . mansurov — tgk kasb-hunar kolleji oliy toifali o ‘qituvchisi. mazkur o'quv qomlanma kasb-hunar kollejlari geodeziya yo‘nalishi uchun tasdiqlangan fanlar dasturi asosida yozilgan bomib, unda yer shakli va omchamlari oriyentirlash, an’anaviy va elektron topografik kartalar haqida ma’lumotlar keltirilgan. …$

2 / 368

ik ishlar; m am lakat mudofaasi ehtiyojlarini geodezik m a ’lum otlar bilan ta ’m inlash. g eodeziyaning vazifalari geodezik o ic h a m la r deb ataluvchi yer sirtida bajariladigan maxsus o ‘lcham lar orqali amalga oshiriladi. bunday o ‘lchashlar maxsus geodezik asboblar yordam ida bajariladi. 0 ‘lchash lam i bajargandan so‘ng u la r natijalari m atem atik ishlab chiqarilib , zarur q iym atlar top ilad i. g eodeziya fani b ir qancha m ustaqil ilm iy-texnik fanlarga b o ‘linadi. yer shakli va o ‘lcham ini aniqlash , m am lakat hududi kartalarin i tuzish u chun kerakli bosh davlat geodezik asosni barpo e tishda katta m aydonlarda olib borilad igan an iq o ‘lcham ishlarini ta ’m inlash, yer ustki qobi- g ‘ining gorizontal va vertikal siljishini geodezik usullarda aniqlash b ilan oliy geodeziya shug‘ullanadi. yer s u n ’iy yo‘ldoshlari (yesy) uchirilishi sababli …

3 / 368

ham lar o rtiqeha m eh n a t, m ablag‘ va vaqt sarfini talab etadi, yetarli b o ‘lm aganda esa q o ‘yilgan talablarga javob bera olm aydi. shuning u ch u n geodezik ishlarni loyihalash va bajarish m uhandislik hisoblashga asoslanadi. 1 .2 . g eo d ez iy an in g b o sh q a fa n la r b ilan b o g ‘lan ish i g eodeziyaning ilmiy va am aliy vazifalam i bajarish usullari matematika va fizika qonunlariga asoslanadi. m atematika yordamida geodezik o ‘lcham lam i tashkil qilish va bajarishning ilmiy asoslan gan chizm asi ishlab chiqiladi va kerakli qiym atlar b ilan o ‘lchash natijalari orasidagi bog 'lan ish belgilanadi. m atem atika asosida natijalam i ishonchli qilib topish im konini beruvchi o ‘lcham lar natijasini ishlab chiqish am alga oshiriladi. g eodezik hisoblashlar- da kom pyuterlar va u lar …

4 / 368

aks ettirish uchun asos b o ‘lib xizm at qiladi. 1 .3 . g eo d ez iy an in g q isq a c h a riv o jlan ish ta r ix i g eodeziya — «yer b o ‘lish» degan so‘z b o ‘lib, u insonning yashash sharoiti talablariga asosan kelib ch iqqan b o ‘lib, u qadim zam ondan rivojlanib kelgan. e ram izdan b ir necha asrlar ilgari m isrda hosildor m anbalardan yerlam i taqsim lash, n il daryosi havzasida yerlam i sug‘orish uchun kanallar qazilgani va geodezik o ‘lchash ishlari olib borilgani m a’lum . q adim gi y unonistonda m atem atika, geom etriya, astronom iya, geografiya fanlari b ilan b ir qa to rda geodeziya ham rivojlangan. m iloddan 6 asr ilgari pi- fogor y em ing shar shaklida ekanligini aytib o 'tgan ; 2,5 asr ilgari esa ertosfen yer radiusi …

5 / 368

chiqilgan ilmiy asoslarga tayanilgan. 0 ‘tgan vaqtda juda katta hajmdagi geodezik va topografik ishlar bajarilib, xalq xo ‘jaligi va m am lakat m udofaasi ehtiyojlari sifatli topokarta lar b ilan ta ’m inlab berildi. h ozirgi kunda 0 ‘zbekiston respublikasi hududida yuqori aniqlikdagi davlat geodezik tarm og 'i bilan ta ’m inlangan geodezik ishlar va topografik s’yom kalar amalga oshirilgan. m am lakatim izda geodeziya, kartografiya va kadastr ishlarini yuqori ilm iy saviyada va yangi texnika bazasida yanada taraqqiy ettirish m aqsadida 0 ‘zbe- kiston respublikasi yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri d avlat qo ‘m itasi tashkil etildi. y e r n in g u m u m iy sh a k li va yer sir t id a g i nu qta la r 0 ‘r n in i a n iq la sh 2 .1 . y ern in g um um iy s h a …

6 / 368

shakllar ichida geoidga eng yaqin shakl ellipsoid shakli ekanligini ko‘rsatdi. bunday ellipsoidga yer elupsoidi deyilib, uning o ‘lchamlari — katta yarim o ‘qi a, kichik yarim o ‘qi b v a qutbiy siqilishi a bilan ifodalanadi. koeffitsiyent quyidagiga teng: a = (a — b)/a. g e o i d deb, okean va dengizlar suvining tinch turgan sa thi bilan tutashuvchi sathiy yuzani og‘irlik kuchi yo‘nalishiga to ‘g‘ri burchak ostida m aterik lam i fikran kesishtirib davom ettirishdan hosil b o ‘igan shaklga aytiladi. u m u m iy yer e llipso id i deb a ta lu v ch i e llipso id quyidagi shartlarga javob berishi kerak: 1) ellipsoid m arkazi y er ogmrlik markaziga to ‘g ‘ri keli shi kerak; 2) uning ekvator tekisligi yer ekvator tekisligiga to ‘g ‘ri kelishi kerak; 3) ellipsoidning hajmi geoid hajmiga teng bomishi kerak; 4) ellipsoid sirtidagi nuq- ta lar balandlik bo‘yicha …

7 / 368

sirtida bajarilgan geodezik om chashlar natijasi n o rm a l c h iz iq la r y o r d a m id a r e f e r e n s - e l l ip s o id s i r t ig a p ro y ek s iy a la n a d i. b u n d a y ern in g fiz ik s ir tid a o ‘lch a n g a n b u rchak lar va ch iz iq la r uzunlig iga tu za tm a la r kiritiladi. y er sirtidagi m nuq tada raferens-ellipsoid sirtiga no rm al (2.1- shakl) chiziq bilan proyeksiyalanadi. g eodezik va astronom ik omchash- larda boshlangm ch b o ‘lib shov un chizigm y o ‘nalish i (geoid s ir tiga perpendikulyar) x izm at qiladi. bu ch iziq b o ‘y …

8 / 368

i) tekisligi bilan e llip so id s irtidag i n u q tad a n o ‘tuvchi m eridian tekisliklari orqasidagi ikki yoqli burchakdir. shunday qilib, geodezik kenglik v va uzoqlik l nuqtan ing ellipsoid sirtidagi o ‘m in i belgilaydi. g eodezik parallel deb, berilgan nuq tadan o ‘tuvchi va kichik o ‘qiga perpendikulyar tekislikni ellips bilan kesmasiga aytiladi. 2 g e o g r a f i k ( a s t r o n o m i k ) k o o r d i n a t a l a r s i s t e m a s i . bu sistem ada shar sirtida olingan nuqtani o ‘m i sho vun ch izig‘i yo ‘nalishiga nisbatan aniqlanadi. geografik (astromik) kenglik deb, ekvator tekisligi bilan nuq tadan o ‘tuvchi shovun chizig‘i yo‘nalishi orasidagi f burchakka aytiladi. g eografik (astronom ik) uzoqliq deb, bosh lang‘ich …

9 / 368

dislik geodezik ishlarda keng q o ‘llanadi. 2 .3 . g eo d e z iy a d a qom lanad igan b a la n d lik la r s is te m a la r i g eodeziyada y er sirtidagi n u q ta la r balandlig in i an iq lash u ch u n boshlang‘ich sirt qilib asosiy sathiy yuza — geoid qabul qilinadi (unga dengiz sathi ham deyiladi). u shbu sathiy yuzaga n isb a ta n geodezik om chashlar o rq a li y er s irtidag i n u q ta la r balandligi an iq lanadi va ularga m u tla q balandlik deyiladi (2 .4- shaklda h a va h b balandliklar). 0 ‘zbekistonda nuq talar m u tloq baland lig in i h isoblashda boshlangm ch n u q ta qilib k ro n sh tad futshokining noli …

10 / 368

rchakli koo rd ina ta la r sistem asi tak lif etilgan. b unda y er shari m erid ian lar b ilan (ellipsoid) uzoqligi b o 'y ich a 6° li 60 ta zonaga bominadi va g rinv ich m erid ian id an sharqqa to m o n 1 d an 60 gacha raqam lanad i (2 .5- shakl). z o n a lar chegarasi 1:1000 000 m asshtabdagi karta varaq larin ing bom inishida hosil bom adigan ko lonnalar chegarasiga to ‘g ‘ri keladi. b unda zona raqam i bilan ko lonna raqam i o ‘zaro 30 ga farq qiladi. a m aliy ish larda h a r b ir z o n a silindrn i yon sirtiga proyeksiyalanadi va s ilind r yasovchisi b o ‘yicha qirqilib tekislikka yoyiladi (2.6- shakl). bunda ellips sirtida olingan chiziq tekislikda m a’lum xatolik bilan tasvirlanadi. xatolik qiym ati zonani …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 368 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "geodeziya"

0 ‘zbekist0n respublikasi oliy va 0 ‘rta maxsus ta’lim vazirligi 0 ‘rta maxsus, kasb-hunar ta’lim i markazi h . m u b o r a k o v g eo d ez iy a k a sb -h u n a rko lle jla ri u c h u n o ‘q u v q o ‘lla n m a cho4pon nom idagi nashriyot-m atbaa ijodiy uyi toshkent — 2007 o liy va o \rta m axsus, kasb-hunar ta 4im i o ‘quv m etod ik birlashm alar faoliyatini m uvofiqlashtiruvchi kengash nashrga tavsiya etgan taqrizchilar: d.o. jo ‘rayev — tdtu geodeziya, kartografiya va kadastr kafedrasi mudiri, texnika fanlari nomzodi, dotsent, t.m . mansurov — tgk kasb-hunar kolleji oliy toifali …

Этот файл содержит 368 стр. в формате PDF (6,4 МБ). Чтобы скачать "geodeziya", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: geodeziya PDF 368 стр. Бесплатная загрузка Telegram