geodeziya

PDF 368 sahifa 6,4 MB Bepul yuklash

368 sahifa geodeziya — PDF

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 6,4 MB

Fayl turi PDF

Sahifalar 368

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (10 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 368

$0 ‘zbekist0n respublikasi oliy va 0 ‘rta maxsus ta’lim vazirligi 0 ‘rta maxsus, kasb-hunar ta’lim i markazi h . m u b o r a k o v g eo d ez iy a k a sb -h u n a rko lle jla ri u c h u n o ‘q u v q o ‘lla n m a cho4pon nom idagi nashriyot-m atbaa ijodiy uyi toshkent — 2007 o liy va o \rta m axsus, kasb-hunar ta 4im i o ‘quv m etod ik birlashm alar faoliyatini m uvofiqlashtiruvchi kengash nashrga tavsiya etgan taqrizchilar: d.o. jo ‘rayev — tdtu geodeziya, kartografiya va kadastr kafedrasi mudiri, texnika fanlari nomzodi, dotsent, t.m . mansurov — tgk kasb-hunar kolleji oliy toifali o ‘qituvchisi. mazkur o'quv qomlanma kasb-hunar kollejlari geodeziya yo‘nalishi uchun tasdiqlangan fanlar dasturi asosida yozilgan bomib, unda yer shakli va omchamlari oriyentirlash, an’anaviy va elektron topografik kartalar haqida ma’lumotlar keltirilgan. …$

2 / 368

ik ishlar; m am lakat mudofaasi ehtiyojlarini geodezik m a ’lum otlar bilan ta ’m inlash. g eodeziyaning vazifalari geodezik o ic h a m la r deb ataluvchi yer sirtida bajariladigan maxsus o ‘lcham lar orqali amalga oshiriladi. bunday o ‘lchashlar maxsus geodezik asboblar yordam ida bajariladi. 0 ‘lchash lam i bajargandan so‘ng u la r natijalari m atem atik ishlab chiqarilib , zarur q iym atlar top ilad i. g eodeziya fani b ir qancha m ustaqil ilm iy-texnik fanlarga b o ‘linadi. yer shakli va o ‘lcham ini aniqlash , m am lakat hududi kartalarin i tuzish u chun kerakli bosh davlat geodezik asosni barpo e tishda katta m aydonlarda olib borilad igan an iq o ‘lcham ishlarini ta ’m inlash, yer ustki qobi- g ‘ining gorizontal va vertikal siljishini geodezik usullarda aniqlash b ilan oliy geodeziya shug‘ullanadi. yer s u n ’iy yo‘ldoshlari (yesy) uchirilishi sababli …

3 / 368

ham lar o rtiqeha m eh n a t, m ablag‘ va vaqt sarfini talab etadi, yetarli b o ‘lm aganda esa q o ‘yilgan talablarga javob bera olm aydi. shuning u ch u n geodezik ishlarni loyihalash va bajarish m uhandislik hisoblashga asoslanadi. 1 .2 . g eo d ez iy an in g b o sh q a fa n la r b ilan b o g ‘lan ish i g eodeziyaning ilmiy va am aliy vazifalam i bajarish usullari matematika va fizika qonunlariga asoslanadi. m atematika yordamida geodezik o ‘lcham lam i tashkil qilish va bajarishning ilmiy asoslan gan chizm asi ishlab chiqiladi va kerakli qiym atlar b ilan o ‘lchash natijalari orasidagi bog 'lan ish belgilanadi. m atem atika asosida natijalam i ishonchli qilib topish im konini beruvchi o ‘lcham lar natijasini ishlab chiqish am alga oshiriladi. g eodezik hisoblashlar- da kom pyuterlar va u lar …

4 / 368

aks ettirish uchun asos b o ‘lib xizm at qiladi. 1 .3 . g eo d ez iy an in g q isq a c h a riv o jlan ish ta r ix i g eodeziya — «yer b o ‘lish» degan so‘z b o ‘lib, u insonning yashash sharoiti talablariga asosan kelib ch iqqan b o ‘lib, u qadim zam ondan rivojlanib kelgan. e ram izdan b ir necha asrlar ilgari m isrda hosildor m anbalardan yerlam i taqsim lash, n il daryosi havzasida yerlam i sug‘orish uchun kanallar qazilgani va geodezik o ‘lchash ishlari olib borilgani m a’lum . q adim gi y unonistonda m atem atika, geom etriya, astronom iya, geografiya fanlari b ilan b ir qa to rda geodeziya ham rivojlangan. m iloddan 6 asr ilgari pi- fogor y em ing shar shaklida ekanligini aytib o 'tgan ; 2,5 asr ilgari esa ertosfen yer radiusi …

5 / 368

chiqilgan ilmiy asoslarga tayanilgan. 0 ‘tgan vaqtda juda katta hajmdagi geodezik va topografik ishlar bajarilib, xalq xo ‘jaligi va m am lakat m udofaasi ehtiyojlari sifatli topokarta lar b ilan ta ’m inlab berildi. h ozirgi kunda 0 ‘zbekiston respublikasi hududida yuqori aniqlikdagi davlat geodezik tarm og 'i bilan ta ’m inlangan geodezik ishlar va topografik s’yom kalar amalga oshirilgan. m am lakatim izda geodeziya, kartografiya va kadastr ishlarini yuqori ilm iy saviyada va yangi texnika bazasida yanada taraqqiy ettirish m aqsadida 0 ‘zbe- kiston respublikasi yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri d avlat qo ‘m itasi tashkil etildi. y e r n in g u m u m iy sh a k li va yer sir t id a g i nu qta la r 0 ‘r n in i a n iq la sh 2 .1 . y ern in g um um iy s h a …

6 / 368

shakllar ichida geoidga eng yaqin shakl ellipsoid shakli ekanligini ko‘rsatdi. bunday ellipsoidga yer elupsoidi deyilib, uning o ‘lchamlari — katta yarim o ‘qi a, kichik yarim o ‘qi b v a qutbiy siqilishi a bilan ifodalanadi. koeffitsiyent quyidagiga teng: a = (a — b)/a. g e o i d deb, okean va dengizlar suvining tinch turgan sa thi bilan tutashuvchi sathiy yuzani og‘irlik kuchi yo‘nalishiga to ‘g‘ri burchak ostida m aterik lam i fikran kesishtirib davom ettirishdan hosil b o ‘igan shaklga aytiladi. u m u m iy yer e llipso id i deb a ta lu v ch i e llipso id quyidagi shartlarga javob berishi kerak: 1) ellipsoid m arkazi y er ogmrlik markaziga to ‘g ‘ri keli shi kerak; 2) uning ekvator tekisligi yer ekvator tekisligiga to ‘g ‘ri kelishi kerak; 3) ellipsoidning hajmi geoid hajmiga teng bomishi kerak; 4) ellipsoid sirtidagi nuq- ta lar balandlik bo‘yicha …

7 / 368

sirtida bajarilgan geodezik om chashlar natijasi n o rm a l c h iz iq la r y o r d a m id a r e f e r e n s - e l l ip s o id s i r t ig a p ro y ek s iy a la n a d i. b u n d a y ern in g fiz ik s ir tid a o ‘lch a n g a n b u rchak lar va ch iz iq la r uzunlig iga tu za tm a la r kiritiladi. y er sirtidagi m nuq tada raferens-ellipsoid sirtiga no rm al (2.1- shakl) chiziq bilan proyeksiyalanadi. g eodezik va astronom ik omchash- larda boshlangm ch b o ‘lib shov un chizigm y o ‘nalish i (geoid s ir tiga perpendikulyar) x izm at qiladi. bu ch iziq b o ‘y …

8 / 368

i) tekisligi bilan e llip so id s irtidag i n u q tad a n o ‘tuvchi m eridian tekisliklari orqasidagi ikki yoqli burchakdir. shunday qilib, geodezik kenglik v va uzoqlik l nuqtan ing ellipsoid sirtidagi o ‘m in i belgilaydi. g eodezik parallel deb, berilgan nuq tadan o ‘tuvchi va kichik o ‘qiga perpendikulyar tekislikni ellips bilan kesmasiga aytiladi. 2 g e o g r a f i k ( a s t r o n o m i k ) k o o r d i n a t a l a r s i s t e m a s i . bu sistem ada shar sirtida olingan nuqtani o ‘m i sho vun ch izig‘i yo ‘nalishiga nisbatan aniqlanadi. geografik (astromik) kenglik deb, ekvator tekisligi bilan nuq tadan o ‘tuvchi shovun chizig‘i yo‘nalishi orasidagi f burchakka aytiladi. g eografik (astronom ik) uzoqliq deb, bosh lang‘ich …

9 / 368

dislik geodezik ishlarda keng q o ‘llanadi. 2 .3 . g eo d e z iy a d a qom lanad igan b a la n d lik la r s is te m a la r i g eodeziyada y er sirtidagi n u q ta la r balandlig in i an iq lash u ch u n boshlang‘ich sirt qilib asosiy sathiy yuza — geoid qabul qilinadi (unga dengiz sathi ham deyiladi). u shbu sathiy yuzaga n isb a ta n geodezik om chashlar o rq a li y er s irtidag i n u q ta la r balandligi an iq lanadi va ularga m u tla q balandlik deyiladi (2 .4- shaklda h a va h b balandliklar). 0 ‘zbekistonda nuq talar m u tloq baland lig in i h isoblashda boshlangm ch n u q ta qilib k ro n sh tad futshokining noli …

10 / 368

rchakli koo rd ina ta la r sistem asi tak lif etilgan. b unda y er shari m erid ian lar b ilan (ellipsoid) uzoqligi b o 'y ich a 6° li 60 ta zonaga bominadi va g rinv ich m erid ian id an sharqqa to m o n 1 d an 60 gacha raqam lanad i (2 .5- shakl). z o n a lar chegarasi 1:1000 000 m asshtabdagi karta varaq larin ing bom inishida hosil bom adigan ko lonnalar chegarasiga to ‘g ‘ri keladi. b unda zona raqam i bilan ko lonna raqam i o ‘zaro 30 ga farq qiladi. a m aliy ish larda h a r b ir z o n a silindrn i yon sirtiga proyeksiyalanadi va s ilind r yasovchisi b o ‘yicha qirqilib tekislikka yoyiladi (2.6- shakl). bunda ellips sirtida olingan chiziq tekislikda m a’lum xatolik bilan tasvirlanadi. xatolik qiym ati zonani …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 368 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"geodeziya" haqida

0 ‘zbekist0n respublikasi oliy va 0 ‘rta maxsus ta’lim vazirligi 0 ‘rta maxsus, kasb-hunar ta’lim i markazi h . m u b o r a k o v g eo d ez iy a k a sb -h u n a rko lle jla ri u c h u n o ‘q u v q o ‘lla n m a cho4pon nom idagi nashriyot-m atbaa ijodiy uyi toshkent — 2007 o liy va o \rta m axsus, kasb-hunar ta 4im i o ‘quv m etod ik birlashm alar faoliyatini m uvofiqlashtiruvchi kengash nashrga tavsiya etgan taqrizchilar: d.o. jo ‘rayev — tdtu geodeziya, kartografiya va kadastr kafedrasi mudiri, texnika fanlari nomzodi, dotsent, t.m . mansurov — tgk kasb-hunar kolleji oliy toifali …

Bu fayl PDF formatida 368 sahifadan iborat (6,4 MB). "geodeziya"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: geodeziya PDF 368 sahifa Bepul yuklash Telegram