amir temur davrida siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hayot

DOCX 5 sahifa 42,2 KB Bepul yuklash

5 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 42,2 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 5

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 5

3-mavzu: amir temur davrida siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hayot. reja 1.amir temurning markazlashgan davlat boshqaruv siyosati. 2.markaziy va mahalliy boshqaruv tizimi. pul va islohatlari. 3.amir temurning dehqonchilikni tiklash va rivojlantirishdagi ishlari. 4.sug‘orish inshootlarining qurilishi. soliq tizimi. amir temurning davlat boshqaruv tizimi butun xududda yagona markazlashgan siyosiy tartib asosiga qurilgan edi. u dunyoning 27 o‘lkasi va viloyatlarni zabt etib, hindiston hamda xitoydan qora dengizga qadar, sirdaryo va orol dengizidan fors qo‘ltig‘iga qadar g‘oyat katta hududni qamrab olgan markazlashgan ulkan saltanatga asos soldi. bundan tashqari amir temur davlatiga kichik osiyo, suriya, misr va shimoliy – g‘arbda quyi volga, don buylari; shimoliy – sharqda balxash ko‘li va ili daryosigacha; janubiy – sharqda esa shimoliy hindistongacha bo‘lgan mamlakatlar buysundirildi. amir temur hayotligi chog‘idayoq saltanatni asosan to‘rt qism (ulus)ga bo‘lib, o‘g‘il, nabiralariga taqsimlab bergan: xuroson (1396), jurjon, mozandaron va seyiston (markazi hirot) shohrux (1377 – 1447)ga, g‘arbiy eron, ozarbayjon, iroq va armaniston (markazi tabriz) mironshoh (1366 – …

2 / 5

t-sharoiti, tartiblariga ko‘ra davlat jamiyat ichki taraqqiyoti masalalarini tashqi dunyodagi mavjud omillardan foydalangan holda olib borishi. · davlat tepasida turgan kuchlar o‘tmish, zamona va kelajakni teran tafakkur, mustahkam iymon, g‘oyat yuksak ma’naviyat va millatparvarlik ila anglamog‘i. amir temur davlatchilikning bu asoslariga to‘qqizinchisini, ya’ni, jamiyat rivoji va barcha ijtimoiy tabaqalar, manfaatlarini ta’minlashini qo‘shdi. amir temur saltanatida davlat boshqaruvi shakli dargoh devon (vazirlik) dargohni oliy hukmdorning o‘zi boshqargan ijroiya hokimiyat — devonni devonbegi (bosh vazir) boshqargan. devon 7 (ayrim manbalarda 8 ta) vazirlikdan iborat bo‘lgan. ular: dargoh faoliyatini boshqarish, uning devonlar, mahalliy hokimiyat idoralari bilan bog‘lanib turish ishlarini oliy devon yuritgan 1-si – mamlakat va raiyat vaziri. u viloyat va tumanlardan to‘planadigan hosil, soliq–o‘lponlar va mamlakat obodonligi bilan shug‘ullangan dargohda quyidagi amaldorlar ham bo‘lgan: 2-si – vaziri sipoh, ya’ni harbiy ishlar vaziri. u navkarlarning ta’minoti (maoshi, oziq–ovqat va qurol–yarog‘lari) bilan shug‘ullangan bosh hojib, hojiblar, xazinabon 3-si – tijorat (savdo) vaziri edi. u …

3 / 5

lahat davlatning moliyaviy ishlarini amalga oshirganlar sozandalar, dorixonachilar 8-si – adliya vazirligi (devoni mazolim) ham mavjud bo‘lgan. bu vaqtda adliya, ya’ni sud tizimi uchga bo‘lingan: fuqarolik, ya’ni dunyoviy ishlar bilan shug‘ullanuvchi sud, harbiy sud (lashkar qozisi), shariat tartibi bilan shug‘ullanuvchi islom qozisi mavjud hujjatlarni rasmiylashtirish tizimi ham tartibli bo‘lib, hujjat bir necha amaldorning nazoratidan o‘tib ularning muhrlari bosilgandan keyin oliy hukmdorning muhri bosilgan. shundan so‘ng bu hujjat qonun kuchiga kirgan. amir temur muhrida qo‘yidagi belgi o‘z aksini topgan: markaziy hokimiyat tizimida shayxulislom, qozikalon, qoziyi ahdos (odat bo‘yicha hukm chiqaruvchi qozi), qozi askar, sadri a’zam (vaqf yerlari, mulklari muta-saddisi), dodxoh (shikoyatlarni ko‘ruvchi), eshikog‘a, saroy vaziri, yasovul (xukmdorning shaxsiy buyrug‘ini bajaruvchi), qalaqchi (xiroj miqdorini aniqlovchi), muhassil (soliq undiruvchi), tavochi (asosiy qo‘shinlarni to‘plash ishiga mutasaddi amaldor), qorovulbegi, qutvol (qal’abon), muhtasib (shariat qoidalari ijrosini, bozor tartiblarini nazorat qiluvchi) va boshqalar bo‘lgan. amir temur davlatni boshqarishda qurultoy va kengashlar o‘tkazishga alohida e’tibor qaratgan. uning «...davlat …

4 / 5

shlar – jamoat binolari va inshootlar qurilishlarida o‘z maslahatlari bilan ko‘mak berishlari so‘ralgan. amir temur dunyo tarixida birinchi bo‘lib jamiyat ijtimoiy tarkibini 12 tabaqaga ajratib, ularning har birining alohida mavqeyi, manfaatlarini, shunga muvofiq keladigan davlat va jamiyatning o‘zaro munosabatlarini belgilab bergan. ular quydagi ijtimoiy toifalardir: · sayyidlar, olimlar va shayxlar · katta tajribaga ega ilmli kishilar · duo qiluvchi taqvodorlar · lashkarning sipohlari, sarhang va amirlar; –––– askarlar va xalq ommasi · dalat boshqaruv ishlarini a’lo darajada biladigan maslahatgo‘y dono va aqlli kishilar · vazirlar, kotiblar, devon boshlig‘i · tibbiyot ahli, munajjim va muhandislar · muhaddislar va muarrixlar · tasavvuf vakillari va oriflar · hunarmandlar va san’atkorlar · ajnabiy sayyohlar va savdogarlar bu ijtimoiy toifalar yoki qatlamlar amir temur davlatining ma’muriy-boshqaruv tizimidagi tartiblar bilan aloqador holda uning harbiy siyosiy xarakterda bo‘lganligini ham ko‘rsatib turibdi. mamlakatning iqtisodiy hayotida dehqonchilik asosiy o‘rin tutgan. shu bois amir temur va temuriylar dehqonchilikning bosh omili …

5 / 5

on, kavkaz va boshqa viloyatlarda ham bir qancha yirik sug‘orish ishlarini amalga oshirgan. uning farmoni bilan murg‘ob daryosidan 20 dan ortiq sug‘orish tarmoqlari qazilib, marv vohasi qayta obod etilgan. 1401 yil kavkazning baylaqon mavzeida arake daryosidan chiqarilgan barlos kanali zamonasining yirik irrigatsiya inshootlaridan biri bo‘lgan. kanalning uzunligi 10 farsax (60 – 70 km) bo‘lib, kemalar qatnay olgan. shohrux va ulug‘bek hukmronligi davrida ham sug‘orish ishlari yanada kengaygan. dashtlarga suv chiqarilib, bo‘z yerlar o‘zlashtirilgan. xususiy sohibkorlar esa, hatto bir–ikki yil davomida soliq va to‘lovlardan ozod etilgan. bu davrda temuriylar samarqand, qashqadaryo, marv vohalari, tus vodiysi va xirotda yirik sug‘orish inshootlari barpo etilib, dehqonchilik maydonlarining suv ta’minotini tubdan yaxshilashgan. amir temur va temuriylar davrida mulkchilik munosabatlari yanada takomillashgan. mulkning, asosan, 4 shakli: «mulki devon» (davlat yerlari), «mulk» (xususiy yerlar), «mulki vaqf» (madrasa va masjidlar tasarrufidagi yerlar) va «jamoa yerlari» bo‘lgan. yerlarining katta qismi davlat mulki hisoblangan, ularni «suyurg‘ol» yoki «tarxon» tarzida in’om …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 5 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"amir temur davrida siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hayot" haqida

3-mavzu: amir temur davrida siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hayot. reja 1.amir temurning markazlashgan davlat boshqaruv siyosati. 2.markaziy va mahalliy boshqaruv tizimi. pul va islohatlari. 3.amir temurning dehqonchilikni tiklash va rivojlantirishdagi ishlari. 4.sug‘orish inshootlarining qurilishi. soliq tizimi. amir temurning davlat boshqaruv tizimi butun xududda yagona markazlashgan siyosiy tartib asosiga qurilgan edi. u dunyoning 27 o‘lkasi va viloyatlarni zabt etib, hindiston hamda xitoydan qora dengizga qadar, sirdaryo va orol dengizidan fors qo‘ltig‘iga qadar g‘oyat katta hududni qamrab olgan markazlashgan ulkan saltanatga asos soldi. bundan tashqari amir temur davlatiga kichik osiyo, suriya, misr va shimoliy – g‘arbda quyi volga, don buylari; shimoliy – sharqda balxash ko‘li va ili dar...

Bu fayl DOCX formatida 5 sahifadan iborat (42,2 KB). "amir temur davrida siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hayot"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: amir temur davrida siyosiy, ijt… DOCX 5 sahifa Bepul yuklash Telegram