shayboniylar davrida iqtisodiy-ijtimoiy hayot: umumiy tavsif

PPTX 10 pages 29.4 MB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.4 MB

File type PPTX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

shayboniylar davrida iqtisodiy-ijtimoiy hayot: umumiy tavsif shayboniylar davri (xvi asr boshidan xviii asr oʻrtalarigacha) oʻzbekiston tarixi uchun muhim bosqich boʻlib, u movarounnahr va xuroson hududlarida siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy hayotda tub oʻzgarishlarni keltirib chiqardi. bu davr nafaqat yangi sulolaning hokimiyat tepasiga kelishi, balki mintaqaning madaniy, diniy va iqtisodiy rivojlanishida ham sezilarli iz qoldirdi. shayboniylar hukmronligi davrida mintaqa siyosiy jihatdan mustahkamlanib, iqtisodiy barqarorlikka erishildi. shu bilan birga, ijtimoiy munosabatlar, savdo yo‘llari va shaharsozlikda ham yangi o‘zgarishlar yuz berdi. bu davrning oʻziga xos xususiyatlari – markazlashgan davlat boshqaruvining shakllanishi, dehqonchilik va hunarmandchilikning rivojlanishi, karvon savdosining jonlanishi, madaniy va ilmiy markazlarning gullab-yashnashi bilan belgilanadi. ayniqsa, samarqand va buxoro kabi shaharlar oʻzining goʻzalligi va ilmiy-madaniy salohiyati bilan dunyoga mashhur boʻldi. ushbu taqdimotda shayboniylar davrining iqtisodiy va ijtimoiy hayotining asosiy jihatlari, ularning mintaqa taraqqiyotiga taʼsiri atroflicha koʻrib chiqiladi. 1 shayboniylar davlati va uning tashkil topishi shayboniylar davlati temuriylar imperiyasining parchalanishi natijasida movarounnahr va xuroson hududlarida …

2 / 10

yildi. bu kengayish mintaqaning strategik ahamiyatini oshirdi va savdo yoʻllarini nazorat qilish imkonini berdi. siyosiy tuzilma davlatchilik tizimida shayboniylar chingizxon qonunlari – "yaso" va islom qonunlari – "shariat"ga tayanishgan. xon oliy hokimiyat egasi boʻlib, uning tasarrufida qoʻshin, moliya va sud ishlari turgan. viloyatlar shahzodalar va mahalliy hokimlar tomonidan boshqarilgan. 2 iqtisodiy asoslar: dehqonchilik va sug'orish tizimlari shayboniylar davlatining iqtisodiy asosi, asosan, dehqonchilikka tayanar edi. movarounnahr va xurosonning serhosil yerlari qadimdan sugʻorish tizimlari orqali moʻl hosil berib kelgan. shayboniylar hukmronligi davrida ham dehqonchilikni rivojlantirishga alohida eʼtibor qaratildi. sug'orish inshootlari yangi ariq va kanallar qazildi. qadimiy sugʻorish tarmoqlari tiklandi va taʼmirlandi. daryolar, xususan, amudaryo va sirdaryodan suv olish tizimlari takomillashtirildi. zarafshon va qashqadaryo vohalarida dehqonchilik yuqori darajada rivojlandi. asosiy ekinlar bugʻdoy, arpa, sholi kabi don ekinlari asosiy oʻrinni egalladi. paxta, zigʻir kabi texnik ekinlar ham ekilib, toʻqimachilik sanoati uchun xomashyo yetishtirildi. meva-sabzavotchilik, ayniqsa, uzumchilik, polizchilik rivojlandi. "dehqonchilikning gullab-yashnashi mamlakatning iqtisodiy qudratini taʼminladi …

3 / 10

va usmonli imperiyasi bilan faol savdo aloqalari olib borildi. eksport va import mintaqadan asosan ipak, paxta matolari, xurmo, quritilgan mevalar, charxpalak va hunarmandchilik mahsulotlari eksport qilinar edi. tashqaridan esa metal buyumlar, chinni, qimmatbaho toshlar, ziravorlar va baʼzi oziq-ovqat mahsulotlari olib kelinar edi. karvonsaroylar savdo yoʻllari boʻylab koʻplab karvonsaroylar qurilgan boʻlib, ular savdogarlar va ularning mollarini himoya qilish, shuningdek, dam olish va mahsulotlarni saqlash uchun xizmat qilgan. bu karvonsaroylar savdo aloqalarini mustahkamlashda muhim rol oʻynagan. 4 shaharlar va hunarmandchilik: samarqand, buxoro kabi markazlar shayboniylar davrida movarounnahr shaharlari oʻzining iqtisodiy va madaniy ahamiyatini saqlab qoldi. ayniqsa, samarqand va buxoro mintaqaning nafaqat siyosiy, balki hunarmandchilik va savdo markazlari sifatida ham gullab-yashnadi. buxoro shayboniylar davrida buxoro ilmiy va madaniy markazga aylandi. bu yerda koʻplab madrasalar, masjidlar va karvonsaroylar qurildi. hunarmandchilikning turli sohalari, jumladan, kulolchilik, zargarlik, toʻqimachilik va misgarlik rivojlandi. samarqand samarqand ham oʻzining tarixiy shon-shuhratini saqlab qoldi. bu yerda qogʻoz ishlab chiqarish, ipakchilik, metallga …

4 / 10

unosabatlari va tabaqaviy farqlarga asoslangan edi. jamiyatda shayboniylar sulolasining oʻrni ustuvor boʻlsa-da, qabila zodagonlari va diniy ulamolar ham katta taʼsirga ega edilar. hukmron tabaqa shayboniylar sulolasi va ularning avlodlari oliy tabaqani tashkil etgan. xon va uning oila aʼzolari barcha siyosiy va harbiy hokimiyatni qoʻlida tutgan. qabila zodagonlari oʻzbek qabilalarining boshliqlari va beklar jamiyatda katta obroʻga ega boʻlib, koʻpincha davlat boshqaruvida muhim lavozimlarni egallaganlar. ular oʻz qabilalari ustidan maʼlum darajada mustaqillikka ega boʻlganlar. ulamolar va ruhoniylar islom ulamolari va ruhoniylar jamiyatda katta hurmatga ega boʻlib, ular diniy taʼlim, sud ishlari va jamoat hayotida muhim rol oʻynaganlar. koʻplab madrasalar va masjidlar ularning nazorati ostida boʻlgan. savdogarlar va hunarmandlar shahar aholisining katta qismini savdogarlar va hunarmandlar tashkil etgan. ular iqtisodiy jihatdan faol boʻlib, shahar hayotida muhim oʻrin tutganlar. dehqonlar va cho'ponlar jamiyatning eng quyi qatlamini dehqonlar, chorvadorlar va qishloq aholisi tashkil etgan. ular davlatga soliq toʻlaganlar va mehnatlari bilan iqtisodiyotni taʼminlaganlar. 6 madaniy …

5 / 10

ishildi. shayboniyxonning oʻzi ham shoir va olim boʻlib, turkiy va fors tillarida ijod qilgan. uning homiyligida koʻplab olimlar va adiblar faoliyat yuritgan. adabiyotda navoiy anʼanalari davom ettirilgan. meʼmorchilik san'ati shayboniylar davri meʼmorchilik sanʼatining gullab-yashnagan davri boʻldi. koʻplab madrasalar, masjidlar, maqbaralar va karvonsaroylar bunyod etildi. buxorodagi mir arab madrasasi, koʻkaldosh madrasasi va toshkentdagi shayx xovandi tohur majmuasi kabi binolar ushbu davr meʼmorchiligining yorqin namunalaridir. 7 pul muomalasi va soliq tizimi shayboniylar davrida pul muomalasi va soliq tizimi davlat iqtisodiyotining muhim tarkibiy qismini tashkil etgan. bu davrda zarb qilingan tangalar nafaqat savdo-sotiqda, balki davlat nazoratini ifodalashda ham muhim rol oʻynagan. 60% dehqonchilik solig'i (xiroj) dehqonlardan olinadigan asosiy soliq boʻlib, hosilning bir qismi (odatda 1/3 dan 1/5 gacha) yoki pul koʻrinishida yigʻilgan. 25% zakot musulmonlardan mol-mulk va chorvadan olinadigan diniy soliq boʻlib, kambagʻallarga yordam berishga qaratilgan. 15% tamg'a va boj savdogarlardan va karvonlardan olinadigan bojxona toʻlovlari davlat xazinasining muhim daromad manbalaridan biri boʻlgan. …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "shayboniylar davrida iqtisodiy-ijtimoiy hayot: umumiy tavsif"

shayboniylar davrida iqtisodiy-ijtimoiy hayot: umumiy tavsif shayboniylar davri (xvi asr boshidan xviii asr oʻrtalarigacha) oʻzbekiston tarixi uchun muhim bosqich boʻlib, u movarounnahr va xuroson hududlarida siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy hayotda tub oʻzgarishlarni keltirib chiqardi. bu davr nafaqat yangi sulolaning hokimiyat tepasiga kelishi, balki mintaqaning madaniy, diniy va iqtisodiy rivojlanishida ham sezilarli iz qoldirdi. shayboniylar hukmronligi davrida mintaqa siyosiy jihatdan mustahkamlanib, iqtisodiy barqarorlikka erishildi. shu bilan birga, ijtimoiy munosabatlar, savdo yo‘llari va shaharsozlikda ham yangi o‘zgarishlar yuz berdi. bu davrning oʻziga xos xususiyatlari – markazlashgan davlat boshqaruvining shakllanishi, dehqonchilik va hunarmandchilikning rivojlanishi, karvon sav...

This file contains 10 pages in PPTX format (29.4 MB). To download "shayboniylar davrida iqtisodiy-ijtimoiy hayot: umumiy tavsif", click the Telegram button on the left.

Tags: shayboniylar davrida iqtisodiy-… PPTX 10 pages Free download Telegram